Không né tránh sự thật những khoảng khuất lịch sử

Toàn cảnh hội thảo “Chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn trong lịch sử VN” tại Thanh Hóa sáng 18-10-2008. Không chỉ có các nhà khoa học mà còn có các nhà chính trị: nguyên tổng bí thư Lê Khả Phiêu, phó trưởng Ban Tuyên giáo T.Ư Vũ Ngọc Hoàng... Và không chỉ là những hậu duệ của các chúa Nguyễn ở cố đô Phú Xuân hay đất phát tích Thanh Hóa, mà còn là hậu duệ của dòng họ Nguyễn ở khắp VN, ở nước ngoài cũng về quê tham dự ngày trọng đại này - Ảnh: Việt Dũng

Toàn cảnh hội thảo “Chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn trong lịch sử VN” tại Thanh Hóa sáng 18-10-2008. Không chỉ có các nhà khoa học mà còn có các nhà chính trị: nguyên tổng bí thư Lê Khả Phiêu, phó trưởng Ban Tuyên giáo T.Ư Vũ Ngọc Hoàng… Và không chỉ là những hậu duệ của các chúa Nguyễn ở cố đô Phú Xuân hay đất phát tích Thanh Hóa, mà còn là hậu duệ của dòng họ Nguyễn ở khắp VN, ở nước ngoài cũng về quê tham dự ngày trọng đại này – Ảnh: Việt Dũng

Và những nhà nghiên cứu sử học cũng rất là chăm sóc đến nội dung bài viết này. TTO xin được ra mắt :

* Nhà sử học DƯƠNG TRUNG QUỐC:

Nhìn thẳng để hòa giải với quá khứ

Tôi cho rằng thời điểm này rất phù hợp để nói ra những khoảng trống lịch sử trước đây, vì chúng ta đang chuẩn bị bước vào công cuộc đổi mới lần thứ hai, nên phải tôn trọng, không né tránh những khoảng khuất lịch sử.

Nếu không mạnh dạn nhìn vào đó để nghiên cứu và phân tích một cách khoa học, càng để lâu càng tạo ra sự quên béng mà sự quên lãng ấy sẽ dẫn đến nhận thức rơi lệch. Trong mọi thực thể hoặc mọi chính thể đều có cái đúng, cái sai nhưng quan trọng là ý thức muốn vươn lên .
Tôi rất hy vọng lần này là thời cơ để giới sử học hoàn toàn có thể đề cập nhiều yếu tố sử học mà không có “ vùng cấm ” nữa, đồng thời đưa ra những quan điểm khác nhau. Tất nhiên việc này đặt trên nền tảng là nghĩa vụ và trách nhiệm với dân tộc bản địa .
Tôi luôn ý niệm lịch sử là phải nói thực sự, nhưng nhiều lúc có thực sự chưa thể nói ra được thì quyết không nói sai thực sự. Có những yếu tố chưa chín muồi, chưa khá đầy đủ nhận thức khoa học, hoàn toàn có thể gác lại chưa nói, nhưng đã nói ra thì không được nói sai .
Chẳng hạn từ 10 năm trước, tạp chí Xưa và Nay đã nêu yếu tố là tại sao trong một bài viết của Nguyễn Ái Quốc gần một thế kỷ trước có nhìn nhận cao vua Gia Long. Dù nhìn nhận về vua Gia Long hoàn toàn có thể cần phải tương thích với từng quy trình tiến độ lịch sử nhưng về khoa học phải trung thực, đồng nhất .

Vua Gia Long – Ảnh tu liệu

Nhà vua yêu nước Duy Tân khi lên ngôi năm 7 tuổi (1907) – Ảnh tư liệu

Nếu tất cả chúng ta quả cảm nhìn thẳng vào thực sự, nói đúng thực sự sẽ có những bài học kinh nghiệm tích cực, có tính năng cả về khoa học và nhận thức xã hội hơn là che giấu, tránh mặt và nói sai thực sự lịch sử .

Hơn nữa những đánh giá của người làm sử hay người làm chính trị mỗi thời rồi sẽ được xã hội điều chỉnh theo hướng ngày càng tiếp cận với chân lý hơn.

Như câu truyện cải cách ruộng đất, bao nhiêu người bị oan khuất nhưng tất cả chúng ta chỉ nói là Đảng nhìn nhận sai lầm đáng tiếc. Tuy nhiên sai như thế nào, mức độ sai thế nào, nghĩa vụ và trách nhiệm đến đâu, nguyên do vì sao sai … để tất cả chúng ta không lặp lại những bài học kinh nghiệm cay đắng như thế nữa thì chưa thấy nói. Phải dám nhìn vào thực sự chứ không phải chỉ nhắc lại một hai câu trong nghị quyết là xong .
Tất nhiên, không phải khơi lại những chuyện đó để tạo ra những nỗi bức xúc, nhưng nhìn thẳng vào thực sự lịch sử là cách hòa giải với quá khứ. Các cụ từng nói “ dĩ không bao giờ thay đổi ứng vạn biến ” thì thực sự lịch sử chính là cái không bao giờ thay đổi .

* PGS.TS BỬU NAM (giảng viên khoa ngữ văn Trường đại học Sư phạm Huế):

Phải nhìn nhận lại một cách công minh so với triều Nguyễn
Nhân việc GS Phan Huy Lê đề nghị “ xác lập quan điểm mới ” trong việc viết lịch sử Việt Nam, tôi xin có mấy quan điểm đề xuất kiến nghị như sau :

Đánh giá lại một cách khách quan và công bằng vai trò của triều Nguyễn và vua Gia Long, sự cống hiến của họ cho lịch sử dân tộc; viết lại lịch sử các dân tộc khác đã và đang cùng sinh sống trên lãnh thổ nước Việt Nam hiện nay một cách khách quan, công bằng.

Tương tự, lịch sử miền Trung phải trải qua vương triều Chămpa ; lịch sử miền Nam phải trải qua những vương triều Phù Nam, Chân Lạp ; lịch sử Tây nguyên vốn là khoảng trống sống sót của những dân tộc bản địa Ê Đê, Ba Na, Gia Rai, M’Nông, K’Ho … trước khi người Pháp đến tìm hiểu và khám phá và người Kinh di cư đến .
Viết lại lịch sử chính sách Pháp thuộc và những góp phần của họ trong việc hình thành xã hội Việt Nam tân tiến. Rồi nước Việt Nam quá trình 1954 – 1975 ngoài chính thể Việt Nam dân chủ cộng hòa ở miền Bắc, còn có Việt Nam cộng hòa ở miền Nam với những diễn biến rất quan trọng mà sách sử vương quốc không hề không ghi .
Bộ quốc sử nước Việt phải được viết với một nguyên tắc của khoa học lịch sử, đó là : khách quan, trung thực, công minh ; có so sánh với lịch sử những vương quốc khác, đặc biệt quan trọng là những nước Khu vực Đông Nam Á. Đồng thời, cần vận dụng những chiêu thức tiếp cận mới của khoa học lịch sử quốc tế lúc bấy giờ .