Chiến tranh Đông Dương – Wikipedia tiếng Việt

Bài này viết về Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất. Đối với những định nghĩa khác, xem Chiến tranh Đông Dương ( xu thế )

Chiến tranh Đông Dương, còn được gọi là Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất là một cuộc xung đột diễn ra tại ba nước Đông Dương bao gồm Việt Nam, Lào và Campuchia, giữa một bên là Quân đội Viễn chinh Pháp cùng các lực lượng đồng minh bản xứ bao gồm lực lượng của Quốc gia Việt Nam, Vương quốc Lào, Vương quốc Campuchia thuộc Liên hiệp Pháp, bên kia là lực lượng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (Việt Minh) cùng các lực lượng kháng chiến khác của Lào (Pathet Lào) và Campuchia (Khmer Đỏ). Cuộc chiến bắt đầu từ ngày 19 tháng 12 năm 1946 khi Hồ Chí Minh ra lệnh Toàn quốc kháng chiến và kết thúc ngày 20 tháng 7 năm 1954 khi Hiệp định Genéve được ký kết. Tuy nhiên xung đột thật sự đã nổ ra từ ngày 23 tháng 9 năm 1945 khi quân Pháp theo chân quân Anh tiến vào miền Nam Việt Nam để giải giáp quân Nhật.

Đối với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đây là giai đoạn đầu tiên trong “Cuộc kháng chiến 30 năm” của họ với mục tiêu giành độc lập cho Việt Nam (giai đoạn 2 là cuộc chiến với Hoa Kỳ). Cuộc chiến diễn ra trên khắp Việt Nam và lan ra cả các nước láng giềng Lào và Campuchia, nhưng chiến sự chính diễn ra chủ yếu tại miền Bắc Việt Nam. Sau 9 năm sa lầy và với thất bại tại Trận Điện Biên Phủ, Pháp buộc phải chấp nhận ký kết Hiệp định Genève công nhận nền độc lập và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam.

Cuộc chiến tranh này ở Việt Nam còn được gọi là Kháng chiến chống Pháp, Kháng chiến 9 năm, 9 năm kháng chiến trường kỳ, Thời 9 năm, Hồi 9 năm. Các tài liệu nghiên cứu, sách báo ở nước ngoài phần lớn gọi là Chiến tranh Việt-Pháp hoặc Chiến tranh Đông Dương.

Sau khi người Nhật đã bại trận và mất quyền trấn áp chủ quyền lãnh thổ Liên bang Đông Dương ( ngày này là Việt Nam, Lào và Campuchia ), Pháp đưa quân trở lại nhằm mục đích tái chiếm vùng này. Pháp tham gia đại chiến này nhằm mục đích buộc chủ quyền lãnh thổ Đông Dương phải liên tục nằm trong Liên hiệp Pháp mới được xây dựng – theo công bố ngày 24 tháng 3 năm 1945 của nhà nước lâm thời Cộng hòa Pháp Charles de Gaulle và được lao lý trong Hiến pháp Pháp năm 1946. Động cơ thôi thúc Pháp tham chiến mang tính chính trị và tâm ý hơn là kinh tế tài chính. Những người Pháp ủng hộ đại chiến cho rằng nếu Pháp để Đông Dương giành độc lập, những quyền hạn và gia tài của thực dân Pháp tại những thuộc địa hải ngoại sẽ nhanh gọn bị mất theo. [ 20 ]Đa số chỉ huy Pháp cho rằng đại chiến này sẽ chỉ có quy mô lớn hơn một chút ít so với một cuộc tái chiếm thuộc địa cổ xưa, theo đó quân Pháp chiếm giữ những TT dân cư và lan rộng ra dần theo kiểu ” vết dầu loang ” mà họ đã triển khai rất thành công xuất sắc ở Maroc và Algérie. Nhưng trái với dự trù này, mặc dầu Pháp chiếm lợi thế quân sự chiến lược trong thời hạn đầu, lực lượng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã tăng trưởng ngày càng mạnh và trấn áp được nhiều vùng chủ quyền lãnh thổ ngày càng rộng. Đến cuối đại chiến, Pháp đã sa lầy vào một đại chiến hao người tốn của mà không tìm ra phương cách nào để thắng lợi, trong khi Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã trấn áp trên 75 % chủ quyền lãnh thổ. [ 20 ]Trong khi đó, tiềm năng của cơ quan chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là giành độc lập cho dân tộc bản địa mình. Cuộc chiến giữa 1 cường quốc trên quốc tế và 1 quốc gia nghèo nàn lỗi thời đã diễn ra gần như lời Hồ Chí Minh đã nói :

Nó sẽ là một cuộc chiến giữa voi và hổ. Nếu hổ đứng yên thì sẽ bị voi dẫm chết. Nhưng hổ không đứng yên. Ban ngày nó ẩn nấp trong rừng và ra ngoài vào ban đêm. Nó sẽ nhảy lên lưng voi, xé những mảnh da lớn, và rồi nó sẽ chạy trở lại vào rừng tối. Và dần dần, con voi sẽ chảy máu đến chết. Cuộc chiến tranh ở Đông Dương sẽ như vậy.” [21]

Sau Chiến tranh quốc tế thứ hai, trên chủ quyền lãnh thổ của Đế quốc Pháp đã bùng nổ nhiều trào lưu đòi độc lập, nhưng thất bại mở màn gây hiệu ứng dây chuyền sản xuất và thiệt hại lớn nhất cho Pháp là cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân 3 nước Liên bang Đông Dương. Thất bại của Pháp ghi lại việc chủ nghĩa thực dân kiểu cổ xưa của những nước thực dân Châu Âu bị sụp đổ tại hàng loạt những thuộc địa trên toàn quốc tế .

Mục lục

Hoàn cảnh

Thời Pháp thuộc

Năm 1858, Hải quân Pháp đổ xô vào Cảng Thành Phố Đà Nẵng trong Trận Thành Phố Đà Nẵng ( 1858 – 1859 ) và Trận Thành Phố Đà Nẵng ( 1859 – 1860 ) và sau đó xâm lăng Hồ Chí Minh. Năm 1862, vua Tự Đức ký hiệp ước nhượng Hồ Chí Minh và 3 tỉnh lân cận cho Pháp. Năm 1869, Pháp chiếm nốt 3 tỉnh tiếp nối để tạo thành thuộc địa Cochinchine ( Nam Kỳ ). Đến năm 1885, Pháp lấn chiếm xong những phần còn lại của Việt Nam qua những đại chiến phức tạp ở miền Bắc. Bằng những hiệp ước khác nhau, Pháp chia Việt Nam thành 3 phần Bắc Kỳ – Trung Kỳ – Nam Kỳ với chính sách chính trị, mạng lưới hệ thống lao lý và cỗ máy hành chính khác nhau. Pháp trực tiếp quản lý Nam Kỳ, trong khi ” bảo lãnh ” Bắc kỳ và Trung kỳ ( nơi triều đình nhà Nguyễn vẫn liên tục ” quản lý ” ). [ 22 ]
Quân Pháp tiến công quân Thanh ở Lạng SơnViệt Nam không còn là 1 vương quốc độc lập, trở thành chế độ quân chủ nửa thuộc địa, phải phụ thuộc vào vào Pháp. Bằng những hiệp ước ký với triều Nguyễn, Việt Nam bị người Pháp chia thành 3 Kỳ ( Nam Kì, Trung Kì, Bắc Kì ) với những chính sách chính trị, cỗ máy hành chính và mạng lưới hệ thống pháp luật khác nhau. Do những ràng buộc trong những Hiệp ước đã ký với nhà Nguyễn, Pháp không thiết kế xây dựng 1 hình thức nhà nước dân chủ tại Việt Nam mà nhà Nguyễn vẫn sống sót với những thành viên hoàng gia, quý tộc, quan lại … Người Pháp trấn áp hoạt động giải trí của triều đình nhà Nguyễn thậm chí còn can thiệp vào việc chỉ định nhân sự của nhà nước này. Nhà Nguyễn mất uy tín chính trị, vương quyền không còn là yếu tố đoàn kết vương quốc như những nước quân chủ khác trên quốc tế [ 23 ]. Người Pháp độc chiếm mọi quyền lực tối cao kinh tế tài chính – chính trị – quân sự chiến lược tại Việt Nam. Họ chỉ đồng ý cho người bản xứ tham gia vào cỗ máy hành chính và nền chính trị ở mức độ tối thiểu và ban cho những chính quyền sở tại bản xứ 1 ít quyền lực tối cao hạn chế. [ 24 ] Chế độ bảo lãnh của Pháp đã biến người Việt thành những nhân viên cấp dưới hành chính cấp thấp chỉ biết thừa hành một cách thụ động, thiếu phát minh sáng tạo còn quyền chỉ huy nằm trong tay người Pháp [ 25 ] [ 26 ]. Trong những cơ quan hành chính và những công ty tư nhân người châu Âu luôn được trả lương cao hơn người bản xứ. [ 26 ] Họ hạn chế những quyền tự do chính trị của dân bản xứ như tự do ngôn luận, tự do báo chí truyền thông, tự do lập hội. Họ duy trì 1 mạng lưới hệ thống công an chính trị để trấn áp dân chúng, lập ra nhiều nhà tù để nhốt những người chống Pháp. Người Pháp làm ngơ trước mọi nhu yếu cải cách của người bản xứ. [ 27 ] Những trào lưu văn hóa truyền thống, xã hội có tiềm năng nâng cao dân trí, cải cách xã hội của người Việt đều bị theo dõi và đàn áp .
Lễ phát huân chương cho quan lại Việt Nam thời Pháp thuộc .Trong chính quyền sở tại thuộc địa, tri thức, năng lực, đạo đức không được xem trọng bằng sự trung thành với chủ và phục tùng so với người Pháp. Thuật chỉ huy không được truyền lại, năng lực chỉ huy vương quốc của người Việt bị thui chột, đạo đức và năng lượng của giới công chức nhà nước người Việt suy đồi. Người Pháp không có dự tính trao trả độc lập cho người Việt nên họ không đào tạo và giảng dạy một những tầng lớp tinh hoa người Việt đủ sức chỉ huy, quản trị vương quốc. [ 25 ] Đa số người Việt thiếu trưởng thành về mặt chính trị do bị loại ra khỏi đời sống chính trị vương quốc cùng chủ trương ngu dân của người Pháp [ 28 ]. Nhà vua mất vai trò là người quyết định hành động và giám sát tối cao mọi hoạt động giải trí nhà nước còn người Pháp không có những giải pháp hữu hiệu chống tệ quan liêu, tham nhũng, cường hào ác bá [ 29 ] .Người dân thuộc địa mất link với nhà nước, bất mãn với cách quản lý của người Pháp và triều đình nhà Nguyễn. Chỉ 1 nhóm nhỏ quan chức tham nhũng trục lợi bằng cách ship hàng cho Pháp cảm thấy thỏa mãn nhu cầu còn hầu hết dân chúng thuộc mọi những tầng lớp cả viên chức nhà nước cũng như người bản xứ đều bất mãn. Người Việt không hề kỳ vọng vào những cải cách của người Pháp cũng như không hề giành quyền tự trị bằng những giải pháp hợp pháp. Người Việt nhận thức rằng chính sách thuộc địa không hề cải cách mà chỉ hoàn toàn có thể dùng đấm đá bạo lực lật đổ. Họ không thấy một tương lai nào cho bản thân và đất nước ngoài việc làm cách mạng giành độc lập để mở ra con đường tăng trưởng vương quốc. [ 30 ] Chủ nghĩa dân tộc bản địa và ý thức chống Pháp tăng trưởng mạnh. [ 31 ] Trong toàn cảnh đó, những tư tưởng cách mạng gia nhập từ phương Tây, được thông dụng thoáng rộng trải qua sự truyền bá của chủ nghĩa cộng sản cũng như qua mạng lưới hệ thống giáo dục của người Pháp [ 32 ] .Trong suốt thời kỳ từ khi Pháp khởi đầu xâm lăng Việt Nam, đã có nhiều cuộc khởi nghĩa và trào lưu chống Pháp do vua, quan, sỹ phu hoặc nông dân tổ chức triển khai, nhưng toàn bộ đều bị thất bại. Năm 1927, những người Việt cấp tiến đã xây dựng Việt Nam Quốc dân Đảng ( giống Trung Hoa Quốc dân Đảng ). Đến năm 1930, sau khi cuộc khởi nghĩa Yên Bái thất bại, Việt Nam Quốc dân Đảng bị suy yếu nghiêm trọng. Cùng năm, những người Việt theo chủ nghĩa Marx-Lenin xây dựng Đảng Cộng sản Đông Dương, nhưng cũng mau chóng trở thành tiềm năng tàn phá của Pháp khi bùng nổ cao trào cách mạng năm 1930 – 1931 mặc dầu tổ chức triển khai của họ thân thiện với Mặt trận Bình dân trong chính quyền sở tại Pháp ( khi Mặt trận Bình dân nắm quyền tại Pháp đã ân xá những tù nhân chính trị ) .

Bên cạnh đó, một số nhóm theo chủ nghĩa quốc gia ủng hộ việc hợp tác với chế độ bảo hộ của Pháp tại Đông Dương, ủng hộ chủ nghĩa quốc gia ở Pháp (chỉ các nhóm chính trị cánh hữu hay cực hữu ở Pháp). Có nhóm năm 1939 khi cánh hữu thắng cử ở Pháp, đã kêu gọi “từ giã hết chủ nghĩa xã hội, quốc tế, cộng sản xét ra không có lợi gì cho tiền đồ Tổ quốc đi, để quay đầu về phụng sự chủ nghĩa quốc gia“, họ cho là các lý tưởng kia “không lấy thực nghiệm ra mà suy xét, chỉ chạy theo lý tưởng suông” và xem một số nước “đem ra thực hành đều thất bại cả“, họ kêu gọi “trông cậy vào sự chỉ đạo của nước Pháp bảo hộ,… yêu cầu nước Pháp gây dựng cho nước ta một quốc gia, có chính phủ chịu trách nhiệm các việc nội trị trước một Dân viện có quyền lập pháp“. Tức đòi quyền tự trị chứ không phải độc lập. Họ bác bỏ quan điểm của “bọn thanh niên… cứ nhứt định theo đòi văn minh Âu – Mỹ mà thôi“, và kêu gọi “khôi phục quốc quyền, chấn hưng quốc thể“, bác bỏ “tư tưởng và óc đảng phái đã làm cho quốc dân Việt Nam tam phân ngũ liệt“, và “đòi tự trị“, “quân chủ lập hiến“. Họ bác bỏ “thuyết xã hội, thuyết quốc tế cùng đảng viên tả phái đi cổ động tự do“, cho đó là “trái với tinh thần “trung quân ái quốc” của dân chúng, trái với luân lý Phật đà, Khổng Tử, khác với chủ nghĩa quốc gia cái rễ từ đời Trưng Nữ vương đuổi Tô Định, Triệu Ấu đuổi quân Ngô“, kêu gọi “chỉ có ai là thức thời, có lòng yêu nước trung vua vốn sẵn, chỉ dựa vào cái chủ nghĩa “Pháp Nam hợp tác”, “Pháp Việt đề huề”, học đòi người quý quốc, làm cho nước được mạnh, dân được giàu lên đã“.

Trong những đổi khác xã hội vì sự xâm nhập của người Pháp là nhiều loại sản phẩm mới, trong đó có nhiều thực vật được đưa vào Việt Nam từ châu Âu, châu Mỹ, châu Phi và cả những nước châu Á lân cận góp nguồn. Đồn điền trồng cây cafe ( xuất phát từ châu Phi ), cây cao su đặc ( từ Nam Mỹ ) được quy hoạch và tăng trưởng, biến hóa hẳn bộ mặt quốc gia, đưa dân lên miền núi khai thác và định cư. Ở miền xuôi thì trái cây nhiệt đới gió mùa như chôm chôm, măng cụt cũng được trồng, lấy giống từ Mã Lai, Nam Dương. Ngoài ra nhiều loại rau như khoai tây, súp lơ, xu hào, cà rốt, tỏi tây nhập cảng từ Pháp được trồng quy mô kể từ năm 1900. [ 33 ] Nhiều món ăn mới cũng theo chân người Pháp ra đời ở Việt Nam như bánh mì, bơ, pho mát, cafe rồi trở thành quen thuộc. Người Pháp không kiến thiết xây dựng nền tảng công nghiệp tại Việt Nam, trong khi Nhật Bản đã kiến thiết xây dựng khá nhiều cơ sở công nghiệp tại những thuộc địa của họ như Triều Tiên, Mãn Châu. Nền kinh tế tài chính Việt Nam vẫn đa phần dựa vào nông nghiệp với phương pháp sản xuất không đổi khác trong hàng ngàn năm. Quan hệ sản xuất tại nông thôn vẫn là quan hệ địa chủ – tá điền như thời Trung cổ, còn tại thành thị, chủ nghĩa tư bản chỉ mới manh nha Open. Người Việt có mức sống rất thấp, nghèo khó phổ cập trên toàn quốc gia, đặc biệt quan trọng ở miền Bắc và miền Trung. Ở nông thôn sống sót xích míc giữa địa chủ và tá điền còn ở thành thị có sự tương phản giữa những tầng lớp tư sản, quan chức hạng sang và thị dân lớp dưới. Người Pháp thiết kế xây dựng một số ít hạ tầng cơ bản tại An Nam. Hệ thống kinh tế tài chính mà Pháp góp vốn đầu tư tại An Nam như những đồn điền cao su đặc, mỏ than, những thành phố lớn, đường tàu, cảng biển là để Giao hàng cho công cuộc khai thác thuộc địa của họ chứ không phải để Giao hàng quyền lợi của dân bản xứ. [ 26 ] Nhìn toàn diện và tổng thể nền kinh tế tài chính Việt Nam vẫn đang trong thực trạng tiền tư bản, bán Trung cổ .Ngôn ngữ người Việt cũng bị tác động ảnh hưởng, quan trọng nhất là việc tiếp đón chữ Quốc ngữ làm văn tự chính thức của người Việt. Quyết định của triều Nguyễn hủy bỏ toàn phần phép khoa cử có từ thời nhà Lý khiến chữ Nho không còn là ngôn ngữ học thuật chính thống. Việc sử dụng chữ Quốc ngữ làm văn tự chính thức bên cạnh chữ Hán tạo điều kiện kèm theo cho văn học, báo chí truyền thông viết bằng chữ Quốc ngữ tăng trưởng, việc truyền bá tri thức, văn hóa truyền thống trở nên thuận tiện hơn. Chữ Quốc ngữ dễ học hơn chữ Hán nên hoàn toàn có thể dùng chữ Quốc ngữ xóa mù chữ nhanh gọn. Tuy nhiên, việc chữ Hán từ vị thế là ngôn ngữ học thuật chính thống trở thành 1 ngoại ngữ không quan trọng khiến hầu hết người Việt không còn năng lực đọc hiểu những tài liệu chữ Hán của tiền nhân. Hậu quả là người Việt bị tách ra khỏi di sản văn học, sử học, khoa học, tư tưởng của dân tộc bản địa viết bằng chữ Hán tích góp được trong 10 thế kỷ [ 34 ] [ 35 ]. Việc biến hóa nội dung giáo dục, bãi bỏ phép khoa cử truyền thống cuội nguồn lấy Nho giáo làm trọng tâm khiến Nho giáo mất dần tác động ảnh hưởng lên đời sống xã hội và chìm vào quên lãng. Điều này khiến xã hội tan rã do không được khuynh hướng bởi 1 mạng lưới hệ thống giá trị chung, không còn tín hiệu tập hợp ; đạo đức xã hội suy đồi và những giá trị văn hóa truyền thống truyền thống lịch sử bị thui chột. Pháp ngữ trở thành ngôn từ chính thức trong mạng lưới hệ thống giáo dục và trong hoạt động giải trí hành chính. Các tư tưởng phương Tây như tự do, dân chủ, nhân quyền, chủ nghĩa dân tộc bản địa, chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản … trải qua sách báo và mạng lưới hệ thống giáo dục thuộc địa được thông dụng .

Hệ thống giáo dục phát triển không tương xứng với những hứa hẹn của người Pháp “khai hóa văn minh” dân thuộc địa. Chính vì thế, cái mà người Việt thừa hưởng từ người Pháp sau khi Việt Nam giành được độc lập chỉ là những mảnh vụn văn hóa và lịch sử; tỷ lệ mù chữ lên đến 95% dân số[36], hệ thống kiến thức Tây học kém cỏi, thiếu chiều sâu theo như Ngô Đức Kế đã nói “Âu học vẫn chưa vin được ngọn ngành mà Hán học đã đứt cả cội rễ“[35] cùng với nền tảng đạo đức xã hội suy đồi. Ngày 3 tháng 9 năm 1945, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu ra nhiệm vụ cấp bách nhất, thiết thực nhất phải giải quyết là “nạn dốt” và chỉ rõ[36]: “Nạn dốt là một trong những phương pháp độc ác mà bọn thực dân dùng để cai trị chúng ta… Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu. Vì vậy tôi đề nghị mở một chiến dịch để chống nạn mù chữ”.

Trong tác phẩm Chính đề Việt Nam, Ngô Đình Nhu nhận xét về thời kỳ Pháp thuộc:

… tám mươi năm thống trị của người Pháp đã để lại cho chúng ta một di sản mà ngày nay chúng ta còn phải mang những hậu quả rất là tai hại. Chỉ cần nhắc lại ba gánh nặng nhất mà thời kỳ Pháp thuộc đã lưu lại cho chúng ta.

Trước hết là một công cuộc Tây phương hóa bắt buộc đối với chúng ta. Bắt buộc, bới vì chúng ta đã không có ý Tây phương hóa, nhưng vì sinh lực mạnh bạo của một nền văn minh đã chiến thắng văn minh chúng ta, làm cho chúng ta mất tin tưởng vào các giá trị tiêu chuẩn cũ, và miễn cưỡng thâu thập nền văn minh mới. Kẻ thống trị không có quyền lợi gì để biết đến sự Tây phương hóa của lớp người bị trị.

Vận mạng của chúng ta lại không phải do chúng ta nắm. Vì vậy mà công cuộc Tây phương hóa, mà chúng ta đã phải chịu nhận từ một thế kỷ nay, là một công cuộc Tây phương hóa bắt buộc, không mục đích, không được hướng dẫn. Dân chúng bị lôi cuốn vào một phong trào Tây phương hóa, mà không hiểu Tây phương hóa để làm gì, Tây phương hóa đến mức nào là đủ, và Tây phương hóa làm sao là đúng.

Tình trạng đó đã dẫn dắt đến sự tan rã của xã hội chúng ta. Các giá trị tiêu chuẩn cũ đã mất hết hiệu lực đối với tập thể mà giá trị tiêu chuẩn mới thì không có. Do đó, tín hiệu tập hợp các phần tử trong xã hội đã mất. Đó là một điều vô cùng bất hạnh cho dân tộc trong giai đoạn này, vì chính lúc này là lúc mà chúng ta cần phải thực hiện công cuộc phát triển dân tộc bằng cách Tây phương hóa. Một công cuộc như vậy đòi hỏi, như chúng ta đã biết, nhiều nỗ lực liên tục của toàn dân và nhiều hy sinh lớn lao của mọi người. Vì vậy cho nên, sự có một tín hiệu tập hợp vô cùng cần thiết, để toàn dân trông vào và tin tưởng, mới có đủ nghị lực mà cung cấp cố gắng trong một hoàn cảnh khổ hạnh. Và chính vào một thời kỳ như vậy chúng ta lại mất các tín hiệu tập hợp…

Gánh nặng thứ ba, mà thời kỳ thống trị của đế quốc đã để lại cho chúng ta, là sự gián đoạn trong vấn đề lãnh đạo quốc gia. Chúng ta đã thấy rằng chúng ta lâm vào một sự gián đoạn đến một trình độ trầm trọng nhất. Sự chuyển quyền không thể thực hiện được giữa lớp người trước và lớp người sau. Bí mật quốc gia và bí mật lãnh đạo đều bị mất. Thuật lãnh đạo không truyền lại được. Người lãnh đạo không có đủ di sản, dĩ vãng không bảo tồn được, văn khố thất lạc và bị cướp bóc…

Thêm vào các gánh nặng trên đây, mà đế quốc đã lưu lại cho chúng ta, sự thiếu người lãnh đạo trong các ngành, như chúng ta đã biết, là một trở lực to tát cho công cuộc phát triển đang đợi chờ chúng ta.[37]

Quan điểm của những nước Đồng Minh về tương lai Đông Dương

nhà nước Pháp lưu vong do Charles de Gaulle đứng đầu không tỏ ra muốn trao trả độc lập trọn vẹn cho những thuộc địa của Pháp. Tháng 10 năm 1943, chính phủ nước nhà Charles de Gaulle đệ trình Đại bản doanh Đồng Minh những nhu yếu của mình về việc trang bị cho quân đội viễn chinh Đông Dương của Pháp để sẵn sàng chuẩn bị hành vi vào mùa thu 1944. Pháp cũng nhu yếu có đại diện thay mặt trong Hội đồng Chiến tranh Thái Bình Dương. Pháp mong ước có 1 vị trí trong Khối Đồng Minh khi thế chiến thứ hai kết thúc. Tuy nhiên Tổng thống Hoa Kỳ Roosevelt lại muốn Liên bang Đông Dương không bị trao trả lại cho Pháp mà sẽ được quản lý bởi 1 chính sách quản trị quốc tế. Mỹ không có công bố chính thức nào về chủ trương của Hoa Kỳ so với Liên bang Đông Dương. trái lại 1 số ít viên chức ngoại giao Mỹ lại chứng minh và khẳng định với Pháp nước Mỹ sẽ ủng hộ Pháp phục sinh chủ quyền lãnh thổ càng sớm càng tốt trên hàng loạt chủ quyền lãnh thổ chính quốc lẫn thuộc địa. [ 38 ] Yêu cầu trang bị cho quân đội viễn chinh Đông Dương của Pháp bị Đồng Minh phớt lờ vì kế hoạch Viễn Đông của Anh – Mỹ vẫn tiến triển tốt mà không cần có Pháp tham gia. Hơn nữa ý đồ tái chiếm thuộc địa của Pháp quá rõ ràng và đi ngược lại chủ trương của Roosevelt so với những dân tộc bản địa thuộc địa. Tổng thống Mỹ Roosevelt báo cho Bộ Ngoại giao Mỹ biết Mỹ không được đống ý việc đặt bất kể một phái đoàn quân sự chiến lược nào của Pháp ở Bộ tư lệnh Khu vực Đông Nam Á. Anh ủng hộ dự tính của Pháp nhưng vì sự phản đối của Mỹ nên Đồng Minh không đưa ra được quyết định hành động nào so với mong ước của Pháp tham gia những hoạt động giải trí quân sự chiến lược của Khối Đồng Minh tại Khu vực Đông Nam Á. [ 39 ]
Ngày 1 tháng 1 năm 1942, đại biểu 26 nước Đồng Minh gặp nhau tại Washington ký Tuyên bố Liên Hiệp Quốc cam kết ủng hộ Hiến chương Đại Tây Dương

Ngày 8 tháng 12 năm 1943, chính phủ Pháp lưu vong công bố thông cáo về Đông Dương trong đó ghi rõ “Đồng thời với việc luôn luôn ghi nhớ thái độ cao thượng và trung thực của các vị Quốc vương đương trị của Đông Dương, nước Pháp cũng sẽ ghi tạc mãi mãi thái độ kiên cường và thẳng thắng của các dân tộc Đông Dương, cuộc kháng chiến mà họ đã tiến hành bên cạnh chúng ta chống Nhật Bản và Thái Lan, cũng như tấm lòng thủy chung gắn bó của họ đối với cộng đồng Pháp. Với các dân tộc đã biết cùng một lúc biểu hiện tinh thần yêu nước và ý thức trách nhiệm chính trị của mình, nước Pháp thỏa thuận ban hành trong nội bộ khối cộng đồng Pháp một quy chế chính trị mới theo đó, trong khuôn khổ của tổ chức liên bang, những quyền tự do của các nước trong Liên bang sẽ được nới rộng và khẳng định; tính chất tự do rộng rãi của các tổ chức sẽ được nổi bật mà không hề mất đi dấu hiệu của nền văn minh và truyền thống Đông Dương; những người Đông Dương có thể nhận bất cứ công việc nào và chức vụ nào của nhà nước. Phù hợp với sự cải cách quy chế chính trị ấy, sẽ có một cuộc cải cách quy chế kinh tế của cả Liên bang – cuộc cải cách này đặt trên cơ sở chế độ hải quan và thuế khóa tự trị, đảm bảo sự phồn vinh và góp phần vào sự phồn vinh của các nước láng giềng.“[40] Thông cáo này cho thấy Pháp chỉ hứa hẹn về những cải cách nhưng không hề có ý định trao trả độc lập cho các nước Đông Dương, các nước này sẽ phải chấp nhận các quy chế chính trị do Pháp đề ra cho khối cộng đồng Pháp trong khi xu hướng phi thực dân hóa đang nổi lên và được Anh, Mỹ ủng hộ bằng việc ký kết Hiến chương Đại Tây Dương.

Ngày 28 tháng 11 năm 1943, tại Hội nghị Tehran Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt đã nêu quan điểm đặt Đông Dương dưới sự quản thác quốc tế với Iosif Vissarionovich Stalin, Winston Churchill và Tưởng Giới Thạch. Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt bày tỏ một cách minh bạch rằng ông chỉ mong ước chấm hết chủ nghĩa thực dân ở Đông Dương ngay cả khi cần trả giá bằng bất hòa với Anh và làm gián đoạn mối quan hệ với Pháp. Iosif Vissarionovich Stalin và Tưởng Giới Thạch ủng hộ Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt trong yếu tố Đông Dương, nhưng Winston Churchill thì lẩn tránh. Stalin chấp thuận đồng ý với Roosevelt còn nói thêm rằng ông không hề ý kiến đề nghị để quân Đồng Minh phải ngã xuống nhằm mục đích hồi sinh Đông Dương cho chính sách thực dân Pháp và người Pháp không được phép giành lại Đông Dương mà phải trả giá cho sự hợp tác với Đức. Roosevelt nói ông đồng ý chấp thuận trọn vẹn với Stalin và cho rằng sau 100 năm Pháp chiếm Đông Dương, người dân ở đó có đời sống tệ hơn trước. [ 41 ] Không có 1 công bố chính thức nào về chủ trương của Mỹ hay 1 sự thoả thuận nào của Đồng minh được cơ quan chính phủ Mỹ hoặc Bộ Tổng tư lệnh Đồng minh công bố. [ 42 ] Tại Hội nghị Yalta quan điểm của Mỹ về Đông Dương là phải đưa ra cho những dân tộc bản địa tại đây 1 hình thức nhà nước liên bang tự trị tương thích với thực trạng và năng lực của họ sửa chữa thay thế cho việc thiết lập quyền ủy trị ở Đông Dương, chỉ thiết lập quyền ủy trị khi Pháp chấp thuận đồng ý [ 43 ]

Sau khi Roosevelt qua đời (12 tháng 4 năm 1945), Phó Tổng thống Truman lên thay. Chính phủ Pháp tự do của tướng Charles de Gaulle đã vận động ráo riết để Hoa Kỳ hỗ trợ nhằm giành lại các thuộc địa. Dù không được dự hội nghị Potsdam, Pháp vẫn đề nghị để quân của họ giải giáp quân Nhật ở Đông Dương nhưng bị từ chối. Hoa Kỳ đề nghị để lập chế độ ủy trị (trusteeship) với Việt Nam nhưng bị Pháp kịch liệt phản đối.[41] Có tài liệu khẳng định lập trường của Mỹ về tương lai Đông Dương thay đổi, nước Mỹ giữ thái độ im lặng, khi được hỏi về vấn đề Đông Dương, Truman cũng thận trọng trả lời là nước Mỹ chư­a có quyết định gì cả[44]. Mỹ có thái độ không hoàn toàn rõ ràng và để Anh giúp Pháp quay lại Đông Dương. Anh đã chuyển quân trang quân dụng trên đường từ Ấn Độ về châu Âu cho Pháp để tướng Leclerc chuẩn bị quay lại Sài Gòn.[41] Trong điện tín do Bộ Ngoại giao Mỹ ngày 29 tháng 5 năm 1945 gửi đại sứ Mỹ tại Trung Quốc Patrick J. Hurley để trả lời báo cáo của ông này về việc Pháp đang sử dụng viện trợ quân sự của Mỹ để xâm chiếm Đông Dương và việc có dư luận cho rằng Mỹ hình như đang ủng hộ việc đặt các thuộc địa dưới sự kiểm soát của các nước đế quốc chứ không phải dưới sự ủy trị của Liên Hợp Quốc, Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định Tổng thống Truman nói rằng không có thay đổi cơ bản nào trong chính sách của Mỹ đối với thuộc địa [43]. Đến năm 1947, theo điện tín số 1737 ngày 13 tháng 5 năm 1947 của ngoại trưởng Mỹ George Marshall gửi đại sứ quán Mỹ tại Paris thì lập trường của Mỹ là phải “cùng hội cùng thuyền” với Pháp cũng như Anh và Hà Lan ở Đông Nam Á vì lo sợ cùng với việc nền cai trị của các nước phương Tây tại Đông Nam Á được nới ra thì các nước này sẽ theo xu hướng Liên Á chống phương Tây hoặc người cộng sản sẽ giành lấy chính quyền, do đó cần duy trì sự liên kết chặt chẽ giữa các dân tộc mới được tự trị với các cường quốc (chỉ Anh, Pháp, Hà Lan) “từ lâu chịu trách nhiệm về sự thịnh vượng của họ”. Đặc biệt người Việt Nam trong một thời gian nhất định “vẫn cần tới sự giúp đỡ kinh tế của Pháp cùng 1 sự chỉ dẫn về chính trị của 1 nước có nền dân chủ lâu đời và biết tôn trọng nhân quyền như Pháp”.[45] Năm 1947, Hoa Kỳ ký bản thoả thuận với nước Pháp về việc cấp cho Pháp 160 triệu USD để mua xe cộ và trang thiết bị cho quân Pháp ở Đông Dương[46]. Theo giáo sư sử học Vũ Dương Ninh điều đó hầu nh­ư biểu lộ sự tán thành của nước Mỹ đối với việc tái chiếm Đông Dương của Pháp.[44] Liên Xô muốn giữ quan hệ trung dung, tốt đẹp với tất cả các bên ở Đông Dương gồm Trung Quốc, Việt Nam và Pháp nên không ủng hộ Hồ Chí Minh. Stephane Solovieff, đại diện của Liên Xô ở Hà Nội nói với thiếu tá OSS của Hoa Kỳ Archimedes Patti rằng Liên Xô “cần thời gian để phục hồi, tái thiết trước khi xác định vị thế ở Đông Nam Á“.[41]

Tưởng Giới Thạch phát biểu rằng người Việt không phải là người Trung Quốc, không dễ bị Trung Quốc đồng nhất và Trung Quốc không có quyền lợi và nghĩa vụ về đất đai ở Đông Dương. [ 47 ] Trung Quốc nhiều lần công bố mặc dầu Trung Quốc mong ước thấy Đông Dương được trả lại cho Pháp nhưng không muốn điều đó được thực thi mà không có một số ít bảo vệ nhằm mục đích ngăn ngừa Pháp dùng Đông Dương vào những hoạt động giải trí có hại cho quyền lợi của Trung Quốc sau này. Tương lai Đông Dương sẽ không được định đoạt nếu không có sự thỏa thuận hợp tác của Trung Quốc trên bàn Hội nghị Hòa bình. [ 48 ]

Nhật Bản thay máu chính quyền Pháp và chiếm đóng Đông Dương

Binh lính Nhật Bản hành quân trên đường phố Hồ Chí Minh

Năm 1940, Đế quốc Nhật Bản tấn công Đông Dương và nhanh chóng thỏa thuận được với chính quyền Vichy ở Pháp để Nhật toàn quyền cai trị Đông Dương. Tháng 8 năm 1944, Decoux công bố và thực thi 1 đạo luật bí mật ban cho ông những quyền hạn đặc biệt trong trường hợp mất liên lạc với chính phủ Vichy tại Pháp. Ngày 30 tháng 8 năm 1944, Decoux gửi 1 bức điện cho chính phủ Vichy với nội dung “Trái với ý nghĩ được phổ biến rộng ra quá nhiều lần, chủ quyền của nước Pháp trên xứ thuộc địa này vẫn được giữ gìn trọn vẹn… Chính phủ Pháp vẫn tuyệt đối tự do… Nhờ có bốn năm cố gắng không ngừng và hiệp thương giữa Hà Nội, Bắc Kinh và Tokyo, cái cơ bản của lập trường chúng ta, của chủ quyền chúng ta, của uy tín chúng ta và của sự nghiệp văn minh khai hóa của chúng ta đã được bảo vệ… điều kiện cần thiết và đầy đủ để cho chủ quyền của Pháp ở Đông Dương và những lợi ích của Pháp tại Viễn Đông được vẹn toàn cho đến ngày kết thúc chiến tranh dường như là thế này; Chính phủ mới của Pháp hãy khuyến cáo Đồng minh đừng mở bất cứ một cuộc tấn công quân sự nào vào Đông Dương và bản thân nó hãy tránh mọi sáng kiến ngoại giao hoặc quân sự có thể xô đẩy Nhật Bản vào tâm trạng nghi kỵ đối với nước Pháp“[49].

Ngày 29 tháng 4 năm 1944, đại diện Mặt trận Độc lập Đông Dương do Việt Minh lãnh đạo gặp lãnh sự Pháp của Chính phủ lâm thời Cộng hòa Pháp tại Côn Minh, Trung Quốc để thảo luận về việc khôi phục nền độc lập và dân chủ hóa Đông Dương. Mặt trận hy vọng Ủy ban Giải phóng Dân tộc Pháp sẽ nghiên cứu 1 chương trình dân chủ hóa Đông Dương sau khi lãnh thổ này được giải phóng khỏi ách chiếm đóng của Nhật. Đối với vấn đề độc lập của Đông Dương, Mặt trận sẵn sàng thảo luận và chấp nhận tạm thời tất cả mọi công thức chính trị rộng rãi lấy nguyện vọng của các dân tộc ở Đông Dương làm căn cứ.[50] Đến tháng 6 năm 1944, Việt Minh lại tuyên bố “Ủy ban Giải phóng Dân tộc Pháp đã nhầm khi nghĩ rằng các dân tộc Đông Dương tự bằng lòng với những lời nịnh nọt tâng bốc, cam kết, hứa hẹn. Tương lai đất nước chúng tôi là do bàn tay chúng tôi sắp đặt chuẩn bị. Tự do của chúng tôi, chúng tôi muốn nó phải hoàn toàn“[51].

Thực dân Pháp chỉ sống sót đến ngày 9 tháng 3 năm 1945 khi Nhật lật đổ Pháp trên hàng loạt Đông Dương vì nhận thấy quân đội Đông Dương thuộc Pháp đang hoạch định việc chuẩn bị sẵn sàng tác chiến chống lại Nhật sau khi Đồng Minh đổ xô vào Đông Dương, mở màn tuyển mộ dân bản xứ ( những dân tộc thiểu số người Việt và Lào ) vào quân đội Đông Dương thuộc Pháp. [ 52 ] Ngày 9 tháng 3 năm 1945, tại Hồ Chí Minh, đại sứ Nhật Matsumoto trao cho Đô đốc Decoux 1 tối hậu thư đòi những lực lượng vũ trang Pháp phải được đặt dưới quyền chỉ huy của Nhật. Sau 2 giờ, khi nhận được câu vấn đáp của Decoux, người Nhật cho rằng ông này đã bác bỏ tối hậu thư của họ. Trong vòng 48 giờ, từ Đô đốc Decoux đến những viên chức Pháp thấp nhất đều bị tước quyền hành và bỏ tù hoặc bị tập trung chuyên sâu lại. [ 53 ]

nhà nước Đế quốc Việt Nam xây dựng

Theo chủ trương Khối Thịnh vượng chung Đại Đông Á, Đế quốc Nhật Bản bảo trợ xây dựng chính phủ nước nhà Đế quốc Việt Nam dưới quyền Hoàng đế Bảo Đại, đứng đầu bởi Thủ tướng Trần Trọng Kim. Cũng như những cơ quan chính phủ khác ở những vùng bị Nhật chiếm đóng ( Mãn Châu quốc, Triều Tiên, nhà nước Uông Tinh Vệ … ), chính phủ nước nhà này không có thực quyền khi kinh tế tài chính và nhân lực đều do quân Nhật nắm giữ .Vua Bảo Đại công bố xây dựng Đế quốc Việt Nam ngày 11 tháng 3 năm 1945, công bố chính phủ nước nhà này có chủ quyền lãnh thổ trên danh nghĩa ở 3 kỳ, tiếp sau đó là Campuchia ngày 13 tháng 3 và Lào ngày 8 tháng 4. Trong công bố của Bảo Đại, bãi bỏ những hiệp ước bảo lãnh và mất độc lập với Pháp trước đây, độc lập theo tuyên ngôn Đại đông Á của Đế quốc Nhật Bản, và ” ông cũng như nhà nước Việt Nam tin cậy lòng trung thực của Nhật Bản và nó được xác lập thao tác với những nước để đạt được mục tiêu “. [ 54 ] .Để đáp trả, ngày 24 tháng 3 năm 1945, cơ quan chính phủ Charles de Gaulle công bố chủ quyền lãnh thổ của Pháp ở Đông Dương và không công nhận sự quản lý của Nhật Bản ở khu vực này. Pháp dự tính xây dựng Liên bang Đông Dương thuộc Liên hiệp Pháp, gồm có 5 vương quốc có đại diện thay mặt riêng trong Liên bang, có quyền lợi bên ngoài do Pháp đại diện thay mặt ; và dự kiến cơ cấu tổ chức của chính phủ nước nhà Liên bang Đông Dương sẽ theo quy mô cơ quan chính phủ do Thống đốc đứng đầu, với những bộ trưởng liên nghành người Đông Dương và người dân Pháp ở Đông Dương, và 1 Quốc hội được bầu theo phương pháp đại trà phổ thông đầu phiếu tại mỗi vương quốc của Liên bang, trong đó có đại diện thay mặt quyền lợi của người Pháp. Thống đốc, Hội đồng Nhà nước chịu nghĩa vụ và trách nhiệm sẵn sàng chuẩn bị những luật và lao lý, còn Quốc hội giữ vai trò biểu quyết mọi loại thuế, ngân sách, những dự luật và những điều ước quốc tế về thương mại và hợp tác với những nước khác. Liên bang sẽ có lực lượng vũ trang riêng được trang bị kỹ năng và kiến thức tương tự với của Liên hiệp Pháp và tăng trưởng quan hệ thương mại với toàn bộ những nước khác, đặc biệt quan trọng là với Trung Quốc. [ 55 ] Cũng trong công bố này, Pháp cam kết bảo vệ bình đẳng giữa công dân Đông Dương với những công dân Liên hiệp Pháp về quyền tham gia những vị trí của Liên bang Đông Dương và Liên hiệp Pháp, cũng như mọi quyền tự do dân chủ nói chung ( tự do tư tưởng, tín ngưỡng, tự do báo chí truyền thông, tự do lập hội, hội họp … ). Đồng thời Liên hiệp Pháp có nghĩa vụ và trách nhiệm giúp sức xây dựng lực lượng vũ trang Liên bang Đông Dương, cũng như thôi thúc sự tăng trưởng kinh tế tài chính, tân tiến xã hội, văn hóa truyền thống, giáo dục, chính trị và hành chính ở Đông Dương. [ 56 ]Ngày 7 tháng 4 năm 1945, Bảo Đại ký đạo dụ số 5 chuẩn y thành phần nội những Trần Trọng Kim và ngày 12 tháng 5 giải thể Viện Dân biểu Trung Kỳ. Tháng 6 năm 1945, chính phủ nước nhà Trần Trọng Kim đặt quốc hiệu là Đế quốc Việt Nam. Bảo Đại cũng thực thi trưng cầu dân ý về chính thể Việt Nam, theo đạo Dụ số 1 có nội dung ” 1. Chế độ chính trị từ nay địa thế căn cứ vào khẩu hiệu ” Dân vi quí “. 2. Trong chính giới sẽ chiêu lập những nhân tài đích đáng để chỉnh đốn lại nền tảng vương quốc cho xứng danh là một nước độc lập chân chính hoàn toàn có thể hợp tác với Đại Nhật Bản trong công cuộc tái thiết Đại Đông Á. 3. Trẫm sẽ tái định và công bố những cơ quan chính trị để phát hành những giải pháp hợp với nguyện vọng của quốc dân ” .Bản thân khẩu hiệu ” Đại Đông Á ” vốn do Nhật tạo ra, và 5 nguyên tắc của nó cho thấy rõ mục tiêu : Nhật Bản muốn lôi kéo những nước châu Á mà họ đã thôn tính được, bắt những nước này góp phần nhận lực, của cải để Nhật triển khai cuộc chiến tranh chống Anh, Mỹ, cũng như triệt tiêu dự tính chống Nhật tại những nước này [ 57 ] Các bộ trưởng liên nghành của Đế quốc Việt Nam công bố bất lực, bởi không hề làm được việc gì nếu không được cố vấn tối cao Nhật đồng ý chấp thuận, trong khi vua Bảo Đại chỉ lo đi dạo, săn bắn mà không chăm sóc đến chính trị. [ 58 ] .

Ngày 15 tháng 8 năm 1945, Nhật Bản tuyên bố đầu hàng Đồng minh. Ngày 18 tháng 8, vua Bảo Đại tuyên bố sẽ duy trì chính phủ Đế quốc Việt Nam sau khi Nhật đầu hàng, và đồng thời gửi 1 thông điệp đến Thống chế Pháp De Gaulle đề nghị công nhận chính phủ Đế quốc Việt Nam. Thông điệp này có đoạn “Ông sẽ hiểu tốt hơn nếu ông có thể chứng kiến những gì đang diễn ra ở đây, nếu ông có thể cảm nhận được khát khao độc lập đến tận tâm can của mỗi người mà không một thế lực nào có thể ngăn cản nổi. Thậm chí nếu ông muốn tái lập chế độ cai trị của người Pháp ở đây thì nó sẽ không tiếp tục được tuân phục; mỗi làng mạc sẽ trở thành một ổ kháng chiến, mỗi người cộng tác cũ thành một kẻ thù và những quan chức, những tên thực dân của ông chính họ sẽ yêu cầu rời khỏi không khí ngạt thở này… Chúng ta có thể dễ dàng hiểu nhau và trở thành bạn bè nếu ông hủy bỏ tuyên bố trở thành ông chủ của chúng tôi một lần nữa“[59]. Tuy nhiên De Gaulle không hồi âm, ông ta dự kiến sẽ hậu thuẫn cho 1 chế độ quân chủ mà người đứng đầu không phải là Bảo Đại, người đã thỏa hiệp với Nhật Bản để được “độc lập”, mà là Vĩnh San, được xem như là 1 “Gaullist” (người ủng hộ de Gaulle).[60]

Ngày 16 tháng 8 năm 1945, Trần Trọng Kim tuyên bố sẽ bảo vệ chính phủ Đế quốc Việt Nam, và ngày 18 tháng 8 thành lập Ủy ban Giải phóng Dân tộc, tập hợp tất cả các đảng phái chính trị để lãnh đạo công cuộc này. Theo lời khuyên của ông Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, Bảo Đại cũng gửi thông điệp cho Tổng thống Mỹ Truman, vua nước Anh, Thống chế Trung Hoa Tưởng Giới Thạch đề nghị công nhận Đế quốc Việt Nam là chính phủ đại diện của Việt Nam. Tuy nhiên tất cả các bức thư đều không được hồi âm, bởi theo Tuyên bố Cairo, không chỉ Pháp mà tất cả các nước khối Đồng Minh sẽ không công nhận bất cứ chính phủ nào do Nhật Bản thành lập tại các lãnh thổ chiếm đóng. Đến 24 tháng 8, trong cao trào của Cách mạng Tháng Tám, Bảo Đại đã thực hiện đề nghị của Hội đồng Cơ mật: quyết định thoái vị “để không phải là một trở ngại cho sự giải phóng của đất nước”. Chính phủ Đế quốc Việt Nam đến đây tan rã[61].

Tình hình Việt Nam

Cuộc thay máu chính quyền của Nhật Bản ngày 10 tháng 3 đã làm suy yếu cỗ máy hành chính và quân sự chiến lược của Pháp và mở ra một khoảng trống rất lớn vì ” nhà nước Hoàng gia ” không hề quản lý và điều hành nổi. Khi Nhật Bản đầu hàng vào ngày 14, quân đội Nhật Bản có nghĩa vụ và trách nhiệm giữ trật tự cho đến khi sự Open của quân đội Trung Quốc về phía bắc 16 ° vĩ độ, và quân Anh về phía Nam. Nhưng cuộc cách mạng đang càn quét, ” không phải do chủ trương Việt Minh “, đã mặc kệ điều đó. [ 61 ]
Lãnh đạo Việt Minh và OSS năm 1945. Trong đó có chỉ huy lực lượng OSS tại miền Bắc Việt Nam, Archimedes Patti, đứng giữa Hồ Chí Minh và Võ Nguyên Giáp .Việt Minh ( viết tắt của Việt Nam Độc lập Đồng minh Hội ) do Hồ Chí Minh xây dựng năm 1941 với vai trò 1 mặt trận thống nhất dân tộc bản địa để giành độc lập. Tổ chức này do Đảng Cộng sản Đông Dương chỉ huy, lôi cuốn được sự tham gia và ủng hộ của nhiều người Việt Nam và ngày càng vững mạnh. Tháng 12 năm 1944, đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân, lực lượng vũ trang của Việt Minh và tiền thân của Quân đội Nhân dân Việt Nam, được xây dựng tại Cao Bằng. Khẩu hiệu bắt đầu của Việt Minh là ” Phản Pháp – kháng Nhật – liên Hoa – độc lập “. Ban đầu lực lượng Việt Minh nhận được sự ủng hộ của phe Đồng minh, gồm có cả Mỹ và Nước Trung Hoa dân quốc, theo Philippe Devillers ” giờ đây nó sẽ nhận được 100.000 đô la mỗi tháng phân chia đến Nguyen Kai Thau “. Hồ Chí Minh nhận thấy Mỹ đang muốn đóng vai trò lớn hơn ở khu vực Thái Bình Dương, ông đã làm toàn bộ để thiết lập mối quan hệ với Hoa Kỳ trải qua việc giải cứu những phi công gặp nạn trong cuộc chiến tranh với Nhật Bản. Đổi lại, cơ quan tình báo Hoa Kỳ OSS ( U.S. Office of Strategic Services ) trợ giúp y tế, cố vấn và huấn luyện và đào tạo quân đội quy mô nhỏ cho Việt Minh, về sau này sẽ trở thành Quân đội nhân dân Việt Nam. [ 62 ] Tháng 7 năm 1945, lực lượng này gửi đến OSS 1 công bố : ” Chúng tôi, Việt Minh, công bố nhu yếu sau đây về chủ trương tương lai ở Đông Dương thuộc Pháp đến người Pháp và những quan sát viên :

  1. Một quốc hội bầu theo phổ thông đầu phiếu. Nó lập pháp cho đất nước. Một thống đốc Pháp quyền Chủ tịch cho đến khi tính chất độc lập chúng tôi được đảm bảo. Thống đốc sẽ chọn một nội các hoặc một nhóm các cố vấn chấp nhận bởi quốc hội. Các quyền hạn cụ thể của các cơ quan này có thể được phát triển trong tương lai.
  2. Độc lập sẽ được trao cho đất nước này trong một tối thiểu 5 năm và tối đa là 10 năm.
  3. Tài nguyên thiên nhiên của đất nước sẽ trở lại cư dân của nó sau khi bồi thường công bằng cho các chủ sở hữu hiện tại. Pháp sẽ nhận được những lợi ích kinh tế.
  4. Tất cả quyền tự do được Liên Hợp Quốc công bố sẽ được đảm bảo ở Đông Dương.
  5. Bán thuốc phiện bị cấm.

Chúng tôi kỳ vọng rằng những điều kiện kèm theo này sẽ nhận được sự đồng ý của cơ quan chính phủ Pháp “. [ 61 ]Từ tháng 3 năm 1945, Việt Nam rơi vào 1 thực trạng hỗn loạn do khoảng trống về quyền lực tối cao chính trị quá lớn [ 63 ]. Người Nhật đang lo chống đỡ những đòn tiến công của quân đội liên minh Anh-Mỹ. Cả chính phủ nước nhà của Trần Trọng Kim lẫn triều đình của Bảo Đại đều không đủ lực lượng quân sự chiến lược và uy tín chính trị để trấn áp tình hình. Theo Peter A. Pull, chỉ có Việt Minh là lực lượng có tổ chức triển khai duy nhất ở nước này có năng lực nắm được quyền chính trị. [ 64 ] Chiến tranh đã làm kiệt quệ nền kinh tế tài chính, nước Nhật hết sạch nguyên vật liệu nên quân Nhật chiếm lấy lúa gạo và những mẫu sản phẩm khác, bắt dân phá lúa trồng đay để ship hàng cuộc chiến tranh, cộng thêm thiên tai, nạn đói ( Nạn đói Ất Dậu ) đã xảy ra tại Bắc kỳ và Trung kỳ. Người ta ước tính rằng đã có khoảng chừng 2 triệu người chết vì nạn đói này .

Khâm sai Phan Kế Toại đã gặp Nguyễn Khang, người do Xứ Ủy Bắc Kỳ cử đến. Ông đề nghị Việt Minh tham gia Chính phủ Đế quốc Việt Nam và ngừng các hoạt động chống Nhật nhưng Nguyễn Khang bác bỏ.[65] Chính quyền thân Nhật Đế quốc Việt Nam cũng thành lập Uỷ ban Chính trị để đàm phán với Việt Minh. Ủy ban này đề nghị Việt Minh: “Đằng nào các ông cũng thắng, nhưng để điều đình với Đồng Minh sẽ vào Đông Dương giải giáp quân Nhật, đề nghị vùng nông thôn cách thành phố 15km là thuộc quyền các ông, còn thành phố cần có nhân sĩ, trí thức đứng ra giao dịch với Đồng Minh“. Đại biểu Việt Minh đã trả lời dứt khoát: “giao dịch với Đồng Minh lúc này, ngoài Việt Minh không ai có thể có lực lượng và danh nghĩa cả“.[66]

Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được xây dựng

Võ Nguyên Giáp duyệt đội hình danh dự của quân đội Việt Minh trong Cách mạng tháng TámNgay sau khi Nhật Bản đầu hàng quân Đồng Minh, lực lượng Việt Minh đã tổ chức triển khai thành công xuất sắc cuộc Cách mạng tháng Tám. nhà nước Pháp không kịp phản ứng vì quân đội Pháp vẫn chưa kịp triển khai xong việc tái thiết kế xây dựng lực lượng và vẫn còn ở châu Âu do chưa được khối Đồng Minh được cho phép hoạt động giải trí tại mặt trận Khu vực Đông Nam Á. Quân đội Nhật không can thiệp vào tình hình chính trị tại Việt Nam vì họ đã đầu hàng và đang chờ Đồng Minh đến giải giáp. [ 67 ]Sau Cách mạng tháng Tám, Việt Minh xây dựng nhà nước Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trên cơ sở cải tổ Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam được xây dựng tại Đại hội Quốc dân ngày 16-17 tháng 8 năm 1945 tại Tân Trào, Sơn Dương. Thời điểm đó Hồ Chí Minh ít được biết đến còn nhà nước của ông chưa được nước nào công nhận. Ông cảm thấy phải tìm cách làm cho Đồng Minh chú ý quan tâm đến nhà nước của ông trước khi quân đội của họ vào Việt Nam giải giáp quân đội Nhật. Cùng thời gian đó, Bảo Đại cũng gửi cho chỉ huy những nước Đồng Minh lời lôi kéo công nhận nền độc lập của Việt Nam. Điều đó làm Hồ Chí Minh lo lắng vì lời lôi kéo này đã tăng cường vị thế hợp pháp của Bảo Đại. Theo Hồ Chí Minh, Bảo Đại không còn cầm quyền từ lâu nên nhà nước Lâm thời là nhà nước duy nhất hợp pháp. [ 68 ] Đối với Mỹ, Hồ Chí Minh nỗ lực thuyết phục Mỹ liên tục chủ trương chống thực dân của Mỹ so với Đông Dương. Ông tìm cách làm Mỹ tin rằng ông không phải là 1 phái viên của Quốc tế Cộng sản mà là 1 người Quốc gia – Xã hội mong ước giải thoát quốc gia khỏi ách đô hộ của ngoại bang. [ 69 ]Thông qua OSS, quản trị Hồ Chí Minh gửi 9 bức điện cho nhà nước Mỹ, gồm có cả bốn bức thư tay gửi trực tiếp cho Tổng thống Mỹ Harry S. Truman ý kiến đề nghị Mỹ đặt quan hệ ngoại giao với nhà nước Lâm thời, đồng thời Mỹ và nhà nước Lâm thời sẽ có đại diện thay mặt trong Ủy ban Liên tịch những nước Đồng Minh giải quyết những yếu tố tương quan đến Việt Nam. Việt Minh kỳ vọng tranh thủ được sự xuất hiện của Mỹ trong cuộc thương lượng giữa Trung Quốc và Pháp về Đông Dương vì 2 nước này hoàn toàn có thể làm nguy cơ tiềm ẩn đến nền độc lập và toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam, đồng thời khuyến khích những nước Đồng Minh công nhận nhà nước Lâm thời là đại diện thay mặt duy nhất và hợp pháp của Việt Nam trong những yếu tố tương quan đến chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam. Việt Minh lo lắng việc không được những nước Đồng Minh công nhận sẽ làm suy yếu địa vị chỉ huy của họ và có lợi cho Việt Cách, Việt Quốc trong việc xây dựng cơ quan chính phủ của những lực lượng này. [ 70 ] Hồ Chí Minh nói với chỉ huy OSS tại miền Bắc, Archimedes L.A Patti, rằng ông theo chủ nghĩa Lenin, tham gia xây dựng Đảng Cộng sản Pháp và xin gia nhập Đệ Tam Quốc tế vì đây là những cá thể và tổ chức triển khai duy nhất chăm sóc đến yếu tố thuộc địa. Ông không thấy có sự lựa chọn nào khác. Nhưng trong nhiều năm sau đó những tổ chức triển khai này cũng không có hành vi gì vì nền độc lập của những dân tộc bản địa thuộc địa. Trước mắt, ông đặt nhiều tin yêu vào sự giúp sức của Mỹ trước khi hoàn toàn có thể kỳ vọng vào sự trợ giúp của Liên Xô. Hồ Chí Minh giải thích rằng : Người Mỹ xem ông là 1 người quốc tế cộng sản, ” bù nhìn của Moscow ” vì ông đã ở Moscow nhiều năm, nhưng ông khẳng định chắc chắn mình không phải là người cộng sản theo cách mà Mỹ hiểu, mà ông là nhà cách mạng hoạt động giải trí vì độc lập dân tộc bản địa. [ 71 ] Tuy nhiên cơ quan chính phủ Mỹ không đáp lại nguyện vọng của Hồ Chí Minh. Cuối tháng 9 năm 1946, Mỹ rút tổng thể những nhân viên cấp dưới tình báo tại Việt Nam về nước, chấm hết liên hệ với chính phủ nước nhà Hồ Chí Minh. [ 72 ] Hồ Chí Minh cũng gửi thư cho Stalin đề xuất Liên Xô trợ giúp cách mạng Việt Nam và công nhận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa [ 73 ] [ 74 ] nhưng không được trả lời [ 75 ] [ 76 ]. Vào thời gian này trọng tâm của Liên Xô là Đông Âu và Phục hồi Liên Xô sau cuộc chiến tranh, chứ không phải là Việt Nam. Hơn nữa Mỹ đang lôi kéo những nước Châu Âu xây dựng khối phòng thủ Châu Âu chống lại sự lan rộng ra của chủ nghĩa cộng sản nên Liên Xô không muốn làm mất lòng Pháp. Mặt khác Stalin cũng chưa biết gì nhiều về Hồ Chí Minh và cho rằng ông là “ Tito phương Đông ’ ’, tức là 1 người cộng sản theo chủ nghĩa dân tộc bản địa, chứ không phải là người cộng sản quốc tế theo chủ nghĩa Stalin. [ 77 ]Tại miền Nam, sau khi thay máu chính quyền Pháp, ngày 14 tháng 8 năm 1945, Nhật được cho phép Bảo Đại cử 1 Khâm sai đại thần nắm quyền quản lý tại Nam Kỳ đồng thời chỉ định những người Việt thuộc Mặt trận Quốc gia Thống nhất vào những vị trí trong cỗ máy chính quyền sở tại do những viên chức dân sự Pháp đã bị Nhật tống giam. Ngày 16 tháng 8 năm 1945, người Việt tiếp quản Hồ Chí Minh. Điều này được nghênh đón như một cuộc cách mạng. Ngày 19 tháng 8 năm 1945, Khâm sai Nguyễn Văn Sâm đến TP HCM. Nhật chuyển giao vũ khí cho lực lượng Cách mạng và những đảng phái thuộc Mặt trận Quốc gia Thống nhất. Trong cuộc họp ngày 22 tháng 8 năm 1945 của Mặt trận Quốc gia Thống nhất, Trần Văn Giàu thuyết phục những đảng phái trong Mặt trận chuyển giao quyền lực tối cao cho Việt Minh vì Mặt trận hoàn toàn có thể bị Đồng Minh xem là 1 tổ chức triển khai thân Nhật còn Việt Minh lại đang thuộc phe Đồng minh ( trước đó đã hợp tác với tình báo quân sự chiến lược Mỹ OSS ) chống Nhật. Ngày 23 tháng 8 năm 1945, Mặt trận Quốc gia Thống nhất quyết định hành động rút lui, nhường quyền chỉ huy cho Việt Minh xây dựng Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ do Trần Văn Giàu làm quản trị. Ngày 25 tháng 8 năm 1945, tại TP HCM, Việt Minh công bố xây dựng Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ gồm 9 người đều là thành viên Việt Minh [ 78 ]. Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ ra công bố họ là bộ phận hành chính ở phía Nam của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. [ 79 ] Sau đó, theo lệnh của nhà nước lâm thời Trung ương, Ủy ban hành chính Nam Bộ hợp tác với Kỳ bộ Việt Minh gồm đại biểu những đảng phái : Đông Dương cộng sản, Tân Dân chủ, Tổng công đoàn, Thanh niên Tiền phong, Việt Nam vương quốc, Cao Đài hợp nhất, Việt Nam Cứu quốc đoàn ( Kỳ bộ cũ của Việt Minh ), Quốc gia độc lập, Công giáo, Thanh niên nghĩa dũng đoàn họp bàn xây dựng Ủy ban nhân dân Nam Bộ. [ 80 ]Ở TP. Hà Nội, những sinh viên cánh tả tổ chức triển khai biểu tình với danh nghĩa Tổng hội sinh viên lôi kéo Bảo Đại thoái vị, xây dựng nền cộng hòa dưới sự bảo trợ của Việt Minh, nhu yếu Việt Minh bàn luận với toàn bộ những đảng phái để xây dựng cơ quan chính phủ lâm thời, đồng thời lôi kéo nhân dân và những đảng phái ủng hộ chính phủ nước nhà Lâm thời bảo vệ nền độc lập của quốc gia. Việt Minh phát động công nhân, người dân cướp chính quyền sở tại trên toàn nước. Trước áp lực đè nén đó, Bảo Đại mời Việt Minh xây dựng một cơ quan chính phủ mới dưới quyền ông sửa chữa thay thế chính phủ nước nhà Trần Trọng Kim. [ 81 ]Tháng 5 năm 1945, những thành viên của những đảng Đại Việt Quốc dân Đảng, Đại Việt Dân chính Đảng thân Nhật và Việt Nam Quốc dân Đảng ( Việt Quốc ) gặp nhau tại Trung Quốc để xây dựng 1 liên minh đặc biệt quan trọng nhằm mục đích phối hợp hoạt động giải trí giữa những nhóm trong nước và nhóm lưu vong trong trường hợp Trung Quốc đưa quân vào Đông Dương. Đại Việt Dân chính Đảng sáp nhập vào Việt Nam Quốc dân Đảng. Khi Nhật công bố đầu hàng vào tháng 8 năm 1945, ở Việt Nam chỉ có lực lượng vũ trang của Đại Việt còn lực lượng vũ trang của Việt Nam Quốc dân Đảng vẫn còn ở Trung Quốc. Ngày 17 tháng 8 năm 1945, Trương Tử Anh, Đảng trưởng Đại Việt Quốc dân Đảng, đứng vị trí số 1 1 đơn vị chức năng 250 người hành quân vào TP. Hà Nội. Tuy nhiên ngày 19 tháng 8 năm 1945, lực lượng này đã không ngăn cản Việt Minh cướp chính quyền sở tại của phát xít Nhật tại TP.HN. Tối hôm đó, những đảng viên Đại Việt và Việt Quốc tổ chức triển khai họp nhưng không thống nhất được kế hoạch chống Việt Minh giành chính quyền sở tại. Các đơn vị chức năng khác của Đại Việt ở những tỉnh không hề tiến về Thành Phố Hà Nội do lũ sông Hồng. Quân đội của Đại Việt rút về phía Đông và phía Tây Thành Phố Hà Nội chờ diễn biến tình hình. [ 82 ]

Tại Huế, Chính phủ Đế quốc Việt Nam đồng loạt từ chức và chuyển giao quyền lực cho phong trào Việt Minh. Theo lời thuật của Phan Anh, Bộ trưởng Bộ Thanh niên thì “với tư cách bộ trưởng, chúng tôi trăm phần trăm ủng hộ Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tất cả, kể cả Thủ tướng Trần Trọng Kim, đã có sự nhất trí toàn vẹn, sâu sắc về sự chuyển tiếp ấy.”[83]

Sáng ngày 23 tháng 8 năm 1945, 2 phái viên của Việt Minh là Trần Huy Liệu và Cù Huy Cận đến cung điện Huế. Theo lời yêu cầu của hai ông này, chiều ngày 25 tháng 8 năm 1945, Bảo Đại đã đọc Tuyên ngôn Thoái vị trước hàng ngàn người tụ họp trước cửa Ngọ Môn và sau đó trao ấn tín, quốc bảo của hoàng triều cho ông Trần Huy Liệu. Ông thoái vị với lý do “Hạnh phúc của dân Việt Nam, độc lập của nước Việt Nam, muốn đạt mục đích ấy, Trẫm đã sẵn sàng hy sinh hết tất cả mọi phương diện, và cũng vì mục đích ấy nên Trẫm muốn sự hy sinh của Trẫm phải có lợi cho Tổ quốc. Xét thấy điều bổ ích nhất cho Tổ quốc lúc này là sự đoàn kết toàn thể quốc dân, Trẫm đã tuyên bố ngày 22 tháng 8 vừa rồi rằng trong giờ nghiêm trọng này rằng đoàn kết là sống mà chia rẽ là chết. Nay thấy nhiệt vọng dân chủ của quốc dân Bắc bộ lên quá cao, nếu Trẫm cứ ngồi yên mà đợi Quốc hội thì không thể nào tránh khỏi nạn Nam Bắc phân tranh, đã thống khổ cho quốc dân lại thuận tiện cho người ngoài lợi dụng, cho nên mặc dầu Trẫm hết sức đau đớn nghĩ tới công lao Liệt Thánh vào sinh ra tử trong gần bốn trăm năm để mở mang giang sơn đất nước từ Thuận Hóa đến Hà Tiên, mặc dầu Trẫm hết sức bùi ngùi cho nỗi làm vua trong hai mươi năm mới gần gũi quốc dân được mấy tháng chưa làm được gì ích lợi cho quốc dân như lòng Trẫm muốn, Trẫm cũng quả quyết thoái vị để nhường quyền điều khiển quốc dân lại cho một Chính phủ dân chủ Cộng hòa…“. Ông cũng yêu cầu chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa: “Đối với các đảng phái đã từng phấn đấu cho nền độc lập quốc gia, nhưng không đi sát theo phong trào dân chúng, Trẫm mong chính phủ mới sẽ lấy sự ôn hòa xử trí để những phần tử ấy cũng có thể giúp vào việc kiến thiết quốc gia và tỏ rằng Chính phủ dân chủ cộng hòa nước ta đã xây đắp ở trên sự đoàn kết của toàn thể nhân dân.“. Ông trở thành “công dân Vĩnh Thụy”. Trong bản Tuyên ngôn Thoái vị, ông có câu nói “Trẫm muốn được làm Dân một nước tự do, hơn làm Vua một nước bị trị“.[84] Ngày 28 tháng 8 năm 1945 thành lập Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, tuyên cáo cho biết “Chính phủ lâm thời không phải là chính phủ riêng của Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh (Việt Minh) như có người đã lầm tưởng. Cũng không phải là một Chính phủ chỉ bao gồm đại biểu của các chính đảng. Thật là một Chính phủ quốc gia thống nhất, giữ trọng trách là chỉ đạo cho toàn quốc, đợi ngày triệu tập được quốc hội để cử ra một Chính phủ Dân chủ cộng hòa chính thức“.

quản trị Hồ Chí Minh đọc tuyên ngôn độc lập trên trung tâm vui chơi quảng trường Ba Đình .Ngày 2 tháng 9 năm 1945, Hồ Chí Minh công bố Việt Nam thống nhất và độc lập với tên gọi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Không có tín hiệu của cuộc cách mạng vô sản tại Việt Nam. Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tôn trọng quyền sở hữu tư nhân phương tiện đi lại sản xuất, chỉ quyết định hành động vô hiệu những quan lại và mạng lưới hệ thống phân cấp hành chính và chính trị cũ của Đế quốc Việt Nam, giải tán những Hội đồng Nhân sĩ và thay bằng những Ủy ban Nhân dân do dân địa phương bầu ra. Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thực thi 1 số ít cải cách nhưng thận trọng để không tạo ra sự chống đối của giai cấp trung lưu và đại địa chủ. Việc chia lại ruộng đất chỉ số lượng giới hạn trong công điền, đất bỏ phí, đất tịch thu của người Pháp và những người bị xem là hợp tác với phát xít. Từ ngày 22 tháng 9 năm 1945, những chủ đất nhỏ từ 5 mẫu trở xuống đều được miễn thuế ruộng đất. Việc hạn chế kinh doanh lương thực của Nhật bị bãi bỏ, việc nhà nước độc quyền bán rượu và muối chấm hết. Thuế công thương nghiệp và môn bài bị bãi bỏ. Thuốc phiện, cờ bạc, mại dâm và những hình thức lao động khổ sai bị cấm. Công nhân được hưởng chính sách làm 8 giờ một ngày. [ 85 ] Cùng với đó là giải tán những nghiệp đoàn [ 86 ] để trấn áp nền kinh tế tài chính [ 87 ], thống nhất những tổ chức triển khai người trẻ tuổi ( vào Đoàn Thanh niên Cứu quốc Việt Nam ). Tuy nhiên ở cấp địa phương vẫn có sự thanh trừng chính trị hay vô hiệu ” chủ nghĩa tư bản phát xít “, chia đất cho nông dân, tịch thu gia tài của những người giàu, ngoài mong ước của những chỉ huy TW Việt Minh ( chỉ có 1 nhóm nhỏ, vài chục người đứng đầu tại TP.HN, cũng như trong tổng thể những tỉnh ) như Hồ Chí Minh khi xây dựng đảng đã nói ” Việt Nam sẽ được chuyển dời từ từ về phía chủ nghĩa xã hội trải qua việc giảng dạy và thực hành thực tế dân chủ “. [ 61 ]

Ngay sau khi tuyên bố độc lập, Chính phủ Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tổ chức lễ phát động phong trào cứu đói tại Nhà hát lớn Hà Nội. Chính phủ còn phái 1 ủy ban vào Nam bộ tổ chức vận chuyển gạo ra Bắc. Chính phủ cũng kêu gọi các hội buôn và người dân tham gia vận chuyển lương thực từ Nam ra Bắc. Việc vận chuyển gạo từ Nam ra Bắc chỉ thực hiện được trong tháng 9 n năm 1945 với số lượng không quá 30.000 tấn do chiến tranh bùng nổ khi Pháp đưa quân đội vào Nam Kỳ. Trong thư gửi đồng bào cả nước đăng trên Báo Cứu Quốc ngày 28 tháng 9 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Lúc chúng ta nâng bát cơm mà ăn, nghĩ đến kẻ đói khổ, chúng ta không khỏi động lòng. Vậy tôi xin đề nghị với đồng bào cả nước, và tôi xin thực hiện trước: Cứ 10 ngày nhịn ăn 1 bữa, mỗi tháng nhịn 3 bữa. Đem gạo đó (mỗi bữa 1 bơ) để cứu dân nghèo“. Chính phủ cũng chi ngân sách sửa chữa các quãng đê bị vỡ, củng cố hệ thống đê điều, đắp thêm một số đê mới. Cho đến đầu năm 1946, hệ thống đê tại miền Bắc đã sửa xong.[88]

Để xử lý tận gốc nạn đói, nhà nước Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa lôi kéo nhân dân tăng gia sản xuất. nhà nước còn hoạt động tư nhân cho mượn những vườn trống quanh nhà để tăng gia sản xuất. Mỗi địa phương lập ra 1 tiểu ban để kêu gọi nhân lực và tổ chức triển khai sản xuất, lương thực làm ra được dùng để cứu tế. Cuối 1945 đến đầu 1946 không còn kịp thời vụ để trồng lúa nữa, nên chính phủ nước nhà phát động dành phần nhiều đất đai để tranh thủ trồng liên tục 2 vụ màu ( khoai lang, đậu, bắp … ) bù cho phần lúa thiếu vắng. Kết quả sản lượng màu đã tăng gấp 4 lần so với thời kỳ trước năm 1945. Chỉ trong 5 tháng từ tháng 11 năm 1945 – tháng 5 năm 1946 đã đạt 614.000 tấn, tương tự 506.000 tấn lúa, đủ đắp được số thiếu vắng của vụ mùa năm 1945. [ 88 ]

Trong năm 1946, nạn đói cơ bản đã được giải quyết. Ngày 2 tháng 9 năm 1946, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp tuyên bố: “Cuộc cách mạng đã chiến thắng được nạn đói, thật là một kỳ công của chế độ dân chủ“. Giáo sư kinh tế Đặng Phong đánh giá việc giải quyết được nạn đói là lý do giải thích tại sao tuyệt đại đa số dân chúng đã tin và đi theo Việt Minh.[88]

1 thành tựu khác của chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa non trẻ là xóa mù chữ. Năm 1945, có 95% dân số Việt Nam mù chữ. Trước thực trạng đó, để xóa mù chữ, từ ngày 8 tháng 9 năm 1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh ra các sắc lệnh: Sắc lệnh số 17 đặt ra 1 bình dân học vụ trong toàn cõi Việt Nam, Sắc lệnh số 19 lập cho nông dân và thợ thuyền những lớp học bình dân buổi tối, Sắc lệnh số 20 định rằng việc học chữ quốc ngữ từ nay bắt buộc và không mất tiền. Để phục vụ chiến dịch xoá mù chữ, Nha Bình dân học vụ được thành lập ngày 18 tháng 9 năm 1945. Ngày 4 tháng 10 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi Chống nạn thất học gửi tới toàn dân: “…Muốn giữ vững nền độc lập, muốn làm cho dân mạnh nước giàu, mọi người Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phận của mình, phải có kiến thức, mới có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ. Những người đã biết chữ hãy dạy cho những người chưa biết chữ, hãy góp sức vào bình dân học vụ…Những người chưa biết chữ hãy gắng sức mà học cho biết đi.” Các lớp học Bình dân học vụ được mở khắp nơi ở cả ba miền thu hút sự tham gia của mọi lứa tuổi, mọi tầng lớp nhân dân. Người biết chữ dạy cho người không biết chữ. Đến tháng 9 năm 1946, phong trào Bình dân học vụ đã tổ chức được 75.000 lớp học với trên 95.000 giáo viên, trên 2.500.000 người được phong trào dạy biết đọc, biết viết.[36]

Theo Quyết nghị của nhà nước, ngày 4 tháng 9 năm 1945, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp đại diện thay mặt quản trị nhà nước lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, ký phát hành Sắc lệnh số 4 lập ” Quỹ độc lập ” với mục tiêu ” để thu nhận những món tiền và vật phẩm của nhân dân sẵn lòng quyên giúp nhà nước để ủng hộ nền độc lập của Quốc gia “. Tiếp sau đó, cũng trong khuôn khổ Quỹ độc lập, nhà nước đã đề ra giải pháp tổ chức triển khai ” Tuần lễ Vàng ” từ ngày 17 đến 24 tháng 9 năm 1945. [ 89 ] quản trị Hồ Chí Minh đã gửi thư cho đồng bào toàn nước nhân ngày ” Tuần lễ Vàng “, nêu rõ mục tiêu của việc lập quỹ là ” thu góp số vàng trong nhân dân và nhất là của những nhà phong phú để dùng vào việc cần cấp và quan trọng nhất của tất cả chúng ta lúc này là việc quốc phòng “. nhà nước đã kêu gọi được tổng số 20 triệu đồng và 370 kg vàng. [ 90 ] Ngân quỹ vương quốc đã có hàng trăm triệu đồng. Riêng tại Thành Phố Hà Nội, trong ” Tuần lễ vàng ” nhân dân đã góp được 2.201 lạng vàng, 920 tạ thóc cùng tiền tài và những hiện vật khác, tổng trị giá lên 7 triệu đồng Đông Dương. [ 91 ] Số tiền này được dùng để mua vũ khí của quân đội Nhật bị quân đội Trung hoa Dân quốc tịch thu và để hối lộ cho những tướng lĩnh Nước Trung Hoa đang đóng quân tại miền Bắc Việt Nam. [ 92 ]Cùng những hình thức tổ chức triển khai ” Quỹ độc lập “, tuần lễ vàng chính quyền sở tại cách mạng còn tổ chức triển khai nhiều hình thức khuyến khích để nhân dân có điều kiện kèm theo tham gia góp phần cho kinh tế tài chính quốc gia với hình thức tự nguyện như lập ” Quỹ kháng chiến “, ” Quỹ tầm trung học vụ “, ” Quỹ giải phóng quân “, ” Ngày Nam Bộ ” … Sự góp phần, ủng hộ nhiệt tình của nhân dân đã góp thêm phần xử lý khó khăn vất vả về kinh tế tài chính của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa .Theo Archimedes L.A Patti, Hồ Chí Minh và những chỉ huy khác của Việt Minh nhiều lần bày tỏ với ông sự nghi ngại xung quanh vấn đề chủ nghĩa cộng sản có phải là hình thức chính trị tương thích với Việt Nam hay không. Hồ Chí Minh không tin người Việt đủ trưởng thành về mặt chính trị để hoàn toàn có thể đồng ý chủ nghĩa cộng sản nhưng 1 hình thức dân chủ xã hội chủ nghĩa có cải biên hoàn toàn có thể tương thích hơn. [ 46 ] Hồ Chí Minh chủ trương Việt Nam sẽ tự do giao thương mua bán với tổng thể những nước trên quốc tế chứ không riêng gì hạn chế vào Pháp hoặc Trung Quốc để tạo ra 1 nền kinh tế tài chính thịnh vượng. Ông cũng nghĩ tới yếu tố thiết kế xây dựng 1 hội đồng Liên Á gồm có những nước châu Á độc lập góp thêm phần kiến thiết xây dựng nền độc lập quốc tế và tăng trưởng những chương trình kinh tế tài chính, chính trị vì quyền lợi chung. [ 93 ]Khi Việt Nam Dân chủ Cộng hòa xây dựng, đa số dân chúng chỉ biết Hồ Chí Minh mới từ quốc tế về và là người đứng đầu nhà nước chứ không biết rõ thân thế của ông cũng như khuynh hướng cộng sản của Việt Minh. Họ cũng không có hiểu biết về chủ nghĩa cộng sản. Tuy nhiên, người dân cảm thấy tự hào và vui sướng vì Việt Nam đã giành được độc lập. Đa số dân chúng đều muốn biến hóa. Họ cảm thấy dễ chịu và thoải mái khi được người Việt quản lý hơn là người Pháp. [ 94 ]

Trong các tài liệu của Việt Minh những ngày đầu sau độc lập chỉ nhắc đến Việt Minh, tuy nhiên những ngày sau khẳng định Việt Minh bao gồm Đảng Cộng sản và các tổ chức khác, và nhấn mạnh các cuộc khởi nghĩa trước đó như Bắc Sơn, Nam Kỳ. Ngày 11 tháng 11 năm 1945 Đảng Cộng sản tuyên bố “tự giải tán” (trong khi chiến sự tại Nam Bộ rất ác liệt) đăng tải trên báo Cứu Quốc của Việt Minh ngày 12, kèm tổ chức kỷ niệm ngày sinh Tôn Trung Sơn. Tờ báo đăng tiểu sử nhà đại cách mạng Trung Hoa, cho biết Hồ chủ tịch tham dự chủ tọa buổi lễ do Hội Văn hóa cứu quốc tổ chức, đề nghị nhân dân treo cờ 2 nước. Báo cũng cho biết Hiến pháp “ngăn ngừa sự lũng đoạn chính quyền của một giai cấp, một đảng phái, một cá nhân nào“[95]. Ngày 13 tháng 11 năm 1945 báo Cứu quốc đã tường trình “Vì những kẻ phản bội quyền lợi dân tộc, cố ý không hiểu chính sách của Việt Minh, phao tin trong dân chúng và dèm pha với các nước Đồng minh rằng Việt Minh là cộng sản sẽ thực hành chính sách cộng sản, mục đích chúng gây sự chia rẽ mặt trận dân tộc, và gieo mối hoài nghi trước thế giới”[95]. Trước đó, báo Cứu quốc ngày 21 tháng 9 năm 1945 đã bác bỏ thành lập Mặt trận công nông thay cho Mặt trận dân tộc thống nhất với lý do “Đã bao năm dưới ách phát xít Nhật – Pháp chẳng những công nhân bị thất nghiệp, nông dân bị phá sản, cả địa chủ cũng bị cướp thóc, cướp đất, tư sản cũng bị đình đốn kỹ nghệ và thương nghiệp; ngoài ra biết bao các từng lớp nhân dân khác đều chung một tai nạn chết đói chết rét. Việt Minh đã liên kết các giai cấp các từng lớp nhân dân đó đánh đuổi kẻ thù chung, giành quyền độc lập tự do cho dân tộc… Quyền lợi của giai cấp công nhân và tư sản, nông dân và địa chủ lúc nào cũng mâu thuẫn nhau, nhưng lúc này phải nhân nhượng nhau, phải đặt quyền lợi quốc gia lên trên hết”[96].

Quân đội Đồng Minh vào Việt Nam giải giáp quân đội Nhật

Theo Hội nghị Potsdam, lực lượng Đồng Minh gồm quân Anh và quân Trung Quốc vào Việt Nam để giải giáp vũ khí Nhật. Mỹ nhường quân đội Tưởng Giới Thạch vào miền Bắc giải giáp quân đội Nhật. Pháp không tin cậy ở Anh và khối Anglo-Saxon, nhưng được nhượng quyền lợi và nghĩa vụ ở Trung Đông nên Anh ủng hộ Pháp. Theo thỏa thuận hợp tác, Anh và Trung Quốc Dân Quốc không được có chủ quyền lãnh thổ tại Đông Dương. [ 97 ] Giải pháp của Mỹ tương thích với tham vọng của giới cầm quyền Trùng Khánh, bởi Khu vực Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng đã từ lâu nằm trong tầm nhìn của những nhà nước Trung Quốc. [ 44 ] Theo Việt Minh, Trung Quốc Dân Quốc muốn hạ bệ cơ quan chính phủ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và ủng hộ liên minh của họ là Việt Nam Quốc dân Đảng lên nắm quyền [ 98 ]. Việt Minh cũng xem quyền hạn của Anh trùng hợp với những tiềm năng của Pháp nhằm mục đích Phục hồi những thuộc địa của họ trước cuộc chiến tranh ở Khu vực Đông Nam Á. Hồ Chí Minh tin rằng hoạt động giải trí của những cường quốc Pháp, Anh, Trung Quốc sẽ gây nguy cơ tiềm ẩn cho trào lưu giải phóng dân tộc bản địa ở Việt Nam. [ 99 ] Hồ Chí Minh rất không dễ chịu về việc phải tiếp đón quân đội Trung Hoa Dân quốc. Ông quan ngại việc 1 lượng lớn người Trung Quốc tràn vào Việt Nam cùng quân đội Nhật đang hiện hữu tại Việt Nam sẽ làm cho tài nguyên quốc gia hết sạch. [ 100 ] Vấn đề nghiêm trọng hơn nữa là nếu quân đội Trung Hoa Dân quốc tiếp tế bằng lương thực tại chỗ thì sẽ xảy ra nạn đói. Ông mong ước Mỹ triển khai kiểm tra quân đội Trung Hoa Dân quốc và nhu yếu lực lượng này mua và bán chứ không trưng thu lương thực và những vật phẩm khác trong thời hạn đóng quân tại Việt Nam để tránh xung đột giữa người Việt và quân Trung Hoa Dân quốc. [ 101 ]

Ở miền Bắc, ngày 20/8 năm 1945, hơn 20 vạn quân Tưởng Giới Thạch theo sự phân công của phe Đồng Minh tiến vào miền Bắc Việt Nam để giải giáp quân Nhật. Theo Việt Minh, đội quân này mang theo kế hoạch Diệt Cộng Cầm Hồ[98]. Đội quân Quốc dân Đảng Trung Quốc “chạy trốn” Đảng Cộng sản Trung Quốc đã tiến hành các hoạt động cướp bóc trên đường xuống phía Nam đến Hà Nội.[102]. Trong hồi ký Những năm tháng không thể nào quên Võ Nguyên Giáp mô tả: quân đoàn 62 của Vũ Kim Thành (đi cùng là Việt Cách) tàn phá suốt dọc miền Đông Bắc Bắc Kỳ; lực lượng của Vũ Hồng Khanh (Việt Nam Quốc dân Đảng) và của Nguyễn Tường Tam (Đại Việt) đi theo quân đoàn 93 Vân Nam, cũng tiến hành những bài bản cướp bóc tương tự, dọc theo hành lang Tây Bắc từ Lào Cai – Yên Bái, Phú Thọ.[103] Tuy nhiên, quân đội Trung Hoa Dân quốc vẫn để Chính phủ Hồ Chí Minh đóng tại Bắc Bộ Phủ và cộng tác với họ suốt thời gian đóng quân tại Việt Nam nhưng Trung Hoa Dân quốc không công nhận tính hợp pháp và thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức với Chính phủ này.[104]

Trong lễ chào mừng quân Đồng Minh vào Việt Nam giải giáp Nhật do nhà nước Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tổ chức triển khai tại TP. Hà Nội ngày 10 tháng 9 năm 1945, tướng Tiêu Văn công bố so với yếu tố lương thực và nơi đóng quân, Bộ Chỉ huy Trung Quốc sẽ tiếp tế những thứ thiết yếu từ nền kinh tế tài chính địa phương theo 1 chính sách trưng thu lương thực và dịch vụ nhưng gia chủ và người bán hàng sẽ được trả tiền theo giá thị trường thỏa thuận hợp tác và hài hòa và hợp lý. [ 105 ] Tướng Tiêu Văn cũng ” gợi ý ” rằng ở mỗi Bộ trong nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nên đặt 1 sĩ quan trình độ người Trung Quốc để tiện liên lạc. Khi gợi ý này được dịch ra, những chỉ huy Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trở nên căng thẳng mệt mỏi, Hồ Chí Minh tin rằng tình hình sẽ rất khó khăn vất vả và có khunh hướng trọn vẹn xấu. [ 106 ] Quân đội Trung Hoa Dân quốc tại Việt Nam đã lấy ngay những gì họ muốn bất kể đó là của người Pháp, người Việt, người Trung Quốc địa phương, không kể giàu hay nghèo. Tướng Lư Hán tự tiện ấn định tỷ giá hối đoái là 14 quan kim ăn 1 đồng bạc Đông Dương bất chấp sự phản đối của nhà nước Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong khi đồng quan kim đã bị mất giá trầm trọng ở Trung Quốc. [ 107 ]

Người Pháp cho rằng quân đội Tưởng cản trở sự trở lại của họ. Theo quan niệm của Hồ Chí Minh, Trung Hoa Quốc Dân Đảng muốn làm thất bại ý đồ của Pháp định khôi phục lại địa vị tại Đông Dương và muốn ngăn chặn sự liên minh của người Việt Nam với các lực lượng cộng sản Trung Quốc trong phạm vi quyền lợi của Trung Quốc (Quốc dân Đảng đã chọn Lư Hán và Tiêu Văn làm đại diện, Hồ Chí Minh coi cả hai như là những tên tướng cướp, đã bỏ tù và giết hại nhiều người Việt Nam vô tội để che đậy cho việc buôn bán bất chính của họ ở biên giới Đông Dương).[108] Hồ Chí Minh tin rằng Trung Quốc có kế hoạch lật đổ chính quyền do ông lãnh đạo để thay thế bằng 1 chính quyền thân Trung Quốc[109], Võ Nguyên Giáp thì mô tả lãnh đạo các đảng phái quốc gia như những người đã bỏ xứ sở mà đi, tự cho mình là những người yêu nước phụng sự cho Chủ nghĩa Quốc gia nhưng thực tế chỉ là “một nhóm phản động đang ra sức thu vén làm giàu cho bản thân” nhờ vào sự giúp đỡ của Trung Quốc, và rằng Trung Hoa Quốc dân Đảng đã tô vẽ cho nhiều “tên phản bội người Việt”.

Tưởng Giới Thạch nhận thức rằng vai trò cường quốc của Trung Quốc trong việc đưa quân vào Đông Dương sẽ giúp ông ép Pháp phải chấp nhận các điều kiện do ông đưa ra để giải quyết những xung đột lợi ích giữa Trung Quốc và Pháp nếu Pháp muốn quay lại thuộc địa cũ của mình[110]. Ông không có ý định dính líu vào cuộc đấu tranh giành độc lập của Việt Nam. Ông không muốn làm mất lòng Pháp vì Pháp là 1 cường quốc trong khối Đồng Minh. Ông chủ trương rút hết quân về nước ngay sau khi giải giáp Nhật.[111] Trong Tuyên bố của Tưởng đăng trên tờ Trung ương Nhật báo ngày 25 tháng 8 năm 1945 ở Côn Minh có đoạn: “… Tuân theo các điều khoản trong bản hiệp định của Đồng Minh mới đây, ngoài việc phái các lực lượng tới để tiếp nhận sự đầu hàng của Nhật trong vùng bắc vĩ tuyến 16, chúng tôi không có tham vọng đất đai ở Đông Dương thuộc Pháp. Chúng tôi mong rằng người Việt Nam sẽ từng bước thực hiện được nền độc lập của họ qua con đường tự trị, và qua đó thực hiện được những điều khoản của Hiến chương Đại Tây Dương…“[112]

Báo Cứu quốc ngày 17 tháng 9 năm 1945 cũng đăng quan điểm của Tưởng Giới Thạch ” Quân đội Trung Hoa kéo vào Việt Nam không có dã tâm gì về đất đai và chủ quyền lãnh thổ của người Việt Nam ” và Lư Hán ” Nước Việt Nam cơ bản là của người Việt Nam ” [ 113 ]Tuy nhiên trong 1 công bố khác, Tưởng Giới Thạch lại công nhận chủ quyền lãnh thổ của Pháp so với Đông Dương và Trung Quốc sẽ cộng tác với Pháp để xử lý yếu tố quyền lợi và nghĩa vụ Trung – Pháp tại Đông Dương. Tuyên bố không đề cập đến trào lưu độc lập của người Việt Nam và việc xây dựng nhà nước Lâm thời do Việt Minh chỉ huy. [ 114 ]
Tướng Lư Hán xem lập trường của Tưởng là thiển cận vì đi ngược lại những nguyên tắc của Hiến chương Đại Tây Dương đã được Trung Quốc Dân Quốc cam kết ủng hộ. Lư Hán chủ trương đóng quân tại miền Bắc Việt Nam lâu dài, đặt Việt Nam dưới sự bảo trợ của Trung Quốc Dân Quốc để Việt Nam hoàn toàn có thể độc lập mà không cần đến sự ủng hộ của Pháp. Trong suốt thời hạn đóng quân tại miền Bắc Việt Nam, Lư Hán dùng mọi năng lực của mình để làm thất bại mọi kế hoạch của Pháp giành lại quyền trấn áp miền Bắc Việt Nam. [ 111 ] Người Pháp được đối xử như những người ngoại bang khác, Pháp không được cử đại diện thay mặt tham gia vào lễ đầu hàng của Nhật với tư cách 1 nước trong khối Đồng Minh, những chỉ huy Pháp tại TP.HN cũng không được Lư Hán công nhận là đại diện thay mặt của cơ quan chính phủ De Gaulle. Bộ phận OSS của Mỹ tại miền Bắc Việt Nam cũng khước từ giúp những chỉ huy Pháp thiết lập 1 hành dinh tại Việt Nam. [ 115 ] Trước đó OSS đã được lệnh của Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt không để cho Pháp tái chiếm Đông Dương, không được phân phối vũ khí hay tiếp tế cho Pháp ngoại trừ để triển khai những tiềm năng chống Nhật đã được Đồng Minh ưng ý. [ 116 ]Tạ Quang Bửu cho rằng : mặc dầu Tưởng thừa nhận là đứng trung lập, nhưng ở Trung Quốc vẫn có 2 lực lượng đấu tranh với nhau. Quốc dân Đảng Trung Quốc cho việc chiếm đóng là 1 thời cơ để ép Paris phải nhân nhượng. Các tướng địa phương, đặc biệt quan trọng là Lư Hán, lại coi việc chiếm đóng là 1 dịp để cướp đoạt, kiến thiết xây dựng 1 nguồn cung ứng sản phẩm & hàng hóa và thị trường lâu bền hơn để buôn lậu, đồng thời lan rộng ra quyền chiếm hữu của họ ra vùng ngoài biên giới Trung Quốc. Trong chủ trương 14 điểm của quân Trung Hoa Dân quốc, có 4 điểm thường gây ra sự tức bực cho tướng Lư Hán và Pháp. [ 117 ] Hồ Chí Minh cho rằng tiềm năng trước mắt của Quốc dân Đảng Trung Quốc là giữ người Pháp đứng ngoài Đông Dương và ủng hộ trào lưu Quốc gia tại Việt Nam cho đến khi đàm phán xong với Pháp. Theo ông, khi nào 1 chế độ thân Trung Quốc còn nắm quyền thì Pháp không hề lật đổ chính quyền sở tại Việt Nam tại miền Bắc. [ 118 ]Tại miền Nam, lực lượng Anh do Thiếu tướng Douglas D. Gracey chỉ huy đổ xô vào TP HCM để thực thi trách nhiệm giải giáp quân Nhật. Lực lượng Anh có trách nhiệm chiếm giữ những bộ chỉ huy thuộc Hành dinh Tập đoàn quân Nam của Nhật Bản và vùng TP HCM Chợ Lớn, giúp sức tù binh và tù dân sự, giải giáp và tập trung chuyên sâu quân Nhật, duy trì pháp luật và trật tự, chỉ huy những quân nhân Pháp tại miền Nam. Tuy nhiên, lực lượng này không có nghĩa vụ và trách nhiệm giữ trật tự ngoài những khu vực được phân công địa thế căn cứ vào nhu yếu giải giáp và hồi hương quân Nhật nếu nhà chức trách Pháp không nhu yếu và phải được sự đồng ý chấp thuận của Tổng Tư lệnh Tối cao quân đội Đồng Minh. Việc giữ trật tự tại những khu vực ngoài tầm trấn áp của quân Anh sẽ do quân đội Nhật đảm nhiệm. Tuy nhiên, Thiếu tướng Gracey xem những rối loạn tại Nam Kỳ là thực trạng vô chính phủ cần kiểm soát và chấn chỉnh. Ông ra lệnh cho quân đội Nhật tước vũ khí của người Việt Nam, đuổi Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ ra khỏi Dinh Toàn Quyền ở TP HCM. [ 119 ]
Trước việc quân Đồng Minh vào Việt Nam giải giáp quân đội Nhật, quản trị Hồ Chí Minh chủ trương đề kháng thụ động so với quân đội những nước Đồng Minh. nhà nước của ông công khai minh bạch ủng hộ trách nhiệm giải giáp quân Nhật của họ và chuẩn bị sẵn sàng trợ giúp họ về mọi mặt. Ông cố gắng nỗ lực tránh những xung đột giữa người Việt và quân đội Trung Hoa Dân quốc tại miền Bắc, nếu cần thì sẽ chấm hết cộng tác với quân đội này, tổ chức triển khai bãi công, bãi thị và sơ tán dân thành thị về nông thôn. Tại miền Nam không để xảy ra những rối loạn khiến người Anh can thiệp vào tình hình chính trị Việt Nam, cản trở hoạt động giải trí của Việt Minh. Ông cũng ra lệnh cho Trần Văn Giàu không được xâm phạm đến thân thể và gia tài của thường dân Pháp, không để xảy ra xung đột với những quân nhân Pháp tại miền Nam, cộng tác với quân đội Anh trong việc duy trì trật tự công cộng và hoạt động giải trí hành chính nếu như Anh không can thiệp vào công tác làm việc quản lý và điều hành của Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ. Ngày 8 tháng 9 năm 1945, Trần Văn Giàu ra lời lôi kéo nhân dân Nam Kỳ cộng tác với quân đội Đồng Minh theo chủ trương của Hồ Chí Minh. [ 120 ]Lễ đầu hàng của Nhật được Nước Trung Hoa Dân Quốc tổ chức triển khai ngày 28 tháng 9 năm 1945. Khách mời gồm có những nhà chức trách quân sự chiến lược và dân sự Trung Quốc, những chỉ huy quân đội Đồng Minh, những sĩ quan OSS, quản trị Hồ Chí Minh và nội các của ông, những sĩ quan Pháp. Người Pháp và người Việt Nam cố ý vắng mặt không tham gia. Tại buổi lễ có treo cờ Mỹ, Liên Xô, Trung Quốc, Anh nhưng không treo cờ Pháp và Việt Nam. Phía Pháp đã nhu yếu tướng Lư Hán treo cờ Pháp nhưng ông này phủ nhận với nguyên do ở miền Bắc Việt Nam đang có trào lưu chống Pháp. Sau khi tướng Nhật Tsuchihashi ký vào Bản công bố đầu hàng Đồng Minh, văn kiện này được dịch ra tiếng Pháp và tiếng Việt sau đó được đọc trước buổi lễ dù cả người Pháp và người Việt đều không tham gia. [ 121 ]

Pháp quay trở lại Đông Dương

Nước Pháp chưa bao giờ tỏ ra một chút gì muốn “giải thoát” cho thuộc địa cũ của nó. Mục tiêu của Pháp được các viên chức Mỹ 3 lần chính thức cam kết ủng hộ. Quyền Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Welles đã viết ngày 13 tháng 4 năm 1943, trong 1 lá thư gửi cho Henri Haye, đại sứ Pháp ở Washington: “Chính phủ Mỹ thừa nhận chủ quyền của người Pháp đối với lãnh thổ nước Pháp và đối với những thuộc địa của Pháp ở Hải ngoại… (và) nồng nhiệt hy vọng nước Pháp sẽ có thể khôi phục được nền độc lập của nước Pháp và sự toàn vẹn lãnh thổ của Pháp”; và đến tháng 11, 1 viên chức cao cấp thuộc Bộ Ngoại giao ở Bắc Phi, Robert Murphy, đã viết cho Giraud rằng “Chúng tôi hoàn toàn ủng hộ chủ quyền nước Pháp sẽ được phục hồi càng sớm càng tốt trên toàn bộ lãnh thổ, chính quốc và thuộc địa, trên đó cờ nước Pháp đã tung bay vào năm 1939. Hiệp định Clark – Darlan về cuộc tấn công của chúng ta vào Bắc Phi cũng đã ghi nhận sự đồng ý giữa hai bên rằng các lực lượng của Pháp sẽ “giúp đỡ và ủng hộ” Đồng minh trong việc phục hồi toàn bộ Đế quốc Pháp”.

1 năm sau, cơ quan chính phủ Pháp lưu vong ( ” nước Pháp tự do ” ) của tướng Charles de Gaulle quyết định hành động đến lúc phải bảo vệ cho nước Pháp sau cuộc chiến tranh 1 vị trí trong những nước Đồng minh khi ký hoà ước kết thúc cuộc chiến tranh. Để đạt được mục tiêu của mình, tháng 10 năm 1943, Pháp đệ trình Đại bản doanh Đồng minh ( AFHQ ), những nhu yếu về việc trang bị cho quân đội viễn chinh Đông Dương của Pháp ( CEFEO ) để sẵn sàng chuẩn bị hành vi vào mùa thu 1944. [ 122 ]Ngày 2 tháng 5 năm 1945, tại Hội nghị San Francisco, Bộ trưởng Ngoại giao Pháp G. Bidault công bố chỉ có Pháp mới có quyền quyết định hành động tương lai Đông Dương. Ông này chứng minh và khẳng định rằng quyền ủy trị hoàn toàn có thể vận dụng trên những thuộc địa khác chứ không hề vận dụng cho Đông Dương. [ 123 ] Nhưng Pháp không được tham gia vào cuộc thương lượng giữa Trung Quốc và Nhật về việc Nhật đầu hàng Đồng Minh vì Pháp không tham gia vào cuộc chiến tranh Thái Bình Dương chống Nhật. [ 124 ]Thống chế De Gaulle của Pháp là một người Pháp yêu nước, nhưng ông ta lại không hiểu được những dân tộc bản địa thuộc địa cũng có lòng yêu nước của họ. Trong một văn bản ghi ngày 4/9/1945, Thống chế De Gaulle viết cho Đô đốc Argenlieu về việc chuẩn bị sẵn sàng tái chiếm thuộc địa Pháp ở Đông Dương [ 125 ] :

“Đô đốc thân mến, chúng ta còn một miếng bánh lớn cần giành lại, một phần lớn cần tham gia. Dành cho ngài đó! Hãy tiến lên”

Tháng 9 năm 1945, cựu hoàng Nguyễn Phúc Vĩnh San sau khi được De Gaulle đồng ý trở lại Việt Nam trên cương vị Hoàng đế, đưa ra đề xuất thẳng thừng đòi hỏi sự thống nhất của 3 kỳ (Bắc Kỳ, Trung Kỳ và Nam Kỳ), nền độc lập của đất nước thông qua thời gian, liên kết cần thiết và hữu cơ giữa Việt Nam, Campuchia và Lào. De Gaulle đã không đưa ra lời phản đối. Ngày 4 tháng 12 năm 1945, với mong muốn đất nước thống nhất và độc lập trong một thời gian ngắn, cựu hoàng Duy Tân đã có cuộc đàm phán với De Gaulle, mong muốn lá cờ Pháp và cờ 3 màu và 3 thanh đại diện 3 kỳ sẽ bay ở Việt Nam. Ngày 24 tháng 12, máy bay chở Duy Tân gặp nạn tại Trung Phi, những người đi trên máy bay đều thiệt mạng. Ngay sau vụ tai nạn, De Gaulle nói với Palewski: “Đó là sự thật, nó cho thấy Pháp không có cơ hội.”. Sự kiện này làm nhiều người trong chính giới Pháp cho rằng cần đối thoại với các lực lượng chính trị bản xứ, bao gồm cả Việt Minh. Trước đó ngày 10 tháng 8, Pháp đã gửi thông điệp đề xuất giải pháp 1 Cao ủy Pháp bổ nhiệm Bộ trưởng được chấp nhận bởi quốc hội Việt Nam và độc lập “được trao cho đất nước này trong tối thiểu 5 năm và tối đa là 10 năm” và ngày 15 tháng 8 Pháp tuyên bố đàm phán với Việt Minh sẽ chỉ khúc dạo đầu “để tham khảo ý kiến ​​rộng rãi của tất cả các bên Đông Dương” và rằng nó sẽ tiến tới 1 bản Hiến pháp mới sẽ làm rõ “nhiều khả năng để đáp ứng nguyện vọng của các dân tộc Đông Dương trong sự độc lập trong Liên hiệp Pháp”.[60]

Ở miền Nam Việt Nam, chỉ 4 ngày sau khi Việt Nam công bố độc lập, phái bộ quân sự chiến lược Anh đã xuất hiện ở Hồ Chí Minh, theo sau là liên quân Anh-Pháp. Quân Anh theo lệnh Đồng Minh vào giám sát quân Nhật đầu hàng nhưng đồng thời cũng tạo điều kiện kèm theo cho quân Pháp vào Nam Bộ. nhà nước lâm thời của Cộng hòa Pháp muốn Phục hồi chủ quyền lãnh thổ Đông Dương với chính sách tự trị. Ngày 19 tháng 9, Pháp công bố sẽ lập chính quyền sở tại tại miền Nam. Ngày 23 tháng 9, với sự trợ giúp của quân Anh, quân Pháp nổ súng chiếm quyền trấn áp Hồ Chí Minh ( ngày này sau được Việt Nam gọi là ngày Nam Bộ Kháng chiến ). Nước Việt Nam vừa giành được độc lập đã phải cạnh tranh đối đầu với quân đội quốc tế .Ngày 25 tháng 9, ở khu Hérault tại Tân Định ngoại ô Hồ Chí Minh, khoảng chừng 300 người Pháp gồm có đàn ông, phụ nữ và trẻ nhỏ bị lực lượng Bình Xuyên bắt cóc và 50% trong số họ bị giết, số còn lại được thả sau khi đã bị đánh đập, tra tấn. [ 126 ]Từ cuối tháng 9 năm 1945, những đoàn quân ” Nam tiến ” của Vệ quốc đoàn ( quân đội của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ) khởi đầu lên đường vào Nam tiếp viện. Các tướng lĩnh quan trọng như Nguyễn Bình, Nguyễn Sơn … được cấp tốc cử vào Nam .Ngày 9 tháng 10, Anh chấp thuận đồng ý Cục Dân sự Pháp là cơ quan duy nhất ở Đông Dương về phía Nam vĩ tuyến 16. [ 127 ] Ngày 7 tháng 1 năm 1946, Pháp và Vương quốc Campuchia ký hiệp ước chấp thuận đồng ý Vương quốc Campuchia là vương quốc tự trị, thành viên Liên hiệp Pháp. 1 hiệp ước tựa như được ký với Vương quốc Lào ngày 27 tháng 8. [ 128 ] .Ngày 9 tháng 10, tướng Pháp Leclerc đến Hồ Chí Minh, theo ông là lực lượng gồm 40.000 quân Pháp để chiếm giữ miền Nam Việt Nam và Campuchia. Từ cuối tháng 10, quân Pháp khởi đầu tăng cường kế hoạch phá vây, lan rộng ra đánh chiếm ra vùng xung quanh Hồ Chí Minh và những tỉnh Nam Bộ .Ngày 23/10 quân Pháp nổ súng tiến công thị xã nha Trang. Binh lực của Pháp tại khu vực Trung Bộ và Tây Nguyên được điều động khoảng chừng 15.000 người, phần lớn dồn hỏa lực tiến công vào tỉnh Khánh Hòa, hòng tiêu diệt phòng tuyến 4000 quân Việt Minh ở đây ( Sau 3 tháng phòng tuyến Nha Trang tan vỡ, Pháp chiếm thành công xuất sắc nơi này ) .Trong những tháng 11 – 12 năm 1945 và tháng 1 năm 1946, lực lượng Việt Minh tại những tỉnh Nam Bộ đã chiến đấu ngăn ngừa làm chậm bước tiến của quân Pháp. Tuy nhiên, do lực lượng chênh lệch, sau một thời hạn, những lực lượng này đều phải rút ra những địa thế căn cứ đầm lầy và rừng núi, thiết kế xây dựng chiến khu để bảo tồn lực lượng cho kháng chiến lâu dài hơn .Tại Lào, 1 chính phủ nước nhà nhân dân phi cộng sản xây dựng tháng 10 năm 1945. Tuy nhiên vua Sisavang Vong đồng ý chấp thuận nền quân chủ lập hiến trong Liên hiệp Pháp và từ ngày 13 tháng 5 năm 1946, tổng thể những văn bản từ khi Nhật chiếm đóng Lào vô hiệu .

Sự chia rẽ giữa những đảng phái

Trước năm 1945, Đảng Cộng sản Việt Nam và các đảng phái Quốc gia khác tuy có ý thức hệ khác nhau nhưng vẫn có chung nền tảng giáo dục, thường xuyên có sự hợp tác và đôi khi có cùng quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân. Trong giai đoạn 1924-1927, ở miền Nam Trung Quốc, các nhóm người Việt chống thực dân Pháp đa dạng tương tác với nhau, với cả người Trung Quốc, Triều Tiên và các dân tộc khác. Từ 1941-1944 ở miền nam Trung Quốc, Đảng Cộng sản Đông Dương, Việt Nam Quốc Dân Đảng (Việt Quốc) và Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội (Việt Cách) cùng tham gia vào mặt trận chống Nhật, đôi khi tố giác nhau với chính quyền Trung Quốc, nhưng không bắt cóc hoặc ám sát lẫn nhau. Chính sự cạnh tranh để kết nạp thành viên, thu nhận viện trợ cũng như sự bảo trợ của người Trung Quốc, hơn là sự khác biệt về ý thức hệ, mới là nguyên nhân khiến căng thẳng giữa các tổ chức lưu vong gia tăng. Trong nước, Đảng Cộng sản Đông Dương cũng từng hợp tác với những người Trotskyist tại Nam Kỳ trong giai đoạn 1933-1937.[129] Các bên sau đó chỉ trích nhau chẳng hạn thành viên của Quốc tế thứ ba (Đảng Cộng sản Đông Dương) và Quốc tế thứ tư (những người Trotskyist) cáo buộc lẫn nhau là phục vụ lợi ích đế quốc. Ban đầu cuộc tranh đấu chỉ trong phạm vi báo chí, truyền thông. Đến năm 1945 thì các phe phái đã dùng vũ lực để tấn công lẫn nhau. Quốc dân Đại hội Tân Trào do Việt Minh tổ chức ngày 16 tháng 8 năm 1945, trước khi Việt Minh nắm chính quyền, xác định 10 chính sách lớn trong đó chính sách đầu tiên là “Phản đối xâm lược; Tiêu trừ Việt gian. Lập nên một nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa hoàn toàn độc lập“. Trong thời điểm đặc biệt khó khăn cần sự đoàn kết giữa các lực lượng chính trị tại Việt Nam thì Việt Minh và các đảng phái, tôn giáo khác như Việt Nam Quốc dân Đảng, Đại Việt Quốc dân đảng, Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội, những người Trotskyist, Bình Xuyên, Hòa Hảo, Cao Đài… bị chia rẽ nghiêm trọng, xoay quanh các tranh cãi về đường lối ứng phó trước quân đội Trung Hoa và quân Pháp.

Miền Nam

Tại miền Nam, sự chỉ huy của Việt Minh không vững như tại miền Bắc. Những người Trotskyist đang trấn áp ngành công an và những tôn giáo Hòa Hảo, Cao Đài có ác cảm với Việt Minh. Các giáo phái được Nhật tương hỗ tăng trưởng trào lưu chính trị của họ can đảm và mạnh mẽ. Cao Đài đông hàng triệu người, tỉnh nào cũng có, họ tập trung chuyên sâu ở TP HCM đến mấy vạn làm công nhân và làm binh lính. Lực lượng Cao Đài có Đảng Phục Quốc của Trần Quang Vinh. Hòa Hảo đông hàng chục vạn người, nhiều nhất là ở Hậu Giang, tập trung chuyên sâu tại Hồ Chí Minh đến vài ngàn. Hòa Hảo có chính đảng là Dân Xã Đảng. Giáo phái Tịnh độ cư sĩ có hàng vạn quần chúng, họ không tập trung chuyên sâu lên Hồ Chí Minh, nhưng làm cơ sở quần chúng cho Quốc gia Đảng. Phe Trotskyist không có đông quần chúng nhưng 1 cánh Trotskyist là cánh Hồ Vĩnh Ký, Huỳnh Văn Phương đứng đầu Sở Mật thám và Sở Cảnh sát Nam Kỳ tạo thế cho những cánh khác hoạt động giải trí. Nhiều tổ chức triển khai khác có năm bảy trăm, vài ba ngàn người hợp tác với Sở Sen đầm Kempeitai của Nhật. Đảng viên bí hiểm Đảng cộng sản Đông Dương Phạm Ngọc Thạch được Thống đốc Nam Kỳ Minoda Fujio và Tổng lãnh sự Nhật Ida mời tổ chức triển khai Thanh niên Tiền phong. Lực lượng này chỉ riêng tại TP HCM đã có hơn 20 vạn người và tăng trưởng hơn 1 triệu đoàn viên trong toàn cõi Nam Kỳ. [ 130 ]Tháng 3 năm 1945, nhóm Trotskyist ra công bố lên án Đảng Cộng sản Đông Dương, nhóm Stalinist của Quốc tế thứ ba, đã từ bỏ giai cấp công nhân để nhóm mình thảm hại dưới những đế quốc ” dân chủ “, phản bội những người nông dân và không còn nói về yếu tố ruộng đất ; đồng thời công bố ” cuộc đấu tranh độc lập dưới lá cờ của Quốc tế thứ tư “, ” ủng hộ cách mạng quốc tế “. Ý nghĩa chính của họ là làm suy nhược Đảng Cộng sản Đông Dương tại Nam Kỳ và để làm giảm hiệu suất cao của Việt Minh ở đó. [ 131 ] Người Trotskyist cũng đấu tranh vì độc lập dân tộc bản địa nhưng lại chủ trương vũ trang quần chúng, xóa bỏ tàn dư của chính sách thực dân Pháp, chống lại nỗ lực của những nước Đồng Minh Phục hồi chủ quyền lãnh thổ của Pháp và thi hành ngay những cải cách xã hội còn Việt Minh vẫn gật đầu cơ cấu tổ chức chính quyền sở tại cũ, chuẩn bị sẵn sàng thương lượng với Đồng Minh và cải cách xã hội từng bước để tránh sự đổi khác bất ngờ đột ngột về kinh tế tài chính xã hội và cuộc đấu tranh giai cấp gắn liền với nó. [ 132 ] Theo Trần Huy Liệu, tại hội nghị Quốc dân Đại hội Tân Trào tháng 8 năm 1945 ở Tân Trào, Sơn Dương, tổng thể đại biểu của những đảng phái tham gia đã thống nhất cuộc cách mạng giải phóng dân tộc bản địa sẽ theo khuynh hướng dân chủ, không dùng đấm đá bạo lực và lập ra 1 mặt trận thống nhất có kỷ luật của toàn bộ những đảng phái để ra đời Đồng Minh. Tuy nhiên một số ít đảng phái ở miền Nam đã không thấy hết sự quan trọng của việc duy trì trật tự xã hội trong quy trình tiến độ chuyển tiếp này. [ 133 ]

Ngày 14 tháng 8 năm 1945, Mặt trận Quốc gia Thống nhất được thành lập quy tụ nhiều tổ chức cách mạng tại miền Nam Việt Nam như Việt Nam Quốc gia Độc lập Đảng, Thanh niên Tiền phong, Tịnh độ cư sĩ Phật giáo, Hòa Hảo, Cao Đài, Liên đoàn công chức, nhóm Tranh đấu của những người Trotskyist… Ngày 21 tháng 8 năm 1945, Mặt trận Quốc gia Thống nhất tổ chức biểu tình biểu dương lực lượng tại Sài Gòn. Ngày 22 tháng 8 năm 1945, Thanh niên Tiền phong rời khỏi Mặt trận Quốc gia Thống nhất để gia nhập Việt Minh. Ngay sau đó, Việt Minh treo biểu ngữ “Chánh quyền về Việt Minh” khắp Sài Gòn, rải truyền đơn tuyên bố Việt Minh được phe Đồng Minh ủng hộ và kêu gọi nhân dân ủng hộ chính quyền do Việt Minh thành lập. Lãnh tụ các đảng phái quốc gia tại miền Nam Việt Nam hoàn toàn bất ngờ trước ý định đơn phương thành lập chính quyền của Việt Minh.[134]

Tại TP HCM, xảy ra những xung đột giữa người Việt và người Pháp khiến 1 số ít người của cả hai bên chết. Báo Dân chúng của Việt Minh lôi kéo nhân dân bình tĩnh, tái lập trật tự và biểu lộ sự trưởng thành chính trị đồng thời lên án những đảng phái vương quốc đã gây rối loạn và phá hoại sự nghiệp độc lập dân tộc bản địa bằng cách tiến công ” những người Việt Nam yêu thích tự do “. Dương Bạch Mai, Ủy viên trưởng Quốc gia Tự vệ Cuộc, ra lệnh tước vũ khí của 2 giáo phái Cao Đài và Hòa Hảo nhưng không đạt tác dụng. Các báo chí truyền thông chống cộng được những người Trotskyist tương hỗ đáp trả bằng cách kết tội Trần Văn Giàu và đồng sự thân Pháp, có mưu đồ Phục hồi nền quản lý của Pháp, phản bội sự nghiệp giải phóng dân tộc bản địa. [ 135 ] Sainteny nhận định và đánh giá Việt Minh đã mất năng lực trấn áp tình hình, việc Việt Nam trở nên hỗn loạn chỉ là yếu tố thời hạn không phải vì xung đột với Pháp mà vì người Việt tự đánh lẫn nhau. Người Pháp sẽ bị kẹt giữa đại chiến đó của người Việt. Tình hình chỉ hoàn toàn có thể được cứu vãn nếu người Anh hoặc Trung Quốc đến kịp thời. [ 136 ]Đêm 22 tháng 8 năm 1945, Ủy viên Cộng hòa Pháp tại Nam Kỳ ( thuộc cơ quan chính phủ De Gaulle ) Jean Cédile nhảy dù trên không xuống gần Biên Hòa và bị nông dân bắt giữ giao cho quân đội Nhật. Sau đó ông được thả ra. [ 137 ] Ngày 27 tháng 8 năm 1945, Cédile gặp Trần Văn Giàu để bàn về tương lai của Việt Nam. Cédile đề xuất tương lai chính trị của Việt Nam chỉ được bàn sau khi người Pháp đã Phục hồi quyền hành và phải được đặt trong khuôn khổ Tuyên bố ngày 24 tháng 3 năm 1945 của Pháp ( theo đó Pháp có chủ quyền lãnh thổ trên toàn Đông Dương ), còn Giàu giữ quan điểm Pháp trước hết phải công nhận nền độc lập của Việt Nam rồi mới bàn tới quan hệ giữa Việt Nam và Pháp. 2 bên không đi đến thống nhất về yếu tố này. Khi biết được điều này, những người Trotskyist tố cáo Việt Minh là bán mình cho Pháp và phản cách mạng. [ 138 ]

Trong tháng 8 năm 1945, những người Trotskyist đưa ra 1 chương trình cách mạng xã hội. Họ cùng với các giáo phái Cao Đài, Hòa Hảo, Bình Xuyên khuyến khích nông dân tước đoạt tài sản và chia nhau ruộng đất của địa chủ. Nhiều địa chủ bị nông dân giết. Việt Minh phản đối việc xúi giục nông dân chiếm ruộng đất của địa chủ và tuyên bố: “chúng tôi chưa làm cách mạng cộng sản chủ nghĩa nhằm giải quyết vấn đề ruộng đất. Chính phủ hiện nay chỉ là chính phủ dân chủ vì thế không có nhiệm vụ nói trên. Tất cả những người nào xúi giục nông dân chiếm tài sản của địa chủ sẽ bị trừng trị nghiêm khắc“.[139]

Ngày 2 tháng 9 năm 1945, tại Hồ Chí Minh, những người chỉ huy Việt Minh ở TP HCM, theo thông tư của Thành Phố Hà Nội hoặc muốn bộc lộ 1 sự đoàn kết với TP. Hà Nội, đã tổ chức triển khai một cuộc biểu tình khổng lồ nhân Ngày Độc lập. Nhưng những lãnh tụ Việt Minh kinh ngạc khi thấy trong đám quần chúng khoảng chừng 20 vạn người đi diễu hành dọc phố Catinat, những đảng phái chính trị hợp thành liên minh miền Nam, trương lên những biểu ngữ, bích trương đầy đặc thù tranh giành chia rẽ đảng phái. Khi người biểu tình đến trước cửa Nhà thờ chính tòa Đức Bà TP HCM thì có tiếng súng nổ từ phía Câu lạc bộ Pháp. Cuộc biểu tình biến thành 1 sự hỗn loạn. Không tìm hiểu thủ phạm vụ nổ súng, công an Việt Nam đã bắt ngay hàng trăm người Pháp và thân Pháp. Bọn lưu manh thừa cơ hội cướp bóc 1 số ít nhà hàng quán ăn người Hoa và Pháp. Các đảng phái hoài nghi nhau đem đến 1 tương lai chính trị bấp bênh cho quốc gia. [ 140 ] Vụ nổ súng làm thiệt mạng 4 người Pháp và 14 người Việt. Cảnh sát không tìm ra được thủ phạm vụ nổ súng. [ 141 ]Ngày 7 tháng 9 năm 1945, tờ Báo Tranh đấu, cơ quan ngôn luận của những người Trotskyist đăng 1 bài xã luận chỉ trích Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ không có những giải pháp bảo vệ bảo đảm an toàn cho cuộc biểu tình vào ngày 2 tháng 9 năm 1945 tại Hồ Chí Minh khiến một số ít người chết. Sau đó, ngày 8 tháng 9 năm 1945, Trần Văn Giàu thay mặt đại diện Ủy ban Hành chính Lâm thời ra thông cáo tố cáo những kẻ khiêu khích ( ám chỉ những người Trotskyist và những giáo phái ) đã phá hoại trật tự và gây đổ máu vào ngày 2 tháng 9 năm 1945, đồng thời chỉ trích việc họ đã tổ chức triển khai một cuộc biểu tình đòi vũ trang cho quần chúng. Bản thông cáo nhắc nhở rằng quân đội Nhật mặc dầu đã bại trận nhưng theo thỏa thuận hợp tác với Đồng Minh vẫn có nghĩa vụ và trách nhiệm duy trì trật tự cho đến khi Đồng Minh tới. Tổng Hành dinh Nhật hoàn toàn có thể tước vũ khí bộ đội vương quốc, cấm những trào lưu chính trị gây rối loạn trị an, cấm những cuộc biểu tình không được phép trước Tổng Hành dinh Nhật, tước vũ khí dân chúng. Thông cáo lôi kéo người dân vì quyền lợi vương quốc hãy an toàn và đáng tin cậy Ủy ban Hành chính Lâm thời, đừng để bọn phản bội tổ quốc lôi kéo. Chỉ như vậy việc đàm phán giữa trào lưu độc lập của Việt Nam với Đồng Minh mới thuận tiện. [ 142 ]Ngay sau đó, những người Trotskyist và những giáo phái Hòa Hảo, Cao Đài công khai minh bạch thử thách Ủy ban Hành chính Lâm thời. Họ tổ chức triển khai biểu tình nhu yếu cấp vũ khí cho dân chúng và lôi kéo mọi người chống lại quân đội Anh. Các Ủy ban Nhân dân địa phương ủng hộ yêu sách của những tổ chức triển khai này. Tại những tỉnh đã xảy ra xung đột vũ trang giữa bộ đội Việt Minh và những đơn vị chức năng quân sự chiến lược của Cao Đài và Hòa Hảo. Phe trái chiều kết tội Việt Minh phản bội, khước từ không giao nộp vũ khí và đòi Giàu từ chức. [ 143 ]Ngày 9 tháng 9 năm 1945, Việt Minh cải tổ Ủy ban Hành chính Lâm thời. Trần Văn Giàu từ chức nhường chỗ cho Phạm Văn Bạch. Số thành viên thuộc Đảng Cộng sản Đông Dương rút từ 6 ( trong số 9 người ) xuống còn 4 ( trong số 13 người ). Trong Ủy ban Hành chính Lâm thời mới có 1 thuộc Cao Đài, 1 người Trotskyist, 2 thuộc Hòa Hảo, 3 người không đảng phái, 2 người thuộc những đảng phái vương quốc khác. Tuy nhiên sự cải tổ này không đem lại không thay đổi cho miền Nam. Ủy ban mới nhanh gọn sụp đổ chưa đầy 2 tuần lễ sau do những cuộc tranh cãi đảng phái và nỗi thấp thỏm những đội vũ trang của Việt Minh. [ 144 ]

Miền Bắc

Tại miền Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh xem những đảng phái quốc gia thân Trung Hoa Dân Quốc như Việt Cách, Việt Quốc là bọn quốc gia giả hiệu, đầy tớ Quốc dân Đảng, không có liên hệ gì với nhân dân Việt Nam. Ông miêu tả họ là những người không có tổ chức, 1 nhóm cơ hội tranh giành nhau, tàn dư của các đảng phái quốc gia cũ không có chương trình hành động cơ bản nhưng lại có quá nhiều lãnh tụ.[145] Theo sử gia Trần Trọng Kim thì Việt Quốc, Việt Cách có thế lực nhờ quân đội Trung Hoa Dân Quốc hỗ trợ, nhưng không thống nhất và không có kỷ luật chặt chẽ[146], tuyên truyền nhiều mà không làm được việc gì đáng kể[147]. Sĩ quan OSS (Cơ quan tình báo Mỹ) Archimedes L.A Patti mô tả: “họ mang theo cao vọng là sẽ nắm trọn quyền lãnh đạo đất nước nhưng lại quá kém về tổ chức và không có được một chương trình hành động ra hồn. Họ đã sống tập trung nhiều năm ở Quảng Tây dưới sự che chở của Trương Phát Khuê và ngẫu nhiên trở nên chống Pháp. Liên minh Đồng minh Hội đầy tham vọng và rạn nứt, đã bị lạc lõng. Việt Nam Quốc Dân Đảng và Đại Việt cũng tách khỏi liên minh và tìm cách giành cho mình quyền lãnh đạo… Sự chia rẽ đã làm lợi cho Việt Nam suốt trong 6 tháng sau và những người Quốc gia thân Trung Quốc đã tự mình cô lập khỏi đông đảo quần chúng, đúng như Hồ Chí Minh đã dự đoán.“[148]

Trong suốt thời hạn Chiến tranh quốc tế thứ hai, nhờ có Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội ( Việt Cách ) mà những đảng phái chống thực dân Pháp lưu vong tại miền Nam Trung Quốc nhận được sự công nhận và tương hỗ của tướng Trương Phát Khuê, tư lệnh quân khu IV ( Quảng Đông – Quảng Tây ). Tuy nhiên, từ tháng 5 năm 1945, Hồ Chí Minh chỉ huy Việt Minh hoạt động giải trí tại những tỉnh biên giới Việt Nam – Trung Quốc mà không lấy danh nghĩa Việt Cách khiến tướng Tiêu Văn ( cấp dưới của Trương Phát Khuê phụ trách yếu tố Đông Dương ) không dễ chịu. Tiêu Văn ủng hộ chỉ huy Việt Cách là Nguyễn Hải Thần ( người được kính trọng vì từng là chiến sỹ của Phan Bội Châu ) tập hợp hàng trăm người Việt lưu vong để cùng quân đội Nước Trung Hoa Dân quốc vượt biên giới tiến công quân Nhật. Tuy nhiên, khi Nhật giật mình đầu hàng Đồng Minh, Tưởng Giới Thạch giao cho Lư Hán trách nhiệm giải giáp quân Nhật. Lư Hán không có quan hệ với Việt Cách cũng như những đảng phái lưu vong khác của người Việt nhưng đồng ý cho Tiêu Văn tham gia quân đội của ông. [ 149 ]Ngày 1 tháng 9 năm 1945, tại Móng Cái, Việt Cách xây dựng nhà nước Quốc gia lâm thời Việt Nam do Nguyễn Hải Thần đứng đầu. Sau đó Việt Cách thông tin với nhà nước Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa rằng Trung Hoa Dân quốc và phe Đồng Minh đã công nhận hiệu kỳ của Việt Cách là lá cờ của toàn bộ những đảng cách mạng Việt Nam. Trên đường tiến vào Thành Phố Hà Nội và TP. Hải Phòng, Việt Cách để cán bộ lại tại những tỉnh họ đi qua khiến Nguyễn Hải Thần khi về đến TP. Hà Nội chỉ có 1 nhóm cận vệ bên cạnh. [ 150 ]

Trong 2 ngày 18-19 tháng 9 năm 1945, Việt Minh họp bí mật với Việt Cách (18 tháng 9 năm 1945) và Việt Quốc (ngày 19 tháng 9 năm 1945). Trong 2 cuộc họp này, Nguyễn Hải Thần đại diện Việt Cách và Nguyễn Tường Tam đại diện Việt Quốc đề nghị Hồ Chí Minh đồng ý hợp nhất Việt Minh với Việt Cách và Việt Quốc. Qua đó, Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Việt Minh lãnh đạo sẽ nhận được sự ủng hộ về tài chính và chính trị của Trung Hoa Dân quốc. Võ Nguyên Giáp dứt khoát không đồng ý. Theo ông, những đề nghị đó không có giá trị và không thật thà, nó chẳng khác gì thay thế chủ nghĩa thực dân Pháp bằng ách thống trị của Trung Quốc, nhân dân sẽ “chẳng bao giờ chịu bán rẻ sự nghiệp chính nghĩa của họ để đổi lấy đô la Trung Quốc”.[151]

Lực lượng Việt Nam Quốc dân Đảng ( Việt Quốc ) gồm có những đơn vị chức năng vượt biên giới Trung Quốc tiến vào Việt Nam cùng quân đội Trung Hoa Dân quốc, những chi bộ đảng tại Công ty Đường sắt Đông Dương, Sở Bưu điện và Viện Đại học Đông Dương, những đảng viên Việt Quốc mới ra tù và những thành viên Đại Việt đang muốn link với Việt Quốc. Lãnh đạo Đảng Cộng sản Đông Dương nhìn nhận Việt Quốc còn cao hơn Việt Cách, Đại Việt, những người Trotskyist hay những đảng phái khác. [ 152 ]Đầu tháng 9 năm 1945, Vũ Hồng Khanh, người đứng đầu Việt Quốc, sau nhiều lần bị Trung Quốc cản trở từ Vân Nam, Trung Quốc về đến Thành Phố Hà Nội ngày 20 tháng 10 năm 1945. Trong khi ông vắng mặt, 1 nhóm đảng viên Việt Quốc sẵn sàng chuẩn bị hợp tác với Việt Minh đã xây dựng 1 ủy ban nhằm mục đích tái cơ cấu tổ chức lại Việt Quốc. Vũ Hồng Khanh làm ngơ việc này. Nguyễn Tường Tam ở lại Trung Quốc trong suốt năm 1945 để hoạt động Trung Quốc và Mỹ ủng hộ nền độc lập của Việt Nam nhưng không thành công xuất sắc. Vì vậy năng lực báo chí truyền thông của Tam không được sử dụng. [ 153 ]

Việt Quốc xuất bản Báo Việt Nam ra số đầu tiên ngày 15 tháng 11 năm 1945, trên trang nhất của số đầu tiên tuyên bố Việt Quốc kế thừa sự nghiệp cách mạng của Nguyễn Thái Học và các đồng chí của ông hy sinh năm 1930 đồng thời cáo buộc Hồ Chí Minh quay lưng với Mặt trận thống nhất (1942-1945) bằng cách đơn phương giành chính quyền vào tháng 8 năm 1945. Bài báo cho rằng Việt Quốc hoàn toàn có thể lật đổ Chính phủ Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhưng vì lợi ích quốc gia nên họ không làm. Việt Quốc cũng tuyên bố Việt Minh đang “theo đuổi 1 chính sách sai lầm, thiếu hiệu quả, vì theo chủ nghĩa cực đoan nên đánh mất bạn bè quốc tế, khủng bố các đảng phái cách mạng khác, không xử lý nổi các vấn đề kinh tế và hoàn toàn thụ động trước việc Pháp đổ bộ vào miền Nam“. Việt Quốc kêu gọi các đảng phái gạt bỏ bất đồng để thành lập Chính phủ liên hiệp lãnh đạo nhân dân giành độc lập, kêu gọi các thành viên Việt Minh hãy nhận thức rằng lãnh đạo của họ đang đưa đất nước đến thảm họa và sử dụng họ vào các mục tiêu quyền lực tham lam, ích kỷ. Trong 6 tuần sau, Báo Việt Nam hiếm khi sử dụng cụm từ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nếu có dùng thì cũng để trong ngoặc kép đồng thời không thừa nhận quốc kỳ và quốc ca của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Họ buộc tội Hồ Chí Minh là độc tài, Việt Minh là băng đảng phát xít và vẽ một số tranh biếm họa chỉ trích Hồ Chí Minh. Họ cũng tố cáo Tổng bộ Việt Minh lừa bịp, tống tiền, bắt cóc đối thủ và tổ chức các cuộc tấn công vũ trang vào văn phòng Việt Quốc. Họ cũng chỉ trích Báo Cứu quốc của Việt Minh. Báo Việt Nam rất ít nói về Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ngoại trừ thường xuyên lên án lực lượng an ninh và Bộ Tuyên truyền. Báo Việt Nam lưu hành rộng rãi tại các tỉnh với sự giúp đỡ của các đảng viên Việt Quốc và các cảm tình viên ở Sở Bưu điện và Công ty Đường sắt Đông Dương. Các chính quyền địa phương thường xuyên tịch thu Báo Việt Nam và bắt giữ những người đọc báo này.[154]

Ngày 20 tháng 1 năm 1946, Nguyễn Tường Tam và Nghiêm Kế Tổ từ Trùng Khánh về Việt Nam thông tin về cuộc đàm phán Hoa – Pháp khiến nội bộ Việt Quốc tranh luận stress về hành vi tiếp theo khi Trung Quốc rút quân khỏi miền Bắc Việt Nam. Ngày 10 tháng 2 năm 1946, tại Thành Phố Hà Nội và Hải Phòng Đất Cảng, Việt Quốc tổ chức triển khai lễ tưởng niệm cuộc nổi dậy năm 1930 ở Yên Bái. Tại TP. Hải Phòng, cuộc tưởng niệm bị 1 số ít người phản đối vì không treo cờ đỏ sao vàng. [ 155 ]Từ giữa tháng 2 năm 1946, việc Pháp và Trung Quốc đàm phán với nhau, Pháp hoàn toàn có thể đổ quân vào miền Bắc và Hồ Chí Minh đàm phán với Pháp khiến những đảng phái lo ngại và khởi đầu chỉ trích lẫn nhau. 1 tờ báo phi đảng phái chỉ trích cả hai tờ Việt Nam và Cứu Quốc vì đã liên tục dùng từ ” phản động ” mạt sát nhau khiến công chúng sợ hãi, tác động ảnh hưởng đến sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc bản địa trong khi người quốc tế ( trong đó có Pháp ) cũng đang đọc báo của họ. [ 156 ]Ngày 20/2 năm 1946, 1 đám đông tập hợp trước dinh Bảo Đại mang theo cờ vàng của nhà vua và những biểu ngữ ủng hộ Bảo Đại, phản đối chủ trương thân Pháp và cảnh báo nhắc nhở tổ quốc đang lâm nguy. 3 người cao tuổi đến gặp Bảo Đại để nhu yếu ông đứng ra xây dựng cơ quan chính phủ mới thay thế sửa chữa Hồ Chí Minh. Quân cảnh Nước Trung Hoa Dân Quốc ngăn cản lực lượng bảo mật an ninh Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cố gắng nỗ lực giải tán đám đông. Việt Minh cáo buộc Việt Quốc tổ chức triển khai cuộc biểu tình này. [ 156 ]

Việt Nam Quốc dân Đảng và Đại Việt Quốc dân đảng đã tổ chức các đội vũ trang như “Thần lôi đoàn”, “Thiết huyết đoàn”, “Hùm xám”… Các đội này đã tổ chức nhiều vụ cướp có vũ trang, bắt cóc, tống tiền, tổ chức ám sát những người theo Việt Minh và cả những người trung lập như ông Ba Viên (Ba Viên bị Quốc dân Đảng nghi ngờ là gián điệp của Pháp, sau khi gặp Hồ Chí Minh, Ba Viên quay về Hà Giang, bắt giữ và hành quyết một số đảng viên Việt Nam Quốc dân Đảng[152]), rồi tuyên truyền đổ lỗi cho Việt Minh đã không đảm bảo được an ninh trật tự ở Hà Nội và một số đô thị ở Bắc Bộ.[157] Khi Pháp chiếm lại Nam Kỳ, báo chí của các đảng phái này chỉ trích Việt Minh là bất lực, có khi là phản bội[118]. Khi Hồ Chí Minh trả lời phỏng vấn của AFP và AP rằng Chính phủ Cách mạng Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sẵn sàng chấp nhận các cố vấn Pháp nếu họ tới Việt Nam với tư cách bạn bè chứ không phải kẻ xâm lược thì Việt Cách rải truyền đơn kết tội Việt Minh cấu kết với Pháp và kêu gọi người Việt Nam nếu muốn thật sự có độc lập thì “phải từ bỏ Hồ Chí Minh và bè lũ giết người” của ông. Họ ca ngợi lập trường của Tưởng Giới Thạch là “tuân theo các nguyên tắc của Hiến chương Đại Tây Dương và giúp đỡ cho sự nghiệp độc lập của Việt Nam”, trong khi Việt Minh tại miền Nam lại thương lượng với Pháp và Hồ Chí Minh ở Hà Nội tỏ ra thân thiện với Pháp. Hồ Chí Minh nhận xét: “Việt Minh sẽ còn phải đấu tranh lâu dài cả với người Trung Quốc và người Việt Nam“.[158]

Nam Bộ kháng chiến

Jean Cédile đến Việt Nam theo mệnh lệnh nhằm lập lại quyền thống trị của thực dân Pháp tại Việt Nam[159]. Cédile có cảm tình với nguyện vọng độc lập của người Việt nhưng ông chủ trương trao trả độc lập từng bước cho Việt Nam. Ngay sau khi đến Việt Nam, Cédile đã tiếp xúc với các lãnh đạo Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ và cố gắng để đi đến 1 sự thông cảm nhưng quan điểm của ông là chỉ bàn đến độc lập của Việt Nam sau khi người Pháp đã khôi phục quyền hành và phải được đặt trong khuôn khổ Tuyên bố ngày 24 tháng 3 năm 1945[138]. Cédile đồng ý thương lượng với Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ nhằm tránh xung đột vũ trang Pháp Việt nhưng khá nhiều chủ nhà băng, chủ đồn điền, chủ mỏ, quan chức, chính trị gia Nam Kỳ người Pháp, Việt, Hoa phản đối ông với lý do Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ do những đảng viên Đảng cộng sản Đông Dương lãnh đạo.[160] Giữa tháng 9 năm 1945 và tháng 10 năm 1946 khi rời Nam Kỳ, Cédile ủng hộ chính sách của D’Argenlieu-Pignon chấp thuận cho các chính khách tại Nam Kỳ thành lập Cộng hòa Tự trị Nam Kỳ và hậu thuẫn những đảng phái thân Pháp như Đảng Nam Kỳ của Béziat. Jean Cédile cho lập Hội đồng tư vấn Nam Kỳ (Conseil consultatif de Cochinchine) với 12 ủy viên. Thành phần Hội đồng gồm 4 người Pháp và 8 người Việt nhưng tất cả đều có quốc tịch Pháp.[161] Kết quả quan trọng là cú đảo chính ngày 22 đến 23 tháng 9 năm 1945 ở Sài Gòn và việc ông ký Hiệp định ngày 3 tháng 6 năm 1946 thành lập Cộng hòa Tự trị Nam Kỳ với bác sĩ Nguyễn Văn Thinh thân Pháp làm Thủ tướng. Mục đích của Pháp là tách Nam Kì ra khỏi Việt Nam thống nhất.[162]

Người Việt cũng bị chia rẽ. Việt Minh chuẩn bị sẵn sàng đối thoại và thỏa thuận hợp tác với phía Pháp để Pháp công nhận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, lấy đó làm điểm xuất phát cho quy trình Pháp dần trao trả độc lập cho Việt Nam. trái lại, phe trái chiều muốn hủy bỏ thương lượng với Jean Cédile và phát động đại chiến chống Pháp. [ 163 ]Đến ngày 16 tháng 9 năm 1945, cuộc đàm phán Jean Cédile – Phạm Văn Bạch không đạt tác dụng đơn cử. Theo phía Việt Nam, người Pháp tham gia đối thoại chỉ nhằm mục đích có thêm thời hạn để củng cố vị trí và chờ quân đội của tướng Leclerc đổ xô vào Việt Nam. Phạm Văn Bạch do chịu áp lực đè nén của phe trái chiều đã công khai minh bạch lên án Anh không chịu công nhận Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ là chính phủ nước nhà hợp pháp duy nhất ở Nam Kỳ và gạt bỏ đề xuất hợp tác của Ủy ban. Sau khi không nhận được trả lời, Ủy ban tổ chức triển khai một cuộc tổng bãi công vào ngày 17 tháng 9 năm 1945 để phản đối điều mà họ gọi là thủ đoạn Pháp – Anh nhằm mục đích lật đổ nhà nước Việt Nam. [ 164 ]Ngay sau khi tướng Douglas D. Gracey, chỉ huy quân đội Anh, đến Hồ Chí Minh ông ra lệnh cho quân đội Nhật tước vũ khí của người Việt Nam, đuổi Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ ra khỏi Dinh Toàn Quyền ở TP HCM. Chỉ huy quân đội Nhật, Thống chế Terauchi, điều 7 tiểu đoàn vào Hồ Chí Minh để tước vũ khí người Việt. Nhật đòi Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ phải tước vũ khí và giải tán lực lượng vũ trang của Việt Nam. Trên thực tiễn, chỉ có Cao Đài, Hòa Hảo và Bình Xuyên có lực lượng vũ trang có tổ chức triển khai còn Việt Minh và những người Trotskyist chỉ có lực lượng tượng trưng do đó lệnh tước vũ khí vận dụng hầu hết cho những giáo phái này. Người Pháp ngay lập tức treo cờ Pháp lên tổng thể những văn phòng và xe quân sự chiến lược. Phạm Văn Bạch gửi phái đoàn OSS 1 bức điện thông tin tình hình và nhu yếu phái đoàn thay mặt đại diện Đồng Minh chứng minh quyền được độc lập của nhân dân Việt Nam và công bố Việt Nam đã trọn vẹn độc lập, người Việt có quyền tự quyết định hành động số phận của mình. [ 165 ]Tình hình Hồ Chí Minh ngày càng hỗn loạn. Quân đội Nhật bắt được nhiều nhóm khiêu khích thuộc lực lượng Bình Xuyên đã đánh bị thương 1 số ít quân nhân Pháp và đốt 2 nhà của người Pháp. Đến đêm những cuộc tiến công vào người Pháp và người Việt tăng lên. Người Pháp khởi đầu lo âu còn người Việt chuẩn bị sẵn sàng sơ tán về nông thôn. Cédile gặp chỉ huy quân đội Anh, Douglas D. Gracey, để nhu yếu ông này cấp vũ khí cho tù bình Pháp nhằm mục đích bảo vệ gia tài và tính mạng con người của người Pháp. [ 159 ]Thiếu tướng Douglas D. Gracey, chỉ huy quân đội Anh không được lệnh phân phối vũ khí cho người Pháp. Ông cũng muốn tránh một cuộc xung đột giữa quân đội của ông và người Việt. Ông đã được tướng Mounbatten nhắc nhở về việc quân đội Anh chỉ có nghĩa vụ và trách nhiệm giải giáp quân đội Nhật chứ không được tham gia vào việc duy trì trị an vốn là nghĩa vụ và trách nhiệm của quân đội Nhật cũng như tránh xa những diễn biến chính trị Pháp-Việt. Tuy nhiên quân đội Nhật tỏ ra không muốn cộng tác với người Anh trong việc tước vũ khí người Việt. [ 166 ] Gracey triệu tập chỉ huy quân đội Nhật đến và thông tư cho ông này phải có những giải pháp cấp bách và hiệu suất cao để Phục hồi trật tự công cộng, thậm chí còn hoàn toàn có thể dùng vũ lực. Nhật phải triển khai mệnh lệnh ngày 6 tháng 9 năm 1945 của phía Anh về việc tước vũ khí của bộ đội, dân quân, công an và dân thường Việt Nam. [ 167 ]

Trước tình hình mâu thuẫn Pháp Việt ngày càng leo thang, Cédile nhờ Thiếu tá A. Peter Dewey, chỉ huy OSS tại Sài Gòn, gặp các lãnh đạo Việt Minh để thuyết phục họ khôi phục lại trật tự. Đêm 18 tháng 9 năm 1945, A. Peter Dewey bí mật gặp Trần Văn Giàu, Phạm Văn Bạch, Dương Bạch Mai, Phạm Ngọc Thạch và Nguyễn Văn Tạo. Tất cả đều cho rằng quá muộn để thương lượng và hợp tác. Dân chúng bị xúc phạm và kích động vì thái độ kiêu căng của Pháp đã ở tư thế sẵn sàng làm mọi việc để giữ vững nền độc lập. Trần Văn Giàu phát biểu: “Hiện nay, việc cực kỳ khó khăn là kiểm soát được các bè phái chính trị khác nhau vì không phải tất cả thân Việt Minh mà tất cả đều chống Pháp“.[168]

Sáng ngày 19 tháng 9 năm 1945, Cédile tổ chức triển khai họp báo và công bố Việt Minh không đại diện thay mặt cho nguyện vọng của người Đông Dương và không đủ năng lực duy trì trật tự công cộng. Các cuộc thương lượng với người Việt sẽ dừng lại cho đến khi trật tự được lập lại và sẽ chỉ được liên tục dựa trên cơ sở Bản Tuyên bố ngày 24 tháng 3 năm 1945 của Pháp. [ 168 ]
Lính Nhật dán bản Thông cáo số 1 về việc duy trì pháp lý và trật tự ở Đông Dương vào tháng 9 năm 1945Ngày 21 tháng 9 năm 1945, Thiếu tướng Anh Gracey ra bản Thông cáo số 1 công bố sẽ duy trì pháp lý và trật tự ở Đông Dương phía Nam vĩ tuyến 16. Ông cấm toàn bộ những loại báo vì họ đưa tin sắp xảy ra làm mưa làm gió và nội chiến trừ đài Hồ Chí Minh và những báo của người Pháp. Trong 24 giờ sau, tình hình trở nên cực kỳ tồi tệ. Các vụ phá hoại, cướp bóc, hành hung, bắt cóc, … do cả hai phía Pháp Việt gây ra bùng nổ đáng sợ. Để đối phó với tình hình, ngay sau đó, tướng Gracey ra lệnh thiết quân luật. Quân đội Anh sẽ triển khai giới nghiêm ; cấm tụ tập, hội họp, biểu tình công khai minh bạch ; hạn chế đi lại ở một số ít khu vực ; cấm mang vũ khí ; thiết lập toà án binh để xử những vụ vi phạm trật tự, xử tử hình so với tội cướp bóc và phá hoại. Gracey cũng cho sáp nhập công an Việt Nam vào quân đội Anh coi như 1 đơn vị chức năng dưới quyền chỉ huy của ông. [ 169 ]Đêm 21 tháng 9 năm 1945, tình báo Pháp SLFEO báo cho Cédile biết người Việt đang củng cố lực lượng vũ trang của họ dưới sự chỉ huy của Việt Minh. Cédile lại gặp Gracey để nhu yếu ông này trang bị vũ trí cho 14.000 tù binh Pháp ( thuộc nhà nước Vichy ) để tương hỗ quân Anh giữ trật tự. Gracey đồng ý chấp thuận. Ngay sau khi được thả ra, để chứng tỏ lòng trung thành với chủ với cơ quan chính phủ De Gaulle, số lính này ra đường bắt bất kỳ người Việt nào họ gặp được. Cédile muốn tái lập trật tự sau đó nối lại những cuộc thương lượng với người Việt. Ngày 22 tháng 9 năm 1945, Cédile cho lính Pháp thay thế sửa chữa người Nhật chiếm giữ những đồn công an ở TP HCM, Kho bạc, Sở Mật thám, Bưu điện. Việt Minh phản ứng bằng cách thông tin với phái đoàn OSS rằng họ sẽ tổ chức triển khai một cuộc biểu tình vì nền độc lập của Việt Nam dù lệnh thiết quân luật của Anh cấm biểu tình. Phạm Ngọc Thạch nói rằng Việt Minh muốn khích cho Anh Pháp triển khai đàn áp, gây nhiều thương vong để quốc tế quan tâm đến tình cảnh của Việt Nam. [ 170 ]Rạng sáng ngày 23 tháng 9 năm 1945, quân Pháp tiến công Toà Thị chính Hồ Chí Minh, nơi thao tác của Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ, bắt hàng loạt ban chỉ huy của cơ quan này. Pháp đã chiếm lại Hồ Chí Minh. Dân thường Pháp xem đây là dịp để trả thù. Từng toán đàn ông và đàn bà Pháp xông ra đường bắt và đánh đập bất kỳ người Việt nào họ gặp được. Số nạn nhân hoàn toàn có thể lên tới hàng ngàn người. Lính Pháp và Anh chỉ đứng nhìn chứ không can thiệp. Chỉ huy OSS, A. Peter Dewey, xin gặp Gracey để phản đối Anh, Pháp để thực trạng này xảy ra. Ngày hôm sau, Dewey bị Gracey trục xuất khỏi Hồ Chí Minh. [ 171 ]Cédile muốn chấm hết thực trạng này. Ông ra lệnh ngừng việc bắt bớ nhưng không ai tuân thủ. Ông lý giải hành vi của mình để tái lập trật tự chứ không phải để trả thù và muốn nhanh gọn nối lại điều đình trong khuôn khổ Bản Tuyên bố ngày 24 tháng 3 năm 1945 của Pháp. Ông cho thả tổng thể người Việt Nam vừa bị bắt. Báo chí quốc tế phản ứng mạnh trước tình hình. Người Anh bị chỉ trích nóng bức. Gracey ra lệnh cho Cédile tước vũ khí tù binh Pháp, đưa họ trở về trại và giao cho người Nhật nghĩa vụ và trách nhiệm Phục hồi lại trật tự. [ 172 ]
Sau khi được thả khỏi nhà giam, người Việt tập hợp lại dưới sự chỉ huy của Việt Minh để thực thi cuộc chiến tranh. Ngày 24 tháng 9 năm 1945, 1 số ít người Pháp bị giết, nhà máy sản xuất và kho tàng bị đập phá, điện nước bị cắt trọn vẹn. Các đơn vị chức năng dân quân Việt Nam và những đội công nhân vũ trang tiến công phi trường cảng hàng không Tân Sơn Nhất, đốt 1 tàu Pháp ở cảng, phá nhà giam, thả hàng ngàn người Việt vừa bị bắt. Đến trưa chợ Bến Thành bị đốt cháy. Chướng ngại vật được dựng lên khắp đường phố. Hồ Chí Minh chìm trong thực trạng vô chính phủ nước nhà. Người Pháp trốn vào khách sạn Continental, nơi ở của những sĩ quan Đồng Minh được bảo vệ cẩn trọng. Cả người Anh và người Nhật đều không muốn can thiệp vào tình hình. Khi bị Anh khiển trách vì không hề duy trì trật tự, người Nhật lý giải rằng lính Nhật sợ bị người Việt trả thù nếu họ can thiệp. Đêm 24 tháng 9 năm 1945, lực lượng Bình Xuyên tiến công khu Hérault tại Tân Định, TP HCM bắt cóc 300 dân thường Pháp. Khoảng 50% bị giết, số còn lại được trả về sau khi đã bị đánh đập. Để đối phó, Gracey 1 lần nữa gật đầu nhu yếu của Cédile cấp vũ khí cho tù binh Pháp nhưng tình hình đã quá muộn. [ 173 ]Những rối loạn tại Hồ Chí Minh lan rộng ra toàn miền Nam. Trần Văn Giàu ra lệnh tổng bãi công ; sơ tán người Việt khỏi TP HCM ; cấm bán lương thực, thực phẩm cho Pháp ; đặt TP HCM trong thực trạng cô lập. Giàu rình rập đe dọa sẽ tàn phá TP HCM nếu Pháp không bỏ vũ khí, rút lui và công nhận độc lập của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Các đơn vị chức năng Việt Nam dựng những chướng ngại trên đường vào Hồ Chí Minh, ngăn ngừa mọi người ra vào trừ người Anh và Mỹ. Họ bắn bất kể quân nhân Pháp nào Open. Ngoài khoanh vùng phạm vi TP HCM, trong vùng do Nhật trấn áp, tình hình trọn vẹn hỗn loạn. [ 174 ]

Ngày 26 tháng 9 năm 1945, Thiếu tá chỉ huy OSS tại Sài Gòn A. Peter Dewey bị lực lượng Việt Nam bắn chết vì tưởng ông là người Pháp. Tin này lan khắp thế giới làm xấu đi hình ảnh Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Thiếu tá OSS Archimedes L.A Patti đang công tác tại miền Bắc Việt Nam nhận xét: “Họ đã giết hại người bạn độc nhất của họ ở Nam Kỳ và chắc chắn những tin này sẽ chẳng đề cao được lý tưởng của họ trước nhân dân Mỹ.“.[175] Sau đó Gracey ra lệnh bắt chỉ huy quân đội Nhật Thống chế Bá tước Térauchi vì ông này bất lực trong việc giữ trật tự[176].

Ngày 28 tháng 9 năm 1945, tướng Mounbatten triệu tập Gracey và Cédile đến Nước Singapore để nhắc nhở 2 người về việc quân đội Anh không được can thiệp vào tình hình chính trị Đông Dương và nhất là không được giao chiến với người Việt. Mounbatten ý kiến đề nghị nên nối lại thương lượng với những chỉ huy Việt Nam [ 177 ] .Ngày 1 tháng 10 năm 1945, Gracey nối lại đàm phán với Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ. 2 bên trong thời điểm tạm thời ngừng bắn. Phía Anh nhấn mạnh vấn đề chủ trương trung lập của mình nhưng theo sự thỏa thuận hợp tác giữa những nước Đồng Minh, Anh sẽ không công nhận bất kể sự đổi khác chủ quyền lãnh thổ trên bất kể chủ quyền lãnh thổ nào đã phải chiếm lại bằng vũ lực trong thời kỳ cuộc chiến tranh. Người Pháp nhu yếu trả lại những con tin bị bắt và xác của Thiếu tá Dewey trước khi liên tục thương lượng. Phía Việt Nam nhu yếu trước hết Pháp phải công nhận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là nước tự do và độc lập. Người Việt chỉ ngừng bắn với điều kiện kèm theo Pháp trao trả quyền hành chính tại Hồ Chí Minh cho Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ, lực lượng công an phải được trao lại cho Việt Nam, quân đội Pháp phải giải giáp và không được đưa quân mới vào, người Pháp phải tập trung chuyên sâu vào những khu vực nhất định. [ 178 ]
Dân quân Nam Bộ năm 1945Trong khi thương lượng, Việt Nam đã tiến hành quân đội xung quanh TP HCM tại những vị trí kế hoạch phía Bắc và phía Nam thành phố. Hoàng Quốc Việt vẫn liên lạc ngặt nghèo với Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương tại Thành Phố Hà Nội và thông tư cho Giàu và Bạch phải chống lại mọi mưu đồ của Đồng Minh nhằm mục đích giúp Pháp nắm quyền trấn áp Hồ Chí Minh. Nếu cần, chỉ sau 24 tiếng Thành Phố Hà Nội sẽ gửi quân tăng viện cho miền Nam. Do lo lắng bị Việt Nam tiến công, phía Pháp nhu yếu Anh can thiệp. Tướng Mounbatten gặp Thạch và Bạch để nhu yếu lê dài cuộc ngừng bắn thêm 48 giờ. Phạm Ngọc Thạch cho rằng Việt Nam đã độc lập và toàn bộ những gì còn phải bàn cãi chỉ là quy định cho nước Việt Nam tương lai. Người Anh vấn đáp vẫn liên tục gật đầu đối thoại cho đến khi nào hoàn toàn có thể đạt được thỏa thuận hợp tác. Người Việt chấp thuận đồng ý lê dài cuộc ngưng bắn. [ 179 ]Ngày 3 tháng 10 năm 1945, 10.000 quân Pháp do Leclerc chủ huy đổ xô xuống Hồ Chí Minh. Ngày 9 tháng 10 năm 1945, Pháp Anh ký thỏa hiệp tại Luân Đôn xác lập Anh trọn vẹn ủng hộ Pháp trong việc quản lý toàn Đông Dương dưới vĩ tuyến 16. Đêm 10 tháng 10 năm 1945, bộ đội Việt Nam tiến công trường bay Tân Sơn Nhấ t. Lực lượng Việt Nam giao chiến với quân Anh, Pháp tại toàn bộ những cửa ngõ vào TP HCM. Người Anh nhu yếu Nhật tương hỗ. Nhật chấp thuận đồng ý tham chiến. Lực lượng Anh, Pháp, Nhật đã phá vỡ cuộc phong tỏa TP HCM của Việt Nam sau 2 tuần chiến đấu liên tục. Ngày 16 tháng 10 năm 1945, phía Việt Nam ngừng vây hãm TP HCM và rút quân về vùng nông thôn do lực lượng Anh, Pháp, Nhật quá mạnh. Không quân Hoàng gia Anh và không quân Nhật liên tục ném bom vào những khu vực đóng quân của Việt Nam. [ 180 ]

Phản ứng trước việc Anh dùng quân đội Nhật tấn công lực lượng Việt Nam, tướng Douglas MacArthur phát biểu: “Nếu có gì đó làm máu tôi sôi lên thì đó là việc tôi thấy các nước Đồng Minh của chúng ta ở Đông Dương và Java sử dụng quân Nhật để đàn áp các dân tộc nhỏ bé này mà chúng ta đã hứa giải phóng. Đó là 1 sự phản bội kinh tởm nhất.“.[180]

Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ lôi kéo dân chúng sơ tán về nông thôn và thi hành kế hoạch dùng nông thôn vây hãm thành thị bằng cách cắt đứt mọi hoạt động giải trí thương mại giữa nông thôn và thành thị. Dân chúng trong đó có nhiều nhân sĩ yêu nước theo lời lôi kéo của Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ rời bỏ TP HCM và những thành phố khác về nông thôn. Lực lượng kháng chiến và cơ quan Quốc gia Tự vệ Cuộc bắt giam và thủ tiêu nhiều nhân sĩ, tri thức và lãnh tụ những đảng phái bị kết tội làm Việt gian hợp tác với Pháp hoặc bị tình nghi là Việt gian. Thậm chí 1 số ít nhân viên cấp dưới thừa hành của Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ và một số ít nhóm kháng chiến còn tận dụng công vụ để cướp bóc, trấn lột ; nếu ai chống đối sẽ bị kết tội là Việt gian rồi thủ tiêu. Tinh thần kháng chiến đi xuống, lực lượng kháng chiến bị chia rẽ, những đảng phái vương quốc xa lánh Việt Minh và xây dựng Mặt trận Quốc gia Liên hiệp [ 181 ]. Tháng 12 năm 1945, Nguyễn Bình được cử vào Nam chỉ huy trào lưu kháng chiến tại Nam Bộ. Ông lập lại trật tự bằng cách lập tòa án nhân dân quân sự chiến lược xét xử toàn bộ những chỉ huy quân sự chiến lược tận dụng danh nghĩa kháng chiến để cướp bóc, quấy nhiễu dân chúng, tổ chức triển khai lại lực lượng kháng chiến thành những chi đội Vệ quốc đoàn. [ 182 ]

Thành lập nhà nước Liên hiệp

Nội các nhà nước Liên hiệp Lâm thờiNgày 20/8 năm 1945, Việt Cách cùng quân đội Trung Hoa Dân quốc tiến vào Việt Nam. Ngày 30/9 năm 1945, Nguyễn Hải Thần dẫn đầu 1 phái đoàn tới gặp Tiêu Văn để bàn luận về việc vô hiệu nhà nước Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và đàn áp Đảng Cộng sản Đông Dương. Tiêu Văn tỏ ra không ủng hộ dự tính của Nguyễn Hải Thần. Cuối tháng 10 năm 1945, 7 đảng viên Việt Cách dưới quyền Nguyễn Hải Thần ký bản ” Đoàn kết niềm tin ” với Việt Minh theo đó Việt Cách sẽ link với Việt Minh chống lại sự xâm lược của Pháp, bảo vệ nền độc lập của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tuy nhiên sau đó nhiều người chối bỏ họ đã ký bản ” Đoàn kết ý thức “. Nguyễn Hải Thần công khai bác bỏ vai trò chỉ huy của Đảng Cộng sản Đông Dương tại Việt Nam. Hàng loạt vụ đụng độ giữa Việt Minh và Việt Cách xảy ra khiến công chúng bị sốc và làm những chỉ huy quân đội Trung Hoa Dân quốc tại miền Bắc Việt Nam không dễ chịu. Tiêu Văn gây sức ép lên tổng thể những bên để buộc họ xây dựng chính phủ nước nhà liên hiệp. [ 150 ]Tuy hoài nghi, thậm chí còn thù địch nhau nhưng những thành viên Việt Minh và Việt Quốc vẫn gặp nhau thậm chí còn còn ký kết những thỏa thuận hợp tác. Ngày 29 tháng 9 năm 1945, Nguyễn Lương Bằng ( Việt Minh ) và Chu Bá Phượng ( Việt Quốc ) gặp nhau và chấp thuận đồng ý chấm hết xung đột, thả tù nhân và ngừng lên án nhau công khai minh bạch. Ngày 19 tháng 11 năm 1945, Hồ Chí Minh, Vũ Hồng Khanh và Nguyễn Hải Thần thỏa thuận hợp tác về những nguyên tắc chung nhằm mục đích xu thế đàm phán xây dựng cơ quan chính phủ liên hiệp, quân đội thống nhất và kết thúc cuộc đấu tranh đảng phái để cùng nhau chống Pháp. Ngày 24 tháng 11 năm 1945, sau buổi lễ trước trụ sở Việt Quốc, lãnh tụ 3 tổ chức triển khai Việt Minh, Việt Cách, Việt Quốc ký bản ghi nhớ cam kết những bên sẽ không tiến công lẫn nhau, đi đến thống nhất và tương hỗ Nam Bộ kháng chiến. [ 183 ]Sau đó vài ngày, Báo Cứu quốc coi bản ghi nhớ ngày 24 tháng 11 năm 1945 là sự xác nhận 1 chính phủ nước nhà liên hiệp đã sống sót. Việt Quốc lên án việc này. Hồ Chí Minh thông tin cho Nguyễn Hải Thần và Vũ Hồng Khanh rằng những đảng phái đã thống nhất quan điểm, không cần phải đổi khác chính phủ nước nhà làm cho nhân dân hoang mang lo lắng, quốc tế thiếu tín nhiệm mà sẽ tổ chức triển khai bầu cử QH trong 3 tuần nữa ; ông cũng mời Việt Quốc và Việt Cách ứng cử và chấm hết công kích nhau bằng lời nói và hành vi cho đến ngày Quốc hội khai mạc. Báo Việt Nam của Việt Quốc chỉ trích Hồ không quân tử và sử dụng những giải pháp ” khủng bố và độc tài “. [ 184 ] [ 185 ]Ngày 23 tháng 12 năm 1945, Tướng Tiêu Văn tổ chức triển khai một cuộc họp hòa giải những bên để xây dựng cơ quan chính phủ liên hiệp. Tại cuộc họp này, Nguyễn Hải Thần đề xuất Hồ Chí Minh hợp tác với Việt Quốc, Việt Cách xây dựng 1 cơ quan chính phủ gồm có thành viên của Việt Quốc, Việt Cách, Việt Minh và những đảng phái nhỏ khác. Nguyễn Hải Thần sẽ tiếp đón chức quản trị nước, Hồ Chí Minh làm Phó quản trị. Việt Quốc, Việt Cách, Việt Minh, mỗi đảng nắm giữ 1/4 số ghế Bộ trưởng trong nhà nước ; 1/4 còn lại do những đảng phái nhỏ nắm. Như vậy Việt Minh và cơ quan chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sẽ nhận được sự ủng hộ của Trung Quốc Dân quốc chống lại cố gắng nỗ lực của Pháp tái chiếm Việt Nam. Điều làm Quốc dân Đảng Nước Trung Hoa lo âu nhất là Hồ Chí Minh từng là nhân viên cấp dưới của Quốc tế Cộng sản và Việt Minh có khuynh hướng cộng sản. Trước đó, Pháp cũng đã họp với Nguyễn Hải Thần và cho biết Pháp sẽ thực thi Bản Tuyên bố ngày 24 tháng 3 năm 1945 và công nhận 1 chính phủ nước nhà của người Việt Nam nằm trong Liên bang Đông Dương thuộc Liên hiệp Pháp với điều kiện kèm theo chính phủ nước nhà đó không do người cộng sản chỉ huy. [ 186 ] Cuối cùng những bên đạt được 1 thỏa thuận hợp tác được công bố là mang tính pháp lý ( viết bằng chữ Hán ) theo đó những ghế bộ trưởng liên nghành trong cơ quan chính phủ sẽ phân loại như sau : Việt Minh 2 bộ trưởng liên nghành, Đảng Dân chủ Việt Nam ( cũng tham gia Việt Minh ) 2 bộ trưởng liên nghành, Việt Quốc 2 bộ trưởng liên nghành, Việt Cách 2 bộ trưởng liên nghành, phi đảng phái 2 bộ trưởng liên nghành. Thỏa thuận này không sử dụng tên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vì Việt Quốc không chấp thuận đồng ý với tên này. Cuộc bầu cử QH được hoãn 2 tuần. Vũ Hồng Khanh và Nguyễn Hải Thần gật đầu để Hồ Chí Minh liên tục làm quản trị nước lâm thời. Quốc hội sẽ quyết định hành động quốc kỳ và quốc huy. 2 đảng này cũng không được tham gia vào cơ quan chỉ huy và tham mưu của quân đội. Việt Quốc sẽ được 50 ghế còn Việt Cách 20 ghế trong Quốc hội mà không phải tranh cử. Điều này chứng minh và khẳng định với nhiều người rằng 2 đảng phái này không có năng lực giành thắng lợi trong cuộc bầu cử tại địa phương. [ 184 ]Sau khi đạt được thỏa thuận hợp tác, những bên ra lệnh cho cấp dưới ngừng xung đột vũ trang và chỉ trích nhau. Điều này khiến nhiều người thấy khó hiểu như việc những chỉ huy người Mường đã giúp Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đàn áp Việt Quốc hoài nghi về chính quyền sở tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Những người khác ủng hộ chấm hết cảnh huynh đệ tương tàn. Tuy vậy những bên vẫn không sẵn sàng chuẩn bị bàn luận về việc sáp nhập hoặc phối hợp hoạt động giải trí với nhau. Tại một số ít nơi những chỉ huy Trung Quốc phải đứng ra làm trung gian giữa Việt Minh và Việt Quốc, Việt Cách để đi đến xây dựng chính quyền sở tại liên hiệp. Tại Phú Thọ, tướng Vương của Trung Hoa Dân quốc làm trung gian để Việt Minh và Việt Quốc đàm đạo việc xây dựng chính quyền sở tại liên hiệp nhưng 2 bên ngừng đàm đạo và đấu súng với nhau tại chợ khiến dân chúng bị thiệt hại nên họ đã gửi đề xuất kiến nghị lên Hồ Chí Minh phàn nàn cả hai bên bắt cóc nhiều con tin, khiến giao thương mua bán đình trệ và không bên nào lắng nghe những bậc cao niên ở địa phương. Tướng Vương phải ép 2 bên ngừng bắn, cuộc ngừng bắn lê dài được 4 tháng. [ 156 ]Do những đảng phái trái chiều phản đối nên Hồ Chí Minh đồng ý chấp thuận loại Võ Nguyên Giáp và Trần Huy Liệu ra khỏi nội các. Các bên tổ chức triển khai Hội nghị và họp nhiều lần để tranh luận ai sẽ nắm giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng và Bộ trưởng Nội vụ đồng thời làm thế nào san sẻ quyền lực tối cao trong Vệ quốc quân. Phan Anh được chọn làm Bộ trưởng Quốc phòng tuy anh trai ông ta là thành viên Việt Minh. Các đảng phái trái chiều kỳ vọng Phan Anh sẽ chống lại việc Việt Minh nỗ lực nắm hàng loạt Bộ chỉ huy và Bộ tổng tham mưu Vệ quốc quân nhưng họ sẽ tuyệt vọng. Hội nghị cũng xem xét những nhân sĩ Huỳnh Thúc Kháng, Ngô Đình Diệm, Bùi Bằng Đoàn và Trần Đình Nam xem ai thích hợp cho vị trí Bộ trưởng Bộ nội vụ. Ngô Đình Diệm bị loại vì quá chống cộng còn Bùi Bằng Đoàn quá thân Việt Minh. Trong 2 người còn lại, Hồ Chí Minh đã chọn Huỳnh Thúc Kháng. Ông gửi điện cho Kháng và cử sứ giả đến gặp ông này. Huỳnh Thúc Kháng miễn cưỡng đồng ý chấp thuận. Không ai phản đối Huỳnh Thúc Kháng làm Bộ trưởng Nội vụ vì ông có uy tín khắp cả nước. Hội nghị cũng xây dựng Ủy ban Kháng chiến gồm 9 người với Võ Nguyên Giáp làm quản trị và Vũ Hồng Khanh làm Phó quản trị. [ 187 ]Ngày 1 tháng 1 năm 1946, nhà nước Liên hiệp Lâm thời được xây dựng thay thế sửa chữa nhà nước Cách mạng Lâm thời với sự tham gia của 2 đảng phái trái chiều Việt Cách và Việt Quốc. [ 188 ] Trái với thỏa thuận hợp tác ngày 23 tháng 12 năm 1945, nội các chính thức có đến 14 bộ trưởng liên nghành và 2 thứ trưởng [ 184 ]. Tuy nhiên chức trách những Bộ cũng biến hóa. Bộ trưởng Quốc phòng trở thành người lo về kinh tế tài chính mà không được xem xét list nhân sự, quân số, súng đạn còn những Bộ trưởng khác của những đảng phái Quốc gia chẳng có chức trách đơn cử gì, không khi nào được tham gia bất kỳ buổi họp nào của nội các. [ 189 ] Hồ Chí Minh cho rằng nếu không có sự chỉ huy của Việt Minh thì sự nghiệp đấu tranh cho độc lập dân tộc bản địa sẽ thất bại. Việt Quốc và Việt Cách chỉ hoàn toàn có thể duy trì 1 nền độc lập hình thức cho Việt Nam dưới quyền trấn áp của người Pháp với sự tương hỗ của Trung Quốc Dân Quốc tương thích với kế hoạch bóc lột kinh tế tài chính Việt Nam của Trung Quốc. Sau khi Trung Hoa Dân quốc đạt được những thỏa thuận hợp tác với Pháp có lợi cho họ, Việt Quốc, Việt Cách sẽ bị bỏ rơi và bất lực trong việc cạnh tranh đối đầu với quân Pháp đổ xô vào Việt Nam khiến Việt Nam quay lại làm thuộc địa Pháp. [ 190 ] Hồ Chí Minh cũng không hấp tấp vội vàng triệu tập nội những [ 184 ] .

Ngày 6 tháng 1 năm 1946, Chính phủ Liên hiệp Lâm thời do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu đã tổ chức cuộc Tổng tuyển cử trên toàn quốc, lần đầu tiên đã bầu Quốc hội và thông qua Hiến pháp. Nhiều đảng phái không có quyền tham gia Tổng tuyển cử đã tìm cách phá hoại[191]. Các đảng này cho là “trúng cử chỉ là Việt Minh cộng sản”, “chính quyền trong tay nên Việt Minh muốn ai trúng cũng được”[192]. 2 đảng đối lập trong Chính phủ là Việt Nam Quốc dân Đảng (Việt Quốc) và Việt Nam Cách mệnh Đồng minh hội (Việt Cách) không tham gia bầu cử dù trước đó Hồ Chí Minh đã gửi thư cho Nguyễn Hải Thần (lãnh tụ Việt Cách) và Vũ Hồng Khanh (lãnh tụ Việt Quốc) mời Việt Quốc và Việt Cách tham gia Tổng tuyển cử và đề nghị 2 bên không công kích nhau bằng lời nói hoặc hành động cho đến ngày Quốc hội khai mạc[185]. Có tài liệu ghi nhận lá phiếu không bí mật[193] và theo quan sát của sử gia Trần Trọng Kim[194] thì có nơi người dân bị cưỡng bách bầu cho Việt Minh.[195] Nhưng theo Việt Minh, cuộc bầu cử diễn ra công bằng[196]. Mặc dù bị nhiều đảng phái tuyên truyền vận động dân chúng tẩy chay cuộc bầu cử và ngăn cản việc tổ chức bầu cử ở một số nơi (ở khu Ngũ Xá, có 1 nhóm vũ trang cả súng liên thanh đến ngăn cản dân phố đi bầu cử, cấm treo cờ đỏ sao vàng, cấm đặt hòm phiếu; ở Hải Phòng xảy ra cướp hòm phiếu và hành hung cán bộ an ninh, ở Sài Gòn máy bay Pháp bắn vào dân đi bầu cử), nhưng tại các địa phương, ở đâu cũng có người tự ứng cử, các cuộc tiếp xúc tranh cử công khai, tự do diễn ra ở khắp mọi nơi. Đa số đại biểu trúng cử không phải là thành viên Việt Minh[196][197] Trong hồi ký “Những năm tháng không thể nào quên”, đại tướng Võ Nguyên Giáp nhận định các đảng phái này lo sợ thất bại trước sức ủng hộ lớn của cử tri với mặt trận Việt Minh nên tìm cách chỉ trích và không tham gia bầu cử.[198]

Sau khi Quốc hội được bầu, ngày 2 tháng 3 năm 1946, nhà nước Liên hiệp Kháng chiến được xây dựng để sửa chữa thay thế nhà nước Liên hiệp Lâm thời. Ở những địa phương, những cấp chính quyền sở tại liên hiệp được xây dựng trong năm 1946. Theo thỏa thuận hợp tác với Việt Minh, phe trái chiều gồm có 1 số ít tổ chức triển khai như Việt Nam Cách mạng Đồng minh hội và Việt Nam Quốc dân Đảng được Trung Hoa Dân quốc ủng hộ, không tham gia Tổng tuyển cử nhưng vẫn được nắm 70 ghế Quốc hội ( Việt Quốc 50 ghế, Việt Cách 20 ghế ) cùng một số ít vị trí trong chính quyền sở tại TW do chủ trương hòa hợp những đảng phái của nhà nước. 20 thành viên Việt Cách trở thành đại biểu QH bằng 1 sắc lệnh hành pháp. Hồ Đắc Thành và Bồ Xuân Luật ứng cử và cũng trở thành đại biểu QH. [ 199 ] Cùng ngày, QH họp phiên tiên phong nhưng Nguyễn Hải Thần vắng mặt. Hồ Chí Minh đề cử Nguyễn Hải Thần làm Phó quản trị nước, Nguyễn Đình Tri của Việt Cách làm Bộ trưởng xã hội. [ 199 ] Theo David G. Marr, Hồ Chí Minh đồng ý chấp thuận để Nguyễn Hải Thần thay vì 1 chỉ huy nào đó của Việt Quốc làm Phó quản trị nước vì Thần từng là chiến sỹ của Phan Bội Châu, được những chỉ huy Trung Hoa Dân quốc kính trọng và nhất là Thần không có năng lực tự thiết kế xây dựng cơ sở quyền lực tối cao trong nước. Việc Nguyễn Hải Thần làm Phó quản trị nước cũng gây ra sự chia rẽ bên trong nội bộ Việt Cách có lợi cho Việt Minh. [ 200 ]Tháng 4 năm 1946, Ủy ban Hành chính Bắc bộ ký thỏa thuận hợp tác với đại diện thay mặt Việt Quốc tại 4 thị xã nhằm mục đích xây dựng Ủy ban Hành chính liên hiệp giữa 2 bên. Đầu tháng 5, Ủy ban Hành chính Bắc bộ cảnh báo nhắc nhở với Ủy ban tỉnh Bắc Giang cần linh động với những thành viên Việt Quốc để duy trì sự đoàn kết đồng thời phải sẵn sàng chuẩn bị kế hoạch dự trữ nhằm mục đích tránh những trường hợp không bình thường xảy ra. [ 201 ]

Trong thời gian hoạt động, Chính phủ đã tiếp tục thực hiện các biện pháp, chính sách để giữ vững nền độc lập của nước Việt Nam dân chủ non trẻ. Về đối nội đã kêu gọi các đảng phái đoàn kết phụng sự quốc gia, thực hiện các chính sách kinh tế, quốc phòng, văn hóa, giáo dục…[202] Hồ Chí Minh giao cho Võ Nguyên Giáp và Trần Quốc Hoàn, sau này trở thành Bộ trưởng Công an, nhiệm vụ vô hiệu hóa các cuộc biểu tình do Việt Nam Quốc dân Đảng và Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội tổ chức nhằm chấm dứt hoạt động tuyên truyền của các đảng này trong dân chúng. Võ Nguyên Giáp kể lại: “Chúng tôi phải trừng trị bọn phá hoại… Nhưng bằng mọi giá phải tránh khiêu khích và đảm bảo không xảy ra xung đột lớn”. Võ Nguyên Giáp dùng lực lượng tự vệ và các hội viên Hội Cứu Quốc phá các cuộc biểu tình này. Khi có lộn xộn, lính Trung Quốc bắn chỉ thiên, xông vào giải tán đám biểu tình để vãn hồi trị an. Việt Nam Quốc dân Đảng hoảng hốt khi người Trung Hoa không giúp được gì nhiều trong việc chống lại Việt Minh như họ mong đợi. Ông Nguyễn Duy Thanh, 1 người theo chủ nghĩa quốc gia buồn rầu nhớ lại: “Không có Trung Hoa ủng hộ, những đảng phái theo chủ nghĩa quốc gia chẳng thể đối phó được với những người Cộng sản”[203]

Trường Chinh, trên báo Sự thật ngày 30/6 đưa ra chủ trương đoàn kết dân tộc bản địa : quân địch trước mắt của dân tộc bản địa ta là thực dân phản động Pháp. Chúng đang uy hiếp chủ quyền lãnh thổ của ta tiến công ta, dùng giải pháp chính trị : chia rẽ. Chia rẽ dân tộc bản địa : đem người thiểu số chống người Kinh. Chia rẽ Nam Bắc : phỉnh đồng bào Nam Bộ chống đồng bào Bắc Bộ. Chia rẽ giai cấp : làm cho giàu nghèo chống chọi nhau, hằn ghét nhau. Chia rẽ tôn giáo : xui giáo chống lương, xui lương chống giáo ; gây hoài nghi giữa lương và giáo. Chia rẽ đảng phái : lập đảng Việt gian chống phe yêu nước, khuyến khích đảng nọ chống đảng kia. Thống nhất vương quốc. Đoàn kết dân tộc bản địa. Chúng ta đề ra khẩu hiệu ” Trung, Nam, Bắc một nhà “. Chúng ta lập mặt trận toàn dân đoàn kết, không phân biệt chủng tộc, giai cấp, tôn giáo, xu thế chính trị. Chúng ta tham gia Hội liên hiệp quốc dân Việt Nam. [ 204 ]. Ý nghĩa của ” đoàn kết dân tộc bản địa “, theo Hồ Chí Minh là liên minh công nhân và nông dân với giai cấp tư sản và địa chủ .Ngày 15 tháng 6 năm 1946, người lính sau cuối của quân đội Nước Trung Hoa Dân Quốc rời khỏi Việt Nam [ 205 ]. Các thành viên Việt Nam Quốc dân Đảng và Việt Nam Cách Mệnh Đồng minh Hội mất chỗ dựa hậu thuẫn chính là quân đội Tưởng Giới Thạch và do sự không tương đồng về việc ký Hiệp định sơ bộ Pháp-Việt ngày 6 tháng 3 cũng như không muốn sáp nhập quân đội vào biên chế Vệ quốc đoàn dưới sự chỉ huy của Bộ Quốc phòng do Việt Minh trấn áp do lo âu bị khống chế rồi bị giải tán dần đã lần lượt rút khỏi cơ quan chính phủ Liên hiệp. [ 206 ] Lãnh tụ Việt Cách là Nguyễn Hải Thần, lãnh tụ Việt Quốc Vũ Hồng Khanh trong chính phủ nước nhà và cánh thân Tưởng do Vũ Hồng Khanh chỉ huy lưu vong sang Trung Quốc. Các đảng viên Đại Việt phần đông vẫn ở lại Việt Nam chờ thời cơ [ 207 ]. Mặc dù Hồ Chí Minh giữ độc quyền liên lạc với Pháp với sự trợ giúp của Hoàng Minh Giám nhưng Nguyễn Tường Tam vẫn thực thi nghĩa vụ và trách nhiệm của mình một cách trang nghiêm [ 208 ]. Nguyễn Tường Tam với tư cách Bộ trưởng Bộ ngoại giao đứng vị trí số 1 phái đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tham gia Hội nghị trù bị tại Đà Lạt mặc dầu trên thực tiễn Võ Nguyên Giáp là người chỉ huy phái đoàn [ 208 ]. Theo đại tướng Võ Nguyên Giáp, do sự không tương đồng Tam đã không tham gia hầu hết những phiên họp còn theo David G. Marr Tam là người phát ngôn có năng lượng và giúp xử lý 1 số ít tranh cãi về giải pháp đàm phán trong đoàn. [ 208 ] [ 209 ]. Sau đó Tam cũng không tham gia Hội nghị Fontainebleau, ở đầu cuối rời bỏ cơ quan chính phủ [ 206 ] ( tài liệu nhà nước nêu Nguyễn Tường Tam thiếu bản lĩnh chính trị, lập trường bấp bênh, biển thủ công quỹ, tiền ngân sách cho phái đoàn sang Pháp đàm phán, rồi đào nhiệm ra quốc tế [ 208 ] [ 210 ] nhưng theo sử gia David G. Marr việc này khó xảy ra vì Tam khó lòng được giao nghĩa vụ và trách nhiệm giữ tiền của phái đoàn [ 208 ] ) .Việc những thành viên chủ chốt của Việt Quốc, Việt Cách như Nguyễn Hải Thần, Nguyễn Tường Tam, Vũ Hồng Khanh rời bỏ cơ quan chính phủ, lưu vong sang Trung Quốc đã ghi lại chấm hết cho thời kỳ hợp tác giữa Việt Minh và những đảng phái trái chiều tại miền Bắc, trong công cuộc ” kháng chiến kiến quốc ” mà nhà nước Liên hiệp Kháng chiến là hình tượng .

Những hoạt động giải trí ngoại giao

Ký kết Hiệp định sơ bộ Pháp-Việt ( 1946 )

Trong suốt năm 1946, mặc dầu 2 bên cùng chuẩn bị sẵn sàng lực lượng cho cuộc chiến tranh, chính quyền sở tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cố gắng nỗ lực hết mức thương lượng với Pháp để cứu vãn tự do và đẩy lui thời gian nổ ra cuộc cuộc chiến tranh. Tháng 2 năm 1946, tại Lai Châu, lực lượng vũ trang của Việt Quốc và Vệ quốc quân lần lượt giao tranh nhỏ với Pháp. Việt Quốc rút về Lào Cai còn Vệ quốc quân rút về Sơn La. [ 155 ] Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ký với Pháp Hiệp định sơ bộ Pháp-Việt ( 1946 ) cho phép Pháp đưa quân vào miền Bắc đổi lại Pháp công nhận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là trong Liên bang Đông Dương thuộc khối Liên hiệp Pháp .Trong khi đó Pháp ký Hiệp ước Hoa-Pháp thỏa thuận hợp tác với Nước Trung Hoa ngày 28 tháng 2 năm 1946 để Quân đội Trung Quốc rút khỏi phía bắc vĩ tuyến 16 nhường chỗ cho Pháp đại diện thay mặt phe Đồng Minh giải giới Quân đội Đế quốc Nhật Bản. Trước đó, ngày 26 tháng Giêng đại diện thay mặt Pháp và Nước Trung Hoa dân quốc tranh luận, Nước Trung Hoa dân quốc công bố muốn vô hiệu chính phủ nước nhà cộng sản, ủng hộ chính quyền sở tại thân Trung Quốc được xây dựng ở TP. Hà Nội và đàm phán với Pháp, cùng chống Việt Minh. Nhưng phía Pháp đã bác bỏ, chủ trương đàm phán với Việt Minh .Đảng Cộng sản Đông Dương ( khi đó lui vào hoạt động giải trí bí hiểm ), Thường vụ Trung ương ngày 3 tháng 3 năm 1946 công bố thì nếu Pháp cho Đông Dương tự trị thì nhất quyết đánh, nhưng nếu cho Đông Dương tự chủ thì hòa để phá vỡ thủ đoạn của ” bọn Tàu trắng, bọn phản động Việt Nam và bọn phát xít Pháp còn lại “. Ngày 24 tháng 3 ( sau khi Hiệp định được ký ) thông tư của Đảng Cộng sản cho thấy mục tiêu ký Hiệp định này để tránh tình thế bất lợi ” phải cô lập chiến đấu cùng 1 lúc với nhiều lực lượng phản động ( thực dân Pháp, Tàu trắng, bọn phản cách mạng trong nước ) ” [ 211 ], tập trung chuyên sâu đối phó với người Pháp và ” những đảng phái phản động ” [ 211 ]. Để tránh mũi nhọn của 2 quân địch hoàn toàn có thể đồng thời tiến công, chính quyền sở tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đồng ý chấp thuận cho 15.000 quân Pháp tiến ra Bắc để nhanh gọn vô hiệu rủi ro tiềm ẩn của 20 vạn quân Tưởng .Ngày 16 tháng 2, Jean Sainteny gặp Hồ chí Minh và thỏa thuận hợp tác cụm từ ” tự trị ” sau đó được gật đầu bởi cơ quan chính phủ Pháp. Tuy nhiên đến Hiệp định sơ bộ 6 tháng 3, sử dụng cụm từ ” tự do ” thay cho cụm từ ” độc lập ” hay ” tự trị “. Việt Minh muốn Pháp phải thừa nhận Việt Nam đã có 1 chính phủ nước nhà, QH, quân đội để đi đến 1 nền độc lập thực sự, trong khi phía Pháp có sự chia rẽ. Đối với những người tin tìm thấy những quyền lợi của Pháp là sự độc lập của Việt Nam sẽ được số lượng giới hạn bởi những link của nó với những nước Đông Dương khác. Lúc này khởi đầu Chiến tranh Lạnh, Marius Moute muốn Nam Kỳ tách ra khỏi tác động ảnh hưởng của Việt Nam thống nhất dưới sự điều khiển và tinh chỉnh của Việt Minh, lập 1 chính sách ở Hồ Chí Minh và sau đó, sẽ 1 cuộc họp sơ bộ của những vương quốc ở Đông Dương được tổ chức triển khai mà không có sự hiện hữu của cơ quan chính phủ Việt Nam tại TP. Hà Nội .Từ ngày 3 đến 6 tháng 3 năm 1946, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Pháp, Trung Quốc đàm phán 3 bên. Nguyễn Tường Tam và Vũ Hồng Khanh không tham gia cuộc đàm phán này dù Nguyễn Tường Tam là Bộ trưởng Bộ ngoại giao Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Tam cũng không xuất hiện trong cuộc họp nội các khi Hồ công bố thỏa thuận hợp tác với Sainteny. [ 212 ]

Ngày 6 tháng 3 năm 1946, Hiệp định sơ bộ Pháp-Việt 1946 được ký kết giữa Jean Sainteny, đại diện chính phủ Cộng hòa Pháp, và Hồ Chí Minh cùng Vũ Hồng Khanh (giữ chức Phó Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến), đại diện chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Nguyễn Hải Thần đã rời Hà Nội nên chỉ có Hồ Chí Minh ký kết hiệp định này.[199] Tuy tham dự lễ ký kết Hiệp định nhưng Nguyễn Tường Tam từ chối ký Hiệp định này còn Vũ Hồng Khanh miễn cưỡng ký Hiệp định[212]. Nội dung của Hiệp định bao gồm các điểm chính sau đây:

  • Chính phủ Pháp công nhận nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là 1 quốc gia tự do trong Liên bang Đông Dương thuộc khối Liên hiệp Pháp, có chính phủ, nghị viện, quân đội và tài chính riêng.
  • Chính phủ Việt Nam đồng ý cho 15.000 quân Pháp vào miền Bắc thay thế cho 200.000 quân Trung Hoa Quốc dân đảng để làm nhiệm vụ giải giáp quân Nhật. Pháp hứa sẽ rút hết quân trong thời hạn 5 năm, mỗi năm rút 3.000 quân.
  • Pháp đồng ý thực hiện trưng cầu dân ý tại Nam Kỳ về việc thống nhất với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
  • 2 bên thực hiện ngưng bắn, giữ nguyên quân đội tại vị trí hiện thời để đàm phán về chế độ tương lai của Đông Dương, quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và nước ngoài và những quyền lợi kinh tế và văn hóa của Pháp ở Việt Nam.

Về phía người Pháp, Hiệp định sơ bộ Pháp-Việt giúp họ danh chính ngôn thuận khi đưa quân đội ra miền Bắc Việt Nam để sẵn sàng chuẩn bị tái chiếm Đông Dương như họ đã làm ở Nam Việt Nam, [ 213 ] đồng thời Hiệp ước Hoa-Pháp giúp họ tránh khỏi sự ngăn cản của những tướng lĩnh Trung Hoa Quốc dân đảng ; đổi lại Pháp công nhận nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là 1 vương quốc tự do trong Liên bang Đông Dương thuộc khối Liên hiệp Pháp, có cơ quan chính phủ, nghị viện, quân đội và kinh tế tài chính riêng. Đó là những điều kiện kèm theo mà quân đội Pháp chấp thuận đồng ý để lấy lại 1 chỗ đứng tại Bắc Kỳ. Sainteny không đồng ý chấp thuận ký 1 tài liệu sử dụng từ ” độc lập “, ông chỉ đồng ý chấp thuận sử dụng từ ” Nhà nước tự do “. trái lại, Hồ Chí Minh cho rằng ” Nhà nước tự do ” của ông chịu 2 tầng ” xiềng xích ” của Liên bang Đông Dương và Liên hiệp Pháp. [ 61 ]Nhiều thành viên Việt Quốc tức giận khi Vũ Hồng Khanh ký kết Hiệp định sơ bộ Pháp-Việt ( 1946 ). Học viên và hiệu trưởng trường đảng Nguyễn Thái Học của Việt Quốc kéo đến trụ sở đảng phỏng vấn Khanh. Tại cuộc họp khẩn cấp Ban chấp hành Trung ương Việt Quốc, nhiều đảng viên chỉ trích Khanh là kẻ độc tài vì ra quyết định hành động quan trọng như vậy mà không bàn luận trước. một số ít chi bộ Việt Quốc cách xa TP.HN cắt đứt quan hệ với chỉ huy TW và phản đối chính phủ nước nhà Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã hợp tác với Pháp. Ban chấp hành Trung ương Việt Quốc cử Lê Khang tới những địa phương để lý giải thực trạng chính trị và lập lại kỷ luật đảng. [ 214 ]

Thời điểm đó, nhiều người Việt hoang mang về việc Hiệp định sơ bộ đã mở đường cho quân Pháp quay trở lại miền Bắc. Trong 1 buổi họp Quốc hội, Hồ Chí Minh đã giải thích mục đích của bản hiệp định này là để nhanh chóng loại bỏ nguy cơ lớn và lâu dài hơn từ 20 vạn quân Trung Hoa Dân quốc của Tưởng Giới Thạch[215]:“Các vị quên lịch sử đất nước ta rồi sao? Nếu quân Tưởng ở lại thì chúng nó sẽ ở lại luôn hàng ngàn năm!”

Trước đó, ngày 28 tháng 2 năm 1946, chính phủ Pháp và chính phủ Tưởng Giới Thạch đã ký kết 1 Hiệp định tại Trùng Khánh (Trung Quốc), theo đó quân Pháp sẽ được thay thế quân Trung Hoa ở miền Bắc Việt Nam (từ ngày 1 đến 31 tháng 3 năm 1946), bù lại Pháp sẽ trả lại một số tô giới ở Trung Quốc. Dù không có Hiệp định sơ bộ thì quân Pháp vẫn sẽ tiến ra miền Bắc thay thế quân Trung Hoa. Do vậy, việc ký Hiệp định sơ bộ theo Hồ Chí Minh nhận định thì sẽ chẳng gây tổn hại gì, mà còn “mở ra con đường làm cho quốc tế thừa nhận ta, sẽ dẫn ta đến một vị trí ngày càng chắc chắn trên trường quốc tế”[216].

Sau khi ký Hiệp định sơ bộ, trong cuộc mít tinh ngày 7 tháng 3 năm 1946, Hồ Chí Minh giải thích về việc ký kết hiệp định “Chúng ta trên thực tế đã độc lập từ tháng 8 năm 1945, nhưng cho đến nay chưa có cường quốc nào công nhận độc lập của chúng ta. Bản hiệp định ký với nước Pháp này mở đường cho sự công nhận của quốc tế. Bản hiệp định sẽ dẫn chúng ta đến 1 vị trí quốc tế ngày càng vững vàng và đó là 1 thắng lợi chính trị lớn lao. Quân đội Pháp sẽ đến theo lệnh của các nước Đồng Minh. Họ chỉ có 15.000 người và chỉ ở lại trong 5 năm nữa, sau đó họ sẽ rút khỏi nước ta. Chọn thương lượng thay vì đánh nhau chính là bằng chứng hiểu biết về chính trị. Thực vậy, vì sao lại đi hy sinh 50 hoặc 100 ngàn người trong khi chúng ta có khả năng bằng con đường thương lượng mà đi đến độc lập có thể trong 5 năm“. Còn Võ Nguyên Giáp phân tích “Những người không thỏa mãn chỉ hiểu độc lập hoàn toàn như 1 khẩu hiệu, 1 nhật lệnh, trên giấy tờ hoặc ngoài cửa miệng. Họ không thấy rằng độc lập của đất nước là kết quả của những điều kiện khách quan và trong cuộc chiến đấu giành độc lập của chúng ta, phải biết cương nhu tùy lúc… Chúng ta đã chọn con đường thương lượng nhằm tạo ra những điều kiện thuận lợi cho công cuộc đấu tranh giành độc lập hoàn toàn, nhằm có thể đợi chờ cơ hội đi đến 1 nền độc lập nguyên vẹn“.[217] Ngày 12 tháng 3 năm 1946, bộ trưởng ngoại giao Nguyễn Tường Tam tuyên bố “Trung Quốc và Mỹ có nhiệm vụ bảo vệ cho hòa bình ở Viễn Đông… Trong lúc chờ đợi nước Pháp và nước Việt Nam lập lại được 1 nền hòa bình vững chắc, nước Mỹ phải giúp đỡ chúng ta về mọi phương diện hoàn toàn như Trung Quốc“[218].

Sau khi Sainteny ký Hiệp định sơ bộ Pháp-Việt với chính phủ nước nhà Hồ Chí Minh, tại Nam Kỳ Cédille liên hệ Nguyễn Bình đề xuất ký hiệp ước độc lập giữa Pháp và lực lượng kháng chiến Nam Bộ. Ngày 20/3 năm 1946, 2 bên gặp nhau tại miếu Bà Cố cách Biên Hòa 10 km. Cédille đề xuất phía Việt Nam phải giải tán dân quân, nạp khí giới cho Pháp thì quân Pháp sẽ chấp thuận đồng ý hợp tác. Phái đoàn Việt Nam không đồng ý chấp thuận và trở lại địa thế căn cứ kháng chiến. [ 219 ]

Hội nghị Fontainebleau và Tạm ước Việt – Pháp

Ngày 31 tháng 5 năm 1946, phái đoàn cơ quan chính phủ do Phạm Văn Đồng dẫn đầu khởi hành sang Pháp tham gia Hội nghị Fontainebleau liên tục đàm phán về những pháp luật đề ra theo Hiệp định sơ bộ 6 tháng 3. Cùng ngày, quản trị Hồ Chí Minh cũng lên đường sang Pháp tiếp xúc với chính giới Pháp và hội đồng người Việt tại Pháp. Nội dung chương trình nghị sự được 2 đoàn thoả thuận là sẽ luận bàn về những yếu tố như ( đã nêu tại Hiệp định sơ bộ 6 tháng 3 ) : [ 220 ]

  • Địa vị của Việt Nam trong khối Liên hiệp Pháp, về quan hệ ngoại giao của Việt Nam.
  • Quan niệm tổng quát về Liên bang Đông Dương.
  • Vấn đề thống nhất nước Việt Nam và việc trưng cầu dân ý.
  • Chi tiết về Liên bang Đông Dương và vấn đề quyền lợi kinh tế của Pháp ở Đông Dương.
  • Dự thảo Hiệp ước.

Hội nghị Fontainebleau sau đó diễn ra lê dài hơn 2 tháng, từ 6 tháng 7 đến 10 tháng 9 năm 1946 nhưng không đem lại tác dụng đơn cử nào vì 2 bên đã bế tắc ở 2 điểm sự không tương đồng then chốt : [ 221 ]

  • Việc thống nhất Nam Kỳ vào nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (bao gồm Bắc Kỳ và Trung Kỳ).
  • Độc lập chính trị của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Quan điểm của Pháp bác bỏ độc lập mà chỉ xét tự trị hay độc lập trong khuôn khổ Liên hiệp Pháp. Hơn nữa họ đòi là phải tái lập trật tự thứ nhất rồi sau đó sẽ mở cuộc trưng cầu dân ý ở Nam Kỳ về yếu tố thống nhất Nam Kỳ vào nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Điểm gây nhiều khó khăn vất vả nhất là việc chính phủ nước nhà Pháp đã đơn phương được cho phép xây dựng Nam Kỳ quốc theo ý thức Tuyên bố ngày 24 tháng 3 năm 1945 của tướng De Gaulle, tách rời khu vực này khỏi những trào lưu độc lập ở 2 miền Bắc và Trung. Ngày 27 tháng 5, Cao ủy Đông Dương Georges D’Argenlieu liên tục trải qua việc xây dựng Xứ Thượng Nam Đông Dương, chia cắt Việt Nam thành nhiều mảnh. [ 222 ] [ 223 ]Việt Nam nhượng bộ về mọi mặt : kinh tế tài chính, kinh tế tài chính và quân sự chiến lược nhưng phái đoàn Việt Nam đòi Pháp ấn định thời hạn để thực thi cuộc trưng cầu dân ý ở Nam Kỳ. Thấy Pháp chần chừ không vấn đáp dứt khoát, phái đoàn Việt Nam bỏ bàn hội nghị ra về ngày 13 tháng 9. Hội nghị Fontainebleau thế cho nên tan vỡ .

Tuy nhiên Hồ Chí Minh và Bộ trưởng Bộ Thuộc địa Pháp Marius Moutet không chấp nhận thất bại. Trong khi Phạm Văn Đồng bỏ về nước, Hồ Chí Minh, Hoàng Minh Giám và Dương Bạch Mai nán lại Paris. Nhằm cứu vớt hòa bình lần cuối Hồ Chí Minh thảo 1 bản nghị ước vào chiều ngày 11 tháng 9 và trao cho Marius Moutet.[224] 3 ngày sau, 14 tháng 9 năm 1946, Marius Moutet hồi đáp với 1 bản nghị ước khác. Đạt được đồng thuận, Hồ Chí Minh đã đến tư dinh của Marius Moutet lúc nửa đêm ngày 14 tháng 9 năm 1946 để ký văn bản này, tức Tạm ước Việt – Pháp (Modus vivendi).[221]

Hồ Chí Minh và Marius Moutet bắt tay sau khi ký Tạm ước Việt – PhápTrong bản Tạm ước này, 2 bên Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Pháp cùng bảo vệ với nhau về quyền tự do của kiều dân, chính sách gia tài của 2 bên ; thống nhất về những yếu tố như : hoạt động giải trí của những trường học Pháp, sử dụng đồng bạc Đông Dương làm tiền tệ, thống nhất thuế quan và tái lập cải tổ giao thông vận tải liên lạc của Liên bang Đông Dương, cũng như việc xây dựng ủy ban trong thời điểm tạm thời xử lý yếu tố ngoại giao của Việt Nam. nhà nước Việt Nam cam kết ưu tiên dùng người Pháp làm cố vấn hoặc trình độ, và 2 bên đã đồng ý chấp thuận chấm hết mọi hành vi xung đột, vũ lực cũng như tuyên truyền chống đối nhau, phóng thích tù nhân chính trị, bảo vệ không truy bức người của bên kia, và hợp tác để những kiều dân 2 bên không làm hại nhau. Tạm ước cam kết sẽ có 1 nhân vật do Việt Nam chỉ định và nhà nước Pháp công nhận được uỷ nhiệm cạnh thượng sứ để xếp đặt cộng tác thi hành những điều thoả thuận này. Cuối cùng, nhà nước 2 bên sẽ sớm liên tục đàm phán ( chậm nhất là vào tháng 1 năm 1947 ) để tìm cách ký kết những bản thoả thuận riêng nhằm mục đích dọn đường cho 1 hiệp ước chung dứt khoát. [ 225 ] [ 226 ] Tạm ước này sẽ được thi hành mở màn từ ngày 30/10 năm 1946. [ 221 ]Sau khi ký Tạm ước Việt Pháp, Hồ Chí Minh bị Việt Quốc và Việt Cách chỉ trích phản bội và hợp tác với Pháp đồng thời nhu yếu ông từ chức. Tại kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa I, Quốc hội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã phê chuẩn Tạm ước Việt Pháp, biểu quyết tin tưởng Hồ Chí Minh và nhu yếu ông xây dựng nội các mới [ 227 ]. Tại miền Nam, ngày 28 tháng 10 năm 1946, Ủy ban Hành chính lâm thời Nam Bộ theo thông tư của nhà nước Trung ương ra công bố chuẩn bị sẵn sàng thành thực thi hành Tạm ước Việt Pháp và chống lại mọi hành vi phá hoại Tạm ước đồng thời lôi kéo dân chúng giữ kỷ luật, thi hành đúng những mệnh lệnh của nhà nước và tránh mọi hành vi khiêu khích [ 228 ] .Trong khi đó, ngày 6 tháng 8, Cao ủy Pháp đã tổ chức triển khai 1 hội nghị tại Đà Lạt để điều tra và nghiên cứu tình hình Liên bang Đông Dương trong Liên hiệp Pháp với đại diện thay mặt của Campuchia, Lào, Nam Kỳ và Nam Trung Bộ. Ngày 14 tháng 8, những bên tham gia Hội nghị khuyến nghị xây dựng 1 Quốc hội liên bang của những nhà nước. [ 128 ] Nhân dân TP HCM tổ chức triển khai bãi công để phản đối. [ 229 ]

Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thông qua Hiến pháp đầu tiên khẳng định nền độc lập ngày 8 tháng 11 năm 1946 (lúc này Quốc hội được chia thành các nhóm: Marxist, Việt Minh, Dân chủ, Xã hội, Việt Quốc, Việt Cách, Tổng liên đoàn lao động, không đảng phái). Trước đó, 1 Chính phủ mới được thành lập được báo Cứu quốc mô tả “Các đảng phái từ tả sang hữu đều ủng hộ Chính phủ mới“. Ủy ban Quân sự Việt – Pháp vẫn làm việc, tuy nhiên phía Việt Nam Dân chủ Cộng hòa liên tục tố cáo Pháp vi phạm Thỏa ước. Mặc dù vậy, ngày 20 tháng 2 năm 1947, khi chiến tranh đã nổ ra, Hồ Chí Minh vẫn gửi thư – thông qua Lãnh sự Anh – đến Tổng thống Pháp kêu gọi hòa bình. Ông viết “…chúng tôi muốn được thống nhất và độc lập trong Liên hiệp Pháp; chúng tôi muốn, một nền hòa bình đích thực sẽ làm vinh danh cho cả Pháp và Việt Nam“.[230]

Kêu gọi sự công nhận và ủng hộ của những cường quốc

Ngoài ra, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn gửi thư cho nhiều nguyên thủ quốc gia trên thế giới kêu gọi công nhận nhà nước Việt Nam mới được thành lập cũng như tranh thủ sự ủng hộ nhưng không nhận được hồi âm (Tổng thống Hoa Kỳ Harry S. Truman[231], Lãnh tụ Liên Xô Stalin, Tổng thống Pháp Léon Blum, Bộ trưởng Thuộc địa Pháp Marius Moutet và Nghị viện Pháp,…). Từ giữa tháng 10 năm 1945-3 năm 1946, Hồ Chí Minh đã gửi nhiều điện tín cho Tổng thống, Bộ trưởng Ngoại giao, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ và Liên Hợp Quốc kêu gọi Mỹ và Liên Hợp Quốc can thiệp vào Việt Nam trên cơ sở những nguyên tắc của Hiến chương Đại Tây Dương và vì lý do nhân đạo nhưng không đến được tay những người có thẩm quyền do Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chưa được Mỹ công nhận nên không được hồi đáp[232]. Hồ Chí Minh cũng viết thư cho Stalin thông báo về sự ra đời của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và đề nghị Liên Xô đưa vấn đề độc lập của Việt Nam vào chương trình nghị sự của Liên hiệp quốc nhưng cũng không được hồi đáp. Vào thời điểm này, Liên Xô quan tâm đến châu Âu hơn Đông Dương.[233] Trong lúc đó, những người Việt Nam theo chủ nghĩa Quốc gia và những người Pháp ủng hộ chủ nghĩa thực dân qua những mối quan hệ với giới chính trị Trung Quốc và Pháp đã tuyên truyền rằng Hồ Chí Minh là tay sai trung thành của Liên Xô. Ngày 5 tháng 12 năm 1946, khi A.B. Moffat, Vụ trưởng Vụ Đông Nam Á thuộc Bộ ngoại giao Mỹ, đến thăm Đông Dương, Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Acheson có điện tín chỉ dẫn trong trường hợp gặp Hồ Chí Minh “phải luôn nhớ rằng ông Hồ đã được xác định là một tay sai của Quốc tế Cộng sản“, hàm ý rằng Mỹ sẽ không công nhận chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.[234] Thậm chí Hồ Chí Minh còn không nhận được sự ủng hộ của Đảng Cộng sản Pháp đang tham gia liên minh cầm quyền trong việc giúp ông giành độc lập dân tộc[41].

Ngay sau khi ký Hiệp định sơ bộ ngày 6 tháng 3 năm 1946, Hồ Chí Minh được nội các đồng ý chấp thuận đã gửi 1 phái đoàn ngoại giao đến Trùng Khánh để tái khẳng định chắc chắn tình hữu nghị Việt – Trung và để thăm dò việc Tưởng Giới Thạch muốn 2 nước sẽ có quan hệ thế nào sau khi ký Hiệp ước Hoa-Pháp. Thứ trưởng Ngoại giao Nghiêm Kế Tổ, 1 thành viên Việt Quốc có nhiều mối quan hệ ở Trung Quốc, làm trưởng phi hành đoàn, 2 người còn lại là thành viên Việt Minh. Đêm trước khi 3 người khởi hành, Hồ Chí Minh cử Cố vấn Vĩnh Thụy ( Bảo Đại ) đi cùng. Ban đầu cả Nghiêm Kế Tổ và Bảo Đại đều phản đối ý tưởng sáng tạo này nhưng sau khi họp với Nguyễn Tường Tam và Vũ Hồng Khanh họ biến hóa quan điểm. Theo David G. Marr, Hồ Chí Minh muốn ngăn cản tướng Leclerc lôi kéo Bảo Đại trong khi những nhà chỉ huy Việt Quốc lại thấy Bảo Đại hoàn toàn có thể trở thành lãnh tụ của 1 chính phủ nước nhà mới của phe Quốc gia được Trung Quốc và Hoa Kỳ ủng hộ. Ngày 13 tháng 4 năm 1946, đoàn công tác làm việc về đến TP.HN còn Bảo Đại vẫn ở lại Trùng Khánh rồi sang Hồng Kông sống lưu vong cho đến khi những người Việt Quốc gia lưu vong khác đến gặp ông năm 1947. [ 235 ]

Trấn áp những đảng phái trái chiều

Sau cuộc thay máu chính quyền của Nhật ngày 9 tháng 3 năm 1945, những tổ chức triển khai chính trị thân Pháp ngừng hoạt động giải trí, chỉ huy những tổ chức triển khai này tránh mở ra công khai minh bạch. Các đảng phái khác tăng cường hoạt động giải trí nhờ sự tê liệt của Sở Liêm phóng Đông Dương do những viên chức Pháp bị cầm tù. Các đảng phái thân Nhật hoạt động giải trí công khai minh bạch, xuất bản báo chí, hội họp, thăm dò mức độ ủng hộ của Nhật. Các đảng phái đứng về phe Đồng Minh tích cực hoạt động giải trí để sẵn sàng chuẩn bị cho cuộc đổ xô của Đồng Minh vào Đông Dương đồng thời lên án những đảng phái thân Nhật. Từ tháng 7 năm 1945, đấm đá bạo lực chính trị mở màn ngày càng tăng nhưng chỉ huy những đảng phái và những tri thức thuộc những khuynh hướng khác nhau vẫn gặp gỡ trao đổi thông tin và đàm đạo về việc xây dựng những liên minh chống thực dân Pháp. [ 236 ]
Truyền đơn của Việt Minh lôi kéo tiêu trừ Việt gianTừ cuối năm 1945, sau khi cơ quan chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được xây dựng. Lãnh đạo những đảng phái vương quốc trái chiều với Việt Minh rất phẫn nộ vì thấy Việt Minh đơn phương xây dựng chính quyền sở tại và mong ước giành lại chính quyền sở tại từ tay Việt Minh [ 27 ]. Các đảng phái trái chiều tăng nhanh những giải pháp chống lại chính phủ nước nhà Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Các giải pháp của những đảng phái trái chiều này rất phong phú, gồm có : tuyên truyền, kích động biểu tình có vũ trang [ 237 ], lôi kéo Trung Hoa Dân quốc can thiệp, ám sát những cán bộ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, thậm chí còn thủ đoạn hòn đảo chính lật đổ chính phủ nước nhà Việt Nam Dân chủ Cộng hòa [ 238 ]Theo Đảng Cộng sản Việt Nam, ngay sau khi giành được độc lập, chính phủ nước nhà Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phải đương đầu với những thế lực đế quốc và tay sai trong nước đã cấu kết, vây hãm, chống phá hòng thủ tiêu mọi thành quả của cuộc Cách mạng tháng 8, nhằm mục đích Phục hồi lại sự thống trị so với Việt Nam, xoá bỏ nền độc lập mà dân tộc bản địa Việt Nam vừa giành được. Các đảng phái dựa vào quân Tưởng, quân Anh và Pháp liên tục tuyên truyền, gây rối chống phá cơ quan chính phủ, buộc chính phủ nước nhà phải phát hành những sắc lệnh giải tán đồng thời trấn áp mạnh tay với những thành phần, đảng phái muốn hủy hoại, lật đổ chính quyền sở tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. [ 239 ]

Ngay sau khi thành lập, Chính phủ Cách mạng Lâm thời ban hành các sắc lệnh giải tán một số đảng phái[240][241], với lý do các đảng này “tư thông với ngoại quốc”, làm “phương hại đến nền độc lập Việt Nam và nền kinh tế Việt Nam” (như Việt Nam Quốc xã, Đại Việt Quốc dân đảng…) nhằm kịp thời “trừng trị bọn phản cách mạng, bảo vệ chính quyền non trẻ” đồng thời giáo dục ý thức về tinh thần cảnh giác cho nhân dân.[242] Ngày 6 tháng 9, Chính phủ Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa bắt giam Võ Văn Cầm, thủ lĩnh Đảng Việt Nam Thanh niên ái quốc với tội danh dẫn quân Nhật tìm đánh Việt Minh[243]. Báo Cứu Quốc, số ra ngày 7 tháng 9 năm 1945 đăng tin của Bộ tuyên truyền và cổ động “Dưới thời đô hộ của Nhật, nhiều người đã quá nông nổi, hoặc đã bị hướng dẫn sai lầm, nên vô tình gia nhập vào những đảng có tính cách phản quốc. Chính phủ hiểu rõ chỗ lầm lẫn đáng tiếc đó và sẵn sàng tha thứ cho những người con của Tổ quốc đã lầm đường, trừ những lãnh tụ đã có những hành vi phản quốc rõ rệt…“.[244]

Sự có mặt của quân đội Trung Hoa (Tưởng Giới Thạch) là chỗ dựa đảm bảo sự tồn tại của các nhóm đối lập thân Trung Hoa như Việt Nam Quốc dân Đảng và Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội. Hai đảng này không có một chương trình gắn kết với nhau để tranh thủ dân chúng như Việt Minh. Những người lãnh đạo Việt Nam Quốc dân Đảng và Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội thì còn xa mới có được những phẩm chất có thể so sánh với Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp và những người có trách nhiệm khác của Việt Minh. Sự chống đối của các đảng phái khiến Võ Nguyên Giáp rất tức giận vì nó làm cản trở các nỗ lực của Chính phủ để đối phó với Pháp, cũng như khiến chính phủ phải liên tục đề phòng quân đội Trung Hoa. Có những lần các đơn vị tự vệ thu nhặt những tờ truyền đơn do các đảng đối lập thân Trung Hoa rải trên phố phường, lập tức Hồ Chí Minh bị quân đội Trung Hoa gọi đến trụ sở và bị răn đe. Võ Nguyên Giáp đề nghị dẹp bỏ những đảng phái chống đối để Chính phủ có thể loại trừ nguy cơ đảo chính và yên tâm đối phó với Pháp, nhưng Hồ Chí Minh khuyên ông kiên nhẫn vì “ném chuột phải tránh vỡ bình quý”, chẳng có gì phải sợ các đảng phái đối lập vì họ quá yếu kém, “nhưng họ có những kẻ chống lưng” (hàm ý là phải nín nhịn để tránh xung đột với quân đội Tưởng Giới Thạch)[245].

Sau khi Hiệp định sơ bộ được ký với Pháp vào tháng 3 năm 1946, quân Pháp sẽ ra miền Bắc sửa chữa thay thế quân Trung Hoa. Các nhóm trái chiều thân Trung Hoa sợ bị mất chỗ dựa. Các nhóm này đã cài người vào đám đông để kích động nhân dân gây bạo loạn nhằm mục đích tìm cách phá bỏ hiệp định [ 246 ]. Tại ngoại ô Thành Phố Hà Nội dân chúng biểu tình phản đối vì cho rằng Hồ Chí Minh thỏa hiệp với Pháp [ 247 ]. Ngày 7 tháng 3 năm 1946, khi hàng vạn người dân tập trung chuyên sâu tại trung tâm vui chơi quảng trường Nhà hát lớn để nghe Hồ Chí Minh phát biểu thì một quả lựu đạn từ trong đám đông ném lên nhưng không nổ. Thủ phạm sau đó bị bắt, đó là trùm ám sát Giáo Mười và kẻ trực tiếp ném lựu đạn là Văn. Chỗ ở bí hiểm của Hồ Chí Minh cũng bị Việt Nam Quốc dân Đảng lần ra, nhóm này kéo đến phá phách tan tành ngôi nhà và lấy đi hết đồ vật [ 248 ] .Khi quân đội Tưởng Giới Thạch rút khỏi Việt Nam ngày 15 tháng 6 năm 1946, Võ Nguyên Giáp thấy thời cơ đã tới. Không còn phải quan ngại quân Trung Quốc, ông quyết định hành động phải dẹp bỏ mọi sự chống đối trong nội bộ quốc gia để nhà nước hoàn toàn có thể tập trung chuyên sâu những nỗ lực đối phó với Pháp. Võ Nguyên Giáp hành vi ngay với tiềm năng rải khắp : Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội được Trung Hoa Quốc dân Đảng ủng hộ, Việt Nam Quốc dân Đảng, nhóm quốc gia thân Nhật Đại Việt, những người Trotskyist, những người vương quốc chống Pháp, nhóm Công giáo mang tên ” chiến sỹ Công giáo “. Võ Nguyên Giáp đã từng bước tìm cách vô hiệu dần những đảng phái này. [ 152 ] Phe vương quốc cho rằng khi sang Pháp đàm phán Hồ Chí Minh đã lên kế hoạch để Võ Nguyên Giáp ở lại TP.HN hủy hoại những đảng phái trái chiều để dẹp yên sự chống đối trong nội bộ quốc gia, và qua đó chính phủ nước nhà cũng dễ đàm phán với Pháp [ 247 ] .

Ngày 19 tháng 6 năm 1946, Báo Cứu Quốc của Tổng bộ Việt Minh đăng xã luận kịch liệt chỉ trích “bọn phản động phá hoại Hiệp định sơ bộ Pháp Việt mùng 6 tháng 3“. Ngay sau đó Võ Nguyên Giáp bắt đầu chiến dịch truy quét các đảng phái đối lập bằng lực lượng công an và quân đội do Việt Minh kiểm soát với sự giúp đỡ của nhà cầm quyền Pháp. Ông cũng sử dụng các binh lính, sĩ quan Nhật Bản tình nguyện ở lại Việt Nam và một số vũ khí do Pháp cung cấp (ở Hòn Gai quân Pháp cung cấp cho Việt Minh những khẩu pháo để diệt một số vị trí do quân Đại Việt chiếm giữ) trong chiến dịch này.[205] Theo David G. Marr, đó là một thời kỳ đầy thù hận, phản bội, tranh đấu và chết chóc. Cho tới tháng 8 năm 1946, các đảng phái đối lập, ngoại trừ Giáo hội Công giáo, đều bị phá vỡ, vô hiệu hóa, hoặc buộc phải lưu vong[129]. Chính phủ Liên hiệp Kháng chiến được thành lập nhằm tạo khối đại đoàn kết giữa các đảng phái, sau các vụ bắt giữ đã mất đi ý nghĩa của nó. Đến tháng 11 năm 1946, chính phủ này được thay thế bởi Chính phủ Liên hiệp Quốc dân nhằm đáp ứng tình hình mới.

Trấn áp Đại Việt

Từ tháng 9 năm 1945, rải rác khắp ba miền, Đại Việt Quốc dân Đảng đã cho thành lập chiến khu ở Kép (Bắc Giang), Lạc Triệu (Bắc Giang), Yên Bái, Di Linh (huyện Nông Cống, Thanh Hóa), An Điền (huyện Thủ Đức, tỉnh Gia Định), An Thành (Vĩnh Long), và Ba Rài (Mỹ Tho) để xây dựng các căn cứ và xây dựng lực lượng quân sự mạnh chống Pháp và chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Việt Minh lãnh đạo. Riêng ở Lạc Triệu và Yên Bái còn có trường huấn luyện sĩ quan. Chiến khu ở Kép (Bắc Giang) được Đại Việt Quốc dân Đảng đánh giá là một áp lực mạnh mẽ đối với Việt Minh, có thể “sẵn sàng chuyển quân nhanh chóng về Hà Nội, “dọn dẹp” sạch sẽ Bắc Bộ Phủ (trụ sở của chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa)”[238].

Ngày 5 tháng 9 năm 1945, Bộ trưởng Nội vụ Võ Nguyên Giáp đã ký Sắc lệnh số 8 giải thể Đại Việt Quốc gia Xã hội Đảng và Đại Việt Quốc dân Đảng với lý do “Đại Việt quốc gia xã hội Đảng đã tư thông với ngoại quốc để mưu những việc có hại cho sự độc lập Việt Nam và Đại Việt Quốc dân Đảng đã âm mưu những việc hại cho sự độc lập quốc gia và nền kinh tế Việt Nam”[249][250]

Trong tháng 9 và tháng 10 năm 1945, những tổ chức triển khai khác nhau của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Việt Minh hoàn toàn có thể đã thủ tiêu hoặc bắt giữ hàng trăm đảng viên và những người có tương quan đến Đại Việt Quốc dân Đảng, Đại Việt Duy dân Cách mệnh Đảng tại những tỉnh Tỉnh Ninh Bình, Tuyên Quang, Tỉnh Thái Bình, Phú Thọ, Hưng Yên … Trương Tử Anh lẩn trốn sự truy nã của công an Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đồng thời liên tục cảnh báo nhắc nhở Việt Nam Quốc dân Đảng không được liên minh với Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong suốt năm 1946, công an liên tục truy lùng thành viên những đảng Đại Việt. Theo David G. Marr, nhờ tuyên truyền có hiệu suất cao nên Việt Minh làm dân chúng tin rằng đảng viên Đại Việt là những tên tay sai cho phát xít Nhật dù trên thực tiễn trước ngày 9 tháng 3 năm 1945 khi Nhật thay máu chính quyền Pháp chỉ có một số ít ít người Việt có quan hệ với người Nhật, sau ngày 9 tháng 3 năm 1945 tổng thể những đảng phái ở Việt Nam kể cả Việt Minh đều tiếp xúc với quân đội và nhân viên cấp dưới dân sự Nhật. [ 251 ] Sau khi Pháp tái chiếm Đông Dương, ngày 19 tháng 12 năm 1946 thì Trương Tử Anh bất thần mất tích, có người nghi là ông bị Việt Minh thủ tiêu. [ 252 ]Năm 1949, khi cuộc chiến tranh giữa Pháp và Việt Minh đến hồi kinh khủng, những đảng viên Đại Việt thỏa hiệp với Pháp và tham gia xây dựng cơ quan chính phủ Quốc gia Việt Nam thường trực Liên hiệp Pháp. Năm đảng viên Đại Việt chiếm 5 trong số 19 ghế Nội các trong chính phủ nước nhà tiên phong của Quốc gia Việt Nam .

Trấn áp nhóm Trotskyist

Ngay sau khi cấm Đại Việt Quốc dân Đảng hoạt động giải trí, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tố cáo những người Trotskyist ( nhóm La Lutte và nhóm Liên minh Cộng sản Quốc tế ) đã có hành vi phá hoại. Đảng cộng sản Đông Dương và những người Trotskyist từ lâu đã chỉ trích nhau là tay sai đế quốc. Tuy nhiên xung đột của hai nhóm này trước năm 1945 chỉ biểu lộ bằng báo chí truyền thông, diễn thuyết, truyền đơn. Sau năm 1945, hai nhóm sự không tương đồng quan điểm về việc triển khai cách mạng xã hội và cách đối phó với việc Đồng Minh đổ xô vào Nam Kỳ. Những người Trotskyist muốn triển khai ngay lập tức một cuộc cách mạng xã hội và vũ trang quần chúng chống lại lực lượng Đồng Minh, gồm cả Anh và Pháp. còn Đảng cộng sản Đông Dương muốn thi hành chủ trương thận trọng : giải phóng dân tộc bản địa trước rồi làm cách mạng xã hội, đồng thời thỏa hiệp với Đồng Minh để giành độc lập từng bước. [ 237 ]

Ngày 7 và 8 tháng 9 năm 1945, một số thành viên Trotskyist cùng tín đồ Phật giáo Hòa Hảo tham gia một cuộc tấn công đẫm máu nhưng bất thành nhằm vào các thành viên Việt Minh ở Cần Thơ. Họ tổ chức một cuộc biểu tình của khoảng 20.000 tín đồ Phật giáo Hòa Hảo với các khẩu hiệu “Võ trang quần chúng chống thực dân Pháp. Tẩy uế các phần tử thúi nát trong ủy ban Hành chánh Nam bộ“. Việt Minh huy động Thanh niên Tiền phong chống lại, xung đột với đoàn biểu tình khiến nhiều người chết và bị thương.[237]

Ngay sau đó, Dương Bạch Mai bắt giam những người Trotskyist tại Hồ Chí Minh. Binh lính Anh tìm thấy họ đêm 22 tháng 9 năm 1945 và giao nộp cho người Pháp. [ 237 ] Sau khi được thả, những người Trotskyist tổ chức triển khai tiến công quân Anh, Pháp theo lời lôi kéo Nam Bộ kháng chiến của Ủy ban Kháng chiến Nam Bộ do Trần Văn Giàu đứng đầu. Trong một đợt tổng rút quân của lực lượng kháng chiến Nam Bộ giữa tháng 10 năm 1945, Đảng cộng sản Đông Dương đã truy lùng, bắt giữ hoặc xử bắn khoảng chừng 20 chỉ huy quan trọng của phe Trotskyist [ 237 ]. Nguyễn Long Thành Nam ( Fan Hâm mộ Hòa Hảo, cựu quan chức Việt Nam Cộng hòa ) cho rằng tại TP HCM, lực lượng công an do Việt Minh trấn áp đã bắt và xử bắn 68 cán bộ chủ chốt của phe Trotskyist trong đó có Trần Văn Thạch, Phan Văn Hùm, Phan Văn Chánh, Nguyễn Văn Sổ, Hồ Vĩnh Ký, Huỳnh Văn Phương khi họ đang họp ở Quận Thủ Đức vì phe Trotskyist không chấp hành lệnh rút lui về nông thôn, lấy nông thôn vây hãm thành thị của Ủy ban Hành chính Lâm thời Nam Bộ [ 253 ]. Tuy nhiên, 1 số ít nguồn khác thì cho rằng 1 số ít nhân vật Trotskyist bị những nhóm vũ trang tự phát đang cát cứ tại địa phương ám sát ( ví dụ như Phan Văn Hùm bị ” tư lệnh miền Đông ” tự xưng là Kiều Đắc Thắng giết ) [ 254 ]. Những thành viên Trotskyist khác phải phụ thuộc Hòa Hảo và những đảng phái vương quốc ở Đồng bằng sông Cửu Long. [ 255 ] [ 256 ] [ 257 ] [ 258 ]Tại miền Bắc, những chính quyền sở tại địa phương được lệnh phát hiện, bắt giữ và bắt giam những người Trotskyist tuy nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa không ra văn bản nào cấm lực lượng này hoạt động giải trí. Đến năm 1946, những người Trotskyist tại miền Bắc không còn là mối lo lắng so với chính quyền sở tại hoặc không còn người Trotskyist nào bị phát hiện. Trên báo chí truyền thông, từ Trotskyist vẫn liên tục Open là để cảnh cáo những nhân viên cấp dưới nhà nước công khai minh bạch phàn nàn đồng lương không đủ sống hay những người dám đấu tranh để người lao động trấn áp nhà máy sản xuất, xí nghiệp sản xuất. [ 259 ]

Trấn áp Việt Cách

Sau khi Việt Minh lập chính quyền mới, Nguyễn Hải Thần yêu cầu Hồ Chí Minh nhường chỗ cho ông ta trong chính phủ nhưng ông Hồ làm ngơ nên Việt Cách tổ chức một chiến dịch chống Việt Minh hết sức quyết liệt. Hồ Chí Minh nhượng bộ bằng cách ký với Việt Cách một thỏa hiệp hợp tác vào ngày 23 tháng 10 năm 1945.[27] Trong khi lãnh đạo các phe phái Việt Minh, Việt Quốc, Việt Cách tranh cãi về các định nghĩa pháp lý, về việc bổ nhiệm các bộ trưởng và việc đưa ra các tuyên bố chung để đi đến thành lập Chính phủ liên hiệp thì các chủ bút, cán bộ chính trị, lực lượng vũ trang của các bên vẫn đấu tranh với nhau gay gắt. Trên báo Cứu Quốc, 7 Tháng Chín 1945 Việt Minh tố cáo Việt Cách “Hội ấy cũng nêu lên cái khẩu hiệu đánh đuổi Pháp – Nhật. Nhưng họ đã tranh đấu những gì? Trong cuộc võ trang khởi nghĩa đánh vào hai kẻ thù, giữa lúc chủ quyền của chúng còn bền vững cũng như khi đã tan rã, người ta chỉ thấy có đoàn thể Việt Minh… Suốt trong thời kỳ ấy, không ai nghe nói đến hành động của Việt Nam cách mạng đồng minh hội. Vừa đây, trước cuộc tổng khởi nghĩa của Việt Minh ít ngày, hội ấy mới mộ một bọn thổ phỉ kéo vào Móng Cái để đánh Pháp Nhật (ở đó Pháp không còn một người và Nhật đã rút lui)”.[260] Bộ Tuyên truyền của Chính phủ Cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa gửi đến ban biên tập các tờ báo một bức thư hư cấu chỉ trích Nguyễn Hải Thần không cử người tham gia đoàn quân Nam tiến chi viện cho miền Nam đồng thời buộc tội ông thỏa thuận với quân Pháp. Báo chí thường xuyên cáo buộc Việt Cách và Việt Quốc tống tiền dân chúng. Công an Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thường xuyên bắt giữ các thành viên Việt Cách vì tội tống tiền, đặc biệt là đối với Hoa kiều. Các thành viên Việt Minh và Việt Cách xé áp phích của nhau, đe dọa tính mạng và phá các cuộc họp của đối thủ. Bồ Xuân Luật, nguyên là đảng viên Việt Cách, đã rời bỏ đảng này và lập ra tờ báo Đồng Minh xuất bản cho đến tháng 11 năm 1946. Mười ngày sau đó, tại Hà Nội, Bồ Xuân Luật bị Việt Cách phục kích bắn trọng thương, nhưng may mắn thoát chết.[200]

Các chỉ huy Việt Cách không gặp khó khăn vất vả gì trong việc trấn áp những thị xã từ biên giới Trung Quốc đến đồng bằng sông Hồng cho đến khi quân đội Trung Quốc rút về nước vào tháng 4 năm 1946. Các viên chức nhà nước tại những nơi đó phải đương đầu với việc trung thành với chủ với Việt Cách, trung lập hay sơ tán khỏi thị xã. Việt Cách nhiều lúc phải xin phép cơ quan chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa để thực thi một số ít hoạt động giải trí của họ. [ 199 ]Bị Việt Quốc làm lu mờ và ngày càng mất đoàn kết, tháng 3 năm 1946, Việt Cách bị chia rẽ. Một số thành viên tập trung chuyên sâu bảo vệ những thị xã phía Bắc Hà Nội, những người khác gia nhập Việt Quốc, số còn lại gia nhập Việt Minh. Việt Cách hoàn toàn có thể đã tổ chức triển khai một số ít cuộc tiến công vào lính Pháp tại Hải Phòng Đất Cảng vào tháng 4 năm 1946. Cuối tháng 4 năm 1946, Pháp khai thác được 12 thi hài tại tầng hầm dưới đất trụ sở cũ của Việt Cách tại Thành Phố Hà Nội trong đó có 2 công dân Pháp mất tích ngày 24 tháng 12 năm 1945. Cuối tháng 5 năm 1946, thành viên Việt Cách Hồ Đắc Thành tham gia Mặt trận Liên Việt. Các thành viên Việt Cách ở Quảng Yên và Móng Cái đã rút qua Trung Quốc vào giữa tháng 6 năm 1946. Cuối tháng 10 năm 1946, báo Đồng Minh của Bồ Xuân Luật đưa tin về cuộc họp của một số ít chi bộ còn lại của Việt Cách và việc một số ít thành viên Việt Cách tham gia kỳ họp thứ hai của QH. Công an thu được một số ít tài liệu của Việt Cách và triệu tập những thành viên Việt Cách tới thẩm vấn. Một số thành viên Việt Cách bị bắt giam hoặc phải lưu vong, một số ít thành viên khác thì hợp tác với Việt Minh để thiết kế xây dựng một hình ảnh mặt trận vương quốc liên hiệp kháng chiến giữa những đảng phái. [ 261 ], ví dụ như Bồ Xuân Luật ( nguyên là đảng viên của Việt Cách ) được giữ chức Quốc vụ khanh trong cơ quan chính phủ mới .

Trấn áp Việt Quốc

Ngay sau khi Việt Minh giành chính quyền sở tại ngày 19 tháng 8 năm 1945, Lê Khang dẫn đầu một nhóm Việt Quốc rời TP.HN đến Vĩnh Yên nằm trên tuyến đường sắt Tỉnh Lào Cai – TP. Hà Nội. Tại đây họ tổ chức triển khai một cuộc biểu tình của dân chúng để thuyết phục lực lượng Bảo an binh địa phương tham gia. Ngày 29 tháng 8 năm 1945, hàng ngàn người ủng hộ Việt Minh thuộc 3 huyện lân cận tiếp cận địa thế căn cứ của Việt Quốc tại Vĩnh Yên lôi kéo Việt Quốc tham gia một cuộc diễu hành xuyên qua thị xã. Khi bị khước từ, họ bắn thành viên Việt Quốc. Việt Quốc bắn trả khiến 1 số ít người chết đồng thời bắt giữ khoảng chừng 150 người. Những người bị bắt được thả sau khi đã được tuyên truyền về Việt Quốc và thừa nhận mình bị lừa khi tham gia biểu tình. Sau đó, Việt Minh và Việt Quốc liên tục bàn luận về việc phóng thích những người còn bị Việt Quốc giam giữ, về việc tổ chức triển khai đàm phán và những yêu cầu tương quan đến việc xây dựng chính quyền sở tại liên hiệp ở địa phương. Trong khi hai bên luận bàn, Việt Minh cắt đứt nguồn cung ứng lương thực cho thị xã Vĩnh Yên khiến đời sống ngày càng khó khăn vất vả. [ 262 ]Ngày 18 tháng 9 năm 1945, Hoàng Văn Đức, một thành viên quan trọng của Đảng Dân chủ Việt Nam cùng đại diện thay mặt cơ quan chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ Thành Phố Hà Nội đến Vĩnh Yên thương lượng. Cuộc thương lượng không thành công xuất sắc, Lê Khang tiến công Phúc Yên nhưng thất bại. Các đơn vị chức năng quân đội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tiến công Vĩnh Yên nhưng không giành được thị xã này. Sau đó hai bên ngừng bắn trong vài tháng. Việt Quốc không tranh giành tác động ảnh hưởng với Việt Minh ở vùng nông thôn ngoài việc chiếm giữ nông trại Tam Lộng tại Vĩnh Yên. Đầu tháng 12 năm 1945, Việt Minh tiến công Tam Lộng nhưng bị đẩy lùi. [ 263 ]Tháng 9 năm 1945, Việt Quốc thỏa thuận hợp tác bí hiểm với đại úy Nguyễn Duy Viên theo đó đại đội lính khố đỏ của ông sẽ theo Việt Quốc. Tuy nhiên Việt Quốc hoài nghi đại úy Viên là điệp viên hai mang của Pháp và sẽ điều động đơn vị chức năng của mình thủ tiêu đảng viên Việt Quốc ngay sau khi vượt biên giới về Việt Nam. Đầu tháng 11, Viên đến Hà Giang gặp những thành viên Việt Quốc tại đây. Những binh sĩ đào ngũ từ những đơn vị chức năng lính thuộc địa cũng đổ về Hà Giang giúp Viên có được một đội quân khoảng chừng 400 người. Việt Quốc và Việt Minh tại Hà Giang xích míc nhau khiến Viên đến TP. Hà Nội nhu yếu cơ quan chính phủ cử đại diện thay mặt đến thuyết phục mọi người cùng chống Pháp. Sau khi gặp Hồ Chí Minh, Viên quay trở lại Hà Giang, cho quân bắt giữ những đảng viên Việt Quốc tại đây và xử bắn 1 số ít người trên một ngọn đồi gần thị xã. Tháng 4 năm 1946, Việt Quốc cho người ám sát ông tại TP. Hà Nội. [ 152 ]

Việt quốc đã mua chuộc thư ký của Đàm Quang Trung để nhận nhiệm vụ ám sát Hồ Chí Minh, nhưng kế hoạch này đã bị phá vỡ. Cuối tháng 10 năm 1945, ban ám sát của Việt Quốc là “Hùm xám” đã giao cho Nghiêm Xuân Chi nhiệm vụ ám sát Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Lương Bằng tại số 8 phố Lý Thái Tổ, nhưng Chi bị bắt tại nhà hàng Thuỷ Tạ khi đang phục kích để hành động. Sau đó Hồ Chí Minh ít trở về số 8 Vua Lê nữa mà chuyển về ở tại một ngôi nhà nhỏ sát đê Bưởi, cách dốc Cống Vị khoảng 300 mét để tránh bị ám sát[264].

Báo Sự thật của Hội nghiên cứu chủ nghĩa Các Mác ở Đông Dương, ngày 5 tháng 12 năm 1945 đăng tải bức thư ngỏ của Hội gửi các anh em trong Việt Nam Quốc dân Đảng: “…Chúng tôi không bảo những người theo Đại Việt quốc xã, Cao đài, Phật thầy là Việt gian cả. Trong số những người ấy có nhiều phần tử trung thực chỉ vì thiếu sự nhận xét sáng suốt về chính trị, nên đã nhầm theo bọn lãnh tụ Việt gian. Nhưng còn những phần tử 100 phần 100 phản quốc, lẩn sau những chiêu bài Việt Nam Cách mạng đồng minh hội và Việt Nam Quốc dân đảng để tránh sự trừng phạt của quốc dân và Chính phủ. Các anh dung túng họ và hơn nữa nhận họ trong hàng ngũ; thế là các anh tự chia rẽ với dân, chứ không phải ai chia rẽ với các anh đâu…Không kể chi những chuyện xa xôi, hãy nói những cuộc khởi nghĩa hay đấu tranh cách mạng từ chiến tranh đến giờ: Bắc Sơn, Nam Kỳ, Đô Lương, kháng Nhật cứu nước, mồng 9 tháng ba, khởi nghĩa 19 Tháng Tám. Trong những giờ phút thiêng liêng ấy, các anh ở đâu?… Chúng tôi xin đề ra ba nguyên tắc hợp tác giữa các đảng phái yêu nước như dưới đây:1. Đoàn kết hợp tác giữa tất cả các đoàn thể chân chính yêu nước, nhưng không đoàn kết vô nguyên tắc với bọn phản quốc. 2. Sự đoàn kết thành thực giữa các đảng phái cách mạng chỉ có thể đặt lên trên nền tảng hành động chung. 3. Cấm chỉ mọi hành động có hại cho nước, có lợi cho địch, nhất là việc gièm pha cuộc kháng chiến và mạt sát Chính phủ kháng chiến.”[265]

Tháng 5 năm 1946, Trần Đăng Ninh, đảm nhiệm bảo mật an ninh của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đến Vĩnh Yên với nguyên do bàn luận về công tác làm việc thay thế sửa chữa đê điều và bị Vũ Hồng Khanh bắt. Ninh và 2 người khác trốn thoát. Việc bắt giữ này trở thành nguyên do để đàn áp Việt Quốc. Vệ quốc quân khởi đầu tuần tra quanh nơi hoạt động giải trí của Việt Quốc. Ngày 20/5 năm 1946, trong một cuộc đụng độ gần Phú Thọ, Việt Quốc bắt giữ và hành quyết một nhóm người ủng hộ Việt Minh, thả vài xác chết xuống sông Hồng để cảnh cáo. [ 266 ]Giữa tháng 5 năm 1946, Bộ Nội vụ ra lệnh cho tổng thể những cán bộ công chức đang thao tác tại 7 thị xã ở những tỉnh phía Tây và Tây Bắc Hà Nội sơ tán và tham gia vào những Ủy ban sửa chữa thay thế được xây dựng ở những khu vực mới. Những người không triển khai lệnh này không còn là người của cơ quan chính phủ. [ 266 ]Tháng 6 năm 1946, khi quân đội Trung Quốc rút về Vân Nam, dân quân của Việt Minh cô lập những thị xã do Việt Quốc trấn áp. Ngày 18 tháng 6 năm 1946, Vệ quốc quân tiến công Phú Thọ và Việt Trì. Quốc dân quân của Việt Quốc ở Phú Thọ hết đạn sau 4 ngày và phải rút lui. Vũ Hồng Khanh chỉ huy 350 lính phòng thủ Việt Trì trong 9 ngày rồi rút lui về Yên Bái. Việt Quốc ở Vĩnh Yên do Đỗ Đình Đạo chỉ huy đàm phán với Việt Minh và đạt được thỏa thuận hợp tác ngừng bắn trong 2 tháng. Đỗ Đình Đạo chấp thuận đồng ý sáp nhập lực lượng của ông vào Vệ quốc quân và xây dựng Ủy ban Hành chính liên hiệp tại Vĩnh Yên. Lực lượng này được chia nhỏ đưa về những tiểu đoàn Vệ quốc quân tại nhiều nơi. Đỗ Đình Đạo được thuyên chuyển về TP. Hà Nội. Trong suốt tháng 5 và tháng 6 năm 1946, Báo Việt Nam của Việt Quốc tại Thành Phố Hà Nội khẩn thiết lôi kéo Việt Minh ngừng tiến công Việt Quốc. [ 266 ]Cuối tháng 6 tại TP. Hà Nội, những thành viên Việt Quốc họp để bàn luận về việc có nên thừa nhận sự chỉ huy của Việt Minh, rút lui về biên giới hay tổ chức triển khai hòn đảo chính lật đổ cơ quan chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong khi đó, Trương Tử Anh, đảng trưởng Đại Việt Quốc dân Đảng là liên minh của Việt Quốc, đang lên kế hoạch cho một cuộc thay máu chính quyền hoàn toàn có thể mở màn bằng việc tiến công lính Pháp để gây rối loạn. Người Pháp lại có dự tính diễu binh quanh hồ Hoàn Kiếm để kỷ niệm Quốc khánh Pháp ( 14 tháng 7 năm 1789 ) khiến lực lượng bảo mật an ninh Việt Nam Dân chủ Cộng hòa lo lắng sự kiện này hoàn toàn có thể trở thành tiềm năng của những đảng phái trái chiều với Việt Minh. Võ Nguyên Giáp hỏi quan điểm của chỉ huy quân Pháp tại Bắc Kỳ, đại tá Jean Crépin về thái độ của Pháp nếu Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tăng cường trấn áp Việt Quốc và Việt Cách thì được ông này vấn đáp Pháp sẽ không can thiệp vào việc làm nội bộ của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. [ 267 ] Trường Chinh ( Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương, khi đó rút vào hoạt động giải trí bí hiểm, chức vụ công khai minh bạch là Hội trưởng Hội điều tra và nghiên cứu Chủ nghĩa Mác ở Đông Dương ) được Nha Công an Trung ương báo cáo giải trình phát hiện được thủ đoạn của thực dân Pháp câu kết với Việt Nam Quốc dân Đảng đang sẵn sàng chuẩn bị thay máu chính quyền nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, chỉ huy phải tập trung chuyên sâu trấn áp Việt Nam Quốc dân Đảng, nhưng phải có đủ chứng cứ .

Sáng sớm ngày 12 tháng 7 năm 1946, một tiểu đội công an do Lê Hữu Qua chỉ huy[268] bao vây khám xét trụ sở của đảng Đại Việt tại số 132 Duvigneau, do nghi ngờ Đại Việt cấu kết với Pháp âm mưu tiến hành đảo chính lật đổ chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đúng vào ngày quốc khánh Pháp 14 tháng 7 năm 1946 khiến lính canh và các đảng viên Đại Việt không kịp phản ứng.[269] Khi thực hiện cuộc bao vây khám xét này, lực lượng công an chưa có chứng cứ cụ thể và chưa có lệnh của cấp trên nhưng vẫn tiến hành để các thành viên Đại Việt không có thời gian rút vào bí mật và tẩu tán truyền đơn, hiệu triệu lật đổ chính quyền. Tại trụ sở của Đại Việt, lực lượng công an đã tìm thấy nhiều truyền đơn, hiệu triệu chưa kịp tẩu tán cùng nhiều súng ống, lựu đạn.[268] Công an cũng được cho là đã phát hiện một bản kế hoạch có chữ ký của Trương Tử Anh, theo đó Đại Việt sẽ quăng lựu đạn vào lính Pháp gốc Phi trong ngày diễu binh của quân đội Pháp, tiếp đó quân đội Đại Việt hoặc quân đội Pháp sẽ bắt giữ những lãnh đạo Đảng Cộng sản Đông Dương và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, cuối cùng Trương Tử Anh sẽ công bố thành lập chính phủ mới[267]. Lê Giản, Giám đốc Nha Công an Bắc bộ, đưa tài liệu này cho Quyền chủ tịch nước Huỳnh Thúc Kháng. Ông này đọc rồi nói giận dữ: “Tiêu diệt chúng! Quét sạch toàn bộ! Lũ phản bội! Đồ chó má!“. Tuy nhiên, tài liệu này là một bản dự thảo do Trương Tử Anh viết tay chỉ để sử dụng trong nội bộ Đại Việt Quốc dân Đảng chứ không gửi cho Pháp, Lê Giản không cung cấp được bằng chứng về sự thông đồng của Pháp với Đại Việt Quốc dân Đảng trong kế hoạch đảo chính hụt ngày 14 tháng 7 năm 1946 ngoài việc Sainteny tiếp tục muốn tổ chức diễu binh vào ngày đó. Lê Giản tìm Võ Nguyên Giáp và được Giáp chỉ thị tấn công tất cả các văn phòng của Việt Quốc ở Hà Nội và các tỉnh.[267]

Sau đó, lúc 7 giờ sáng ngày 12 tháng 7 năm 1946, Việt Nam Công an vụ thực thi phá vụ án phố Ôn Như Hầu [ 270 ]. Chỉ đạo trực tiếp lực lượng công an phá vụ án này là những ông Lê Giản ( Giám đốc Nha Công an Bắc bộ ), Nguyễn Tuấn Thức ( Giám đốc Công an TP. Hà Nội ) và Nguyễn Tạo ( Trưởng nha Điệp báo Công an Trung ương ). [ 269 ] Lực lượng công an xung phong đã triển khai khám xét những trụ sở Việt Nam Quốc dân Đảng ( 7 căn nhà ) tại Thành Phố Hà Nội, bắt tại chỗ nhiều thành viên của Việt Nam Quốc dân Đảng cùng nhiều tang vật như truyền đơn, vũ khí, dụng cụ tra tấn, đồng thời phát hiện nhiều xác chết tại đó … Hơn 100 người bị bắt và 1 số ít người biến mất không dấu vết. Trong số những thành viên của Quốc dân Đảng bị bắt có một đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa I là Phan Kích Nam. Theo tìm hiểu của Nha công an, Việt Nam Quốc dân Đảng đang sẵn sàng chuẩn bị những hành vi khiêu khích rất nghiêm trọng. Dự định những thành viên của Việt Nam Quốc dân Đảng sẽ phục sẵn dọc đường quân Pháp diễu qua nhân ngày quốc khánh Pháp, bắn súng, ném lựu đạn để tạo ra những chuyện rắc rối giữa Pháp và nhà nước, gây sự phá hoại tự do rồi tung truyền đơn hô hào lật đổ chính quyền sở tại và sau đó đứng ra bắt tay với Pháp. [ 207 ] [ 267 ]Nhà nước sau đó thông tin vấn đề với báo chí truyền thông. Các cuộc tiến công được gọi tắt là ” Vụ án phố Ôn Như Hầu “. Các báo của Việt Minh và những đảng phái thân Việt Minh đều tường thuật vụ án này. Các báo đưa tin công an đã phá vỡ thủ đoạn chống cơ quan chính phủ, đã bắt những kẻ triển khai những vụ bắt cóc tống tiền, ám sát, bán nước, in truyền đơn chống chính phủ nước nhà, làm bạc giả … Tuy nhiên Việt Quốc đã không bị kể tên trong một số ít bài báo. [ 267 ]Theo David G. Marr, nếu thật sự Pháp muốn thay máu chính quyền ( họ đã xem xét và hoãn nhiều lần ) thì không cần phải dựa vào Trương Tử Anh khơi ngòi, càng không cho Anh xây dựng chính phủ nước nhà. Công an cố ý lập lờ giữa Đại Việt Quốc Dân Đảng do Trương Tử Anh chỉ huy và Việt Nam Quốc dân Đảng do Nguyễn Tường Tam và Vũ Hồng Khanh chỉ huy khi nhắm vào tòa soạn Báo Việt Nam và những trụ sở khác của Việt Nam Quốc dân Đảng. Sau cuộc tiến công, có người trong chính quyền sở tại đã cố gắng nỗ lực hạn chế những lời lên án công khai minh bạch Việt Quốc để tuyên truyền về Mặt trận Thống nhất. Việt Quốc trên danh nghĩa vẫn nằm trong mặt trận. Ngoại trừ một vài đảng viên Việt Quốc hợp tác với Việt Minh, mọi công dân Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ đó trở đi đều sợ hãi khi bị cho là đảng viên Việt Quốc vì nó đồng nghĩa tương quan với tội phản quốc .Sau khi rút lui về Yên Bái, Vũ Hồng Khanh nhận ra rằng nguồn phân phối lương thực tại địa phương chỉ đủ nuôi sống lực lượng quân đội Việt Quốc chứ không đủ phân phối cho những người ủng hộ Việt Quốc từ đồng bằng sông Hồng đến. Việc tiếp tế từ Tỉnh Lào Cai gặp nhiều khó khăn vất vả vì Việt Minh đã tàn phá đường tàu. Tới tháng 11, Tỉnh Lào Cai bị Vệ Quốc quân vây hãm và lương thực sắp hết. Vũ Hồng Khanh quyết định hành động sơ tán sang Vân Nam và ra lệnh hành quyết 2 giảng viên học viện chuyên nghành quân sự chiến lược vì cố gắng nỗ lực dẫn học viên của họ quay trở lại đồng bằng. Tháng 10 năm 1947, khi quân Pháp nhảy dù trên không xuống Phú Thọ, công an Việt Nam Dân chủ Cộng hòa bị Pháp cáo buộc xử bắn hơn 100 tù nhân Việt Quốc. [ 271 ]Theo William Duiker, những diễn biến xung quanh vụ xung đột với Việt Quốc là yếu tố phải bàn cãi. Tuy nhiên, đáng quan tâm, những nhà ngoại giao Mỹ và Pháp cũng đều đổ lỗi cho những thành phần Việt Quốc đã xúi giục gây rối trong những bản báo cáo giải trình gửi về nước. [ 246 ]Về sau, Việt Quốc lại phân hóa thành nhiều nhóm khác nhau. Một nhóm đồng ý chấp thuận hợp tác với Việt Minh để cùng tham gia cơ quan chính phủ kháng chiến chống Pháp, ví dụ như Chu Bá Phượng ( nguyên là đảng viên Việt Quốc ) được giữ chức Bộ trưởng Bộ Kinh tế trong cơ quan chính phủ kháng chiến. Nhóm kia thì vẫn chống Việt Minh, đến năm 1949 thì nhóm này lại phân hóa thành 2 khuynh hướng : 1 số ít chống Bảo Ðại vì quyết giữ lập trường chống Pháp, nhưng số khác lại quay sang hợp tác với Pháp, ủng hộ việc thành lập Quốc gia Việt Nam để cùng Pháp chống Việt Minh. Nhóm hợp tác với Pháp có nhiều người giữ nhiều chức vụ cao trong chính phủ nước nhà Quốc gia Việt Nam như Nghiêm Xuân Thiện được làm tổng trấn Bắc Kỳ vào năm 1949 .

Căng thẳng dẫn đến bùng nổ

Xung đột quân sự chiến lược tiên phong nổ ra tại Hải Phòng Đất Cảng. Đầu tháng 11 năm 1946, quân Pháp chiếm trụ sở hải quan tại cảng TP. Hải Phòng. Quốc hội Việt Nam phản đối hành vi này và chứng minh và khẳng định chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam trong việc trấn áp tổng thể những yếu tố tương quan đến xuất nhập khẩu .

Ngày 20 tháng 11 năm 1946, quân Pháp tấn công và đánh chìm ở cảng Hải Phòng một thuyền buồm Trung Quốc chở xăng được cho là để giao cho Việt Minh. Vệ quốc quân Việt Nam đánh trả lại quân Pháp. Sau cuộc ngừng bắn ngày 21 tháng 11 năm 1946, Pháp gửi tối hậu thư cho chính quyền Việt Nam ở Hải Phòng, đòi quân đội Việt Minh phải rút khỏi Hải Phòng và trao thành phố lại cho Pháp. Ngày 23 tháng 11 năm 1946, chính quyền Việt Nam từ chối yêu sách của Pháp, và quân Pháp bắt đầu bắn phá Hải Phòng với xe tăng, pháo binh và trọng pháo từ tuần dương hạm Suffren, để “dạy Việt Minh một bài học”, như lời của Tổng chỉ huy quân Pháp, tướng Jean-Étienne Valluy nói với các viên chỉ huy địa phương qua radio.[272]

Tổ tự vệ chợ Đồng Xuân mùa đông năm 1946 .Ngày 23 tháng 11, Đại tá Pierre Louis Dèbes gửi tối hậu thư nhu yếu người Việt ra khỏi thành phố Tàu của Hải Phòng Đất Cảng và hạ vũ khí. Khi không có phản hồi, Dèbes lệnh cho tàu chiến Pháp bắn phá thành phố, trong một buổi chiều đã giết chết hơn 6.000 người dân [ 273 ] hoặc hơn 2 nghìn người theo một nguồn khác. [ 274 ]. Sau đó, khoảng chừng 2000 lính Pháp tràn vào thành phố trong khi pháo liên tục bắn phá vùng ngoại ô. Máy bay ném bom và oanh tạc cơ Pháp trên không phận yểm trợ cho những đoàn thiết giáp và bộ binh tiến chiếm những thành phố, tiến công những trụ sở chính quyền sở tại Việt Nam .Quân Pháp gặp phải hỏa lực mạnh của lực lượng Việt Minh bảo vệ thành phố. Quân Tự vệ Việt Nam chỉ có những thứ vũ khí cũ kỹ như súng trường Mousqueton, mã tấu và lựu đạn nhưng vẫn quyết tâm chiến đấu bảo vệ Hải Phòng Đất Cảng. Chiến sự lê dài cho đến khi người lính Việt Minh sau cuối rút khỏi mặt trận vào ngày 28 tháng 11 .Tin chiến sự lan ra toàn nước. Hồ Chí Minh lôi kéo nhân dân hãy bình tĩnh để cố cứu vãn độc lập. Trong khi đó thì Võ Nguyên Giáp nhu yếu được gặp Tướng Molière ( Tư lệnh Pháp tại Bắc Việt Nam ) vào ngày 27 tháng 11 năm 1946 để đàm phán. Mãi tới ngày 29 tháng 11, Tướng Molière mới chịu gặp Giáp. Khi chuyện trò, Tướng Molière nói thẳng lập trường của Pháp là quân Pháp phải trấn áp Hải Phòng Đất Cảng cùng những vùng phụ cận và quốc lộ số 5 ( nối tiếp TP. Hà Nội với Hải Phòng Đất Cảng ) cũng như tổng thể những thông lộ nối tiếp với những đồn trú quân của Pháp. Nếu chính phủ nước nhà Việt Nam không gật đầu những điều kiện kèm theo này thì không có đàm phán gì hết. Đòi hỏi của Pháp khiến cho chính quyền sở tại Việt Nam không còn kỳ vọng gì thương thuyết được với người Pháp và phải sẵn sàng chuẩn bị cuộc chiến tranh. Tất những cơ quan chính quyền sở tại Việt Nam chuẩn bị sẵn sàng rút lui ra khỏi thủ đô hà nội Thành Phố Hà Nội để chuẩn bị sẵn sàng kháng chiến vĩnh viễn .Sau sự kiện Hải Phòng Đất Cảng, kế hoạch phòng thủ Thành Phố Hà Nội mở màn được sẵn sàng chuẩn bị để cơ quan chính phủ Việt Nam có thời hạn sơ tán về những vùng núi lân cận. Một số ít lực lượng cơ quan chính phủ đóng tại Bắc Bộ phủ và một doanh trại gần đó. Còn hầu hết lực lượng quân sự chiến lược của Việt Nam trong vùng đóng tại ngoại ô của TP. hà Nội. Bù lại, trong nội thành của thành phố có gần 10.000 du kích và tự vệ, gồm có những người trẻ tuổi đầy nhiệt tình ủng hộ cách mạng, nhưng những lực lượng này chỉ được trang bị đa phần bằng vũ khí thô sơ tự tạo. Đối thủ của họ là vài nghìn lính Lê dương Pháp được trang bị tân tiến, hầu hết đóng trong Thành TP. Hà Nội, phần còn lại đóng xen kẽ tại 45 điểm trong thành phố như Phủ Toàn quyền, ga TP. Hà Nội, nhà băng Đông Dương, nhà thương Đồn Thủy, cầu Long Biên, và trường bay Gia Lâm .

Các cơ quan của chính phủ Việt Nam bí mật chuyển dần ra các địa điểm đã được chuẩn bị trước ở bên ngoài thành phố. Trong thành phố, quân dân Hà Nội bắt đầu xây dựng các chiến lũy phòng thủ trên đường phố, quân Pháp cũng củng cố các vị trí phòng thủ của mình. Ngày 6 tháng 12, Hồ Chí Minh kêu gọi Pháp rút về các vị trí họ đã giữ từ trước ngày 20 tháng 11, nhưng ông không nhận được phản hồi. Trả lời phỏng vấn của nhà báo Pháp vào hôm sau, Hồ Chủ tịch khẳng định rằng Chính phủ Việt Nam hy vọng tránh được chiến tranh – cái sẽ gây đau khổ lớn cho cả hai nước. “Nhưng nếu chúng tôi phải đối mặt với chiến tranh”, ông nói, “chúng tôi sẽ chiến đấu chứ không từ bỏ quyền tự do của mình”.

Ngày 12 tháng 12, Léon Blum, thủ tướng mới của Pháp công bố dự tính xử lý xung đột ở Đông Dương theo cách sẽ trao lại độc lập cho Việt Nam. Ba ngày sau, Hồ Chí Minh đưa Sainteny một bức thông điệp gửi Blum với những gợi ý đơn cử về cách xử lý xung đột. Sainteny đánh điện bức thông điệp vào Hồ Chí Minh, nhu yếu chuyển tiếp tới Paris .Trong khi chính phủ nước nhà Pháp đang chần chừ về nhu yếu của Cao ủy Đông Dương Georges D’Argenlieu về việc tăng quân và lập tức hành vi quân sự chiến lược chống lại người Việt, Valluy, người có chung quyết tâm với d’Argenlieu về việc giữ sự hiện hữu của Pháp tại Đông Dương, đã quyết định hành động rằng cần phải khiêu khích TP.HN nhằm mục đích tạo xung đột và đưa Paris vào sự đã rồi. Ngày 16 tháng 12, ông lệnh cho tướng Morlière phá những chướng ngại vật mà Việt Minh dựng trong thành phố. Khi bức điện của Hồ Chí Minh gửi Blum vào đến TP HCM, Vallue viết thêm phản hồi của mình, cảnh báo nhắc nhở rằng sẽ nguy hại nếu trì hoãn những hành vi quân sự chiến lược cho đến năm sau. Đến ngày 19, bức điện mới đến Paris, khi đó thì cuộc chiến tranh đã nổ ra rồi .Ngày 17 tháng 12, quân Pháp với xe tăng yểm trợ vào những đường phố Thành Phố Hà Nội để phá những công sự mà Việt Minh dựng trong những ngày trước đó, gây ra vụ thảm sát ở phố Hàng Bún ( TP. Hà Nội ), rồi dàn quân ra chốt giữ từ cổng thành TP. Hà Nội đến tận cầu Long Biên và vây hãm gây sức ép đồn Công an Q. 2 của TP.HN. Người Việt không phản ứng. Hôm sau, Pháp ra một tối hậu thư đòi chấm hết dựng chướng ngại vật trên phố. Chiều hôm đó, Pháp ra tối hậu thư thứ hai công bố rằng từ ngày 20, quân Pháp sẽ tự mình đảm nhiệm việc trị an ở Thành Phố Hà Nội. Đáp lại, tối hôm đó, những lực lượng Việt Minh khởi đầu chặn mọi ngả đường từ ngoại ô vào thành phố. Sáng hôm sau ( ngày 19 tháng 12 ), Pháp ra tối hậu thư thứ ba, đòi chính phủ nước nhà Việt Nam phải đình chỉ mọi hoạt động giải trí chuẩn bị sẵn sàng cuộc chiến tranh, tước vũ khí của quân Tự vệ tại TP. Hà Nội, và trao cho quân đội Pháp việc duy trì bảo mật an ninh trong thành phố .

Leclerc, người tham gia Hiệp định sơ bộ 6 tháng Ba, cũng đã điều tra sự cố dẫn đến xung đột tại miền Bắc Việt Nam và việc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tuyên bố kháng chiến khiến các giải pháp chính trị thất bại. Ngày 27 tháng 1 năm 1947, tuyên bố của chính phủ Pháp về “Chi tiết các mục tiêu theo đuổi của Pháp ở Đông Dương” có nêu “để đạt được càng sớm càng tốt với các đại diện đủ điều kiện của người An Nam một thỏa thuận phù hợp với nguyện vọng chính đáng trong Liên hiệp Pháp (…) trên cơ sở độc lập của đất nước cùng với việc duy trì lợi ích của Pháp và sự hiện diện của (các) căn cứ chiến lược của lực lượng Pháp. Một hỗ trợ lớn và ngay lập tức phải nhằm củng cố chính quyền của Nam Kỳ, nhưng “phần nào đủ điều kiện” để không đóng cánh cửa đàm phán với Việt Minh.” [275]

Đối với người Việt, tình hình không khác với sự kiện Hải Phòng hồi tháng trước, khi Đại tá Dèbes cũng đã ra các lệnh tương tự trước khi bắn phá thành phố. Sáng ngày 18 tháng 12, Hồ Chủ tịch ra lệnh chuẩn bị cho các cuộc tấn công quân Pháp vào hôm sau. Đồng thời, sợ rằng bức điện gửi Thủ tướng Blum có thể chưa đến nơi, ông gửi một bức điện thẳng tới Paris. Sáng 19, để thể hiện thiện chí và cố gắng cứu vãn hòa bình, Hồ Chủ tịch viết một bức thư ngắn và cử cố vấn ngoại giao Hoàng Minh Giám tới gặp Sainteny để đàm phán “tìm giải pháp để cải thiện bầu không khí hiện tại“. Sau khi được tin Sainteny từ chối gặp Hoàng Minh Giám, Hồ Chủ tịch triệu tập Hội nghị Thường vụ Trung ương Ðảng mở rộng tại làng Vạn Phúc, Hà Nội, và tuyên bố rằng trong tình hình hiện tại, không thể nhân nhượng thêm được nữa. Hội nghị duyệt lại Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến mà Hồ Chủ tịch đã viết, thông qua văn kiện “Toàn dân kháng chiến” do Tổng Bí thư Trường Chinh dự thảo. Thời điểm bắt đầu nổ súng được quyết định là 8 giờ tối cùng ngày. Kháng chiến chống Pháp bắt đầu.

Vệ quốc đoàn với vũ khí tầm vông vạt nhọn

Ngay trong đêm 19 tháng 12 năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến trên hệ thống loa phát thanh Hà Nội. Sáng ngày 20/12, lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh được phát đi khắp đất nước[276]:

Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta một lần nữa.

Không! Chúng ta thà hi sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ…

Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già, người trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc. Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp, cứu Tổ quốc. Ai có súng dùng súng. Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc. Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp để cứu nước.

Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân! Giờ cứu quốc đã đến. Ta phải hy sinh đến giọt máu cuối cùng, để giữ gìn đất nước. Dù phải gian khổ kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hy sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta!

Thế trận

Chiến lược

Chiến lược của cuộc kháng chiến do Việt Minh lãnh đạo được tóm lược trong tài liệu Kháng chiến nhất định thắng lợi, một tài liệu tuyên truyền của Trường Chinh, phát hành những ngày đầu kháng chiến. Tài liệu chia kháng chiến ra 3 giai đoạn: cầm cự, phòng ngự, phản công. Diễn biến chiến tranh về sau đúng như vậy.

Ngay từ tháng 1/1944, Hồ Chí Minh đã chỉ đạo, hướng dẫn biên soạn bài giảng để đào tạo cán bộ, về sau in thành tác phẩm “Con đường giải phóng”. Tác phẩm chỉ rõ “du kích là một cách chiến tranh của dân chúng dùng khí giới ít và kém chống với đế quốc có khí giới tốt và nhiều”. Đặt vấn đề “lý do nào đã sinh ra chiến tranh du kích”, Hồ Chí Minh trả lời:

“Trước hết là do chủ nghĩa yêu nước, tình cảm đối với Tổ quốc. Sau đó là lòng căm thù mạnh mẽ đối với bọn xâm lược dã man… Nhìn thấy cảnh nhà bị đốt cháy, ruộng vườn bị phá hoại, vợ bị hãm hiếp, cha mẹ bị giết chết, các con bị thiêu sống… Cảnh tượng đó không phải đã dồn nông dân Việt Nam tới một nỗi thất vọng tiêu cực, mà một ham muốn trả thù cho những người thân, tới lòng can đảm lẫm liệt trong chiến đấu”

Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Du kích tổ chức khéo thì toàn dân gái trai già trẻ, sĩ nông công thương, ai cũng có thể tham gia. Người thì lo đánh giặc, người thì lo tiếp tế, tình báo, liên lạc, tuyên truyền mọi người đều có dịp phụng sự Tổ quốc”. Trong bài “Chiến lược của quân ta và của quân Pháp” (13-12- 1946), Hồ Chí Minh viết:

“Về phương pháp tác chiến, chúng ta áp dụng vận động chiến song song với du kích chiến. Vận động chiến có mục đích trừ diệt một số lớn địch quân. Còn du kích chiến là huy động dân quân ở địa phương vừa quấy rối, vừa làm hao mòn lực lượng của chúng… Để thực hiện du kích chiến, chúng ta tổ chức ra đội cảm tử, đội phá hoại, đội đánh úp, đội đánh mai phục, đội cướp lương thực, súng đạn, đội trinh sát. Kế hoạch tiêu thổ vườn không nhà trống, kế hoạch bất hợp tác phải được đem áp dụng một cách triệt để. Trong thành phố, ngoài những hầm hố, những chướng ngại vật, chúng ta phải biến mỗi nhà thành một ổ kháng chiến, phải đo đường hầm thông từ phố nọ sang phố kia. Trên các ngả đường quan lộ đã đành đắp nhiều ụ đất làm chướng ngại vật, nhưng trên mặt đường còn phải đặt nhiều địa lôi, nhất là ở những chỗ có cầu cống… Chúng ta phải dùng đủ mọi phương pháp để cản trở quân địch, địch đến một chỗ nào cũng không thể tiến quân được. Để kháng chiến lâu dài, mỗi làng ngay từ bây giờ phải biến ra một thành luỹ kháng chiến”[277]

Trong thư gửi đồng bào toàn quốc (5-3-1947), Hồ Chí Minh viết: “Địch càng rải ra nhiều nơi thì lực lượng địch càng mỏng manh. Ta càng sẵn cơ hội mà đánh du kích để tiêu diệt nó dần dần, để đi đến thắng lợi cuối cùng… Được tổ chức tốt, chiến tranh du kích là một sức mạnh không thể đánh bại chống bọn xâm lược nước ngoài… Cùng lúc bị tấn công ở sau lưng bởi chiến tranh du kích và ở ngoài mặt trận bởi quân đội nhân dân, thế là bọn xâm lược Pháp sẽ bị đánh bại”[278]

Phương pháp tiến hành chiến tranh của quân đội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (lấy tên chính thức là Quân đội Nhân dân Việt Nam năm 1950) chỉ đơn giản là “Toàn dân-toàn diện-trường kỳ kháng chiến”, gồm hai điều: dùng chiến tranh du kích đánh tiêu hao, phân tán lực lượng địch và từng bước xây dựng lực lượng, giành thế chủ động để đẩy địch vào tình thế bị động đối phó. Khi có đủ lực lượng sẽ tung đòn đánh lớn vào những vùng mà địa thế, tương quan binh lực có lợi để giành những thắng lợi chiến lược. Phương pháp này đã đi suốt lịch sử lớn mạnh của Quân đội Nhân dân Việt Nam, và vẫn phát huy hiệu quả trong kháng chiến chống Mỹ sau đó. Tuy “đơn giản” nhưng cả Pháp và Mỹ đều không thể chống lại chiến lược chiến tranh nhân dân này, bởi như tướng De Castries đã trả lời trước Ủy ban Điều tra của Bộ Quốc phòng Pháp rằng: “Người ta có thể đánh bại một quân đội, chứ không thể đánh bại được một dân tộc”[279].

Vũ khí

Tượng chiến sỹ cầm Bom ba càng, vũ khí chống tăng cảm tử của Việt NamThoạt tiên, từ 1945, quân kháng chiến Việt Nam chỉ được võ trang bằng gậy tầm vông, mã tấu, dao găm, cây phạng, lựu đạn nội hóa và 1 số ít rất ít súng trường cũ thu được của Nhật hay thậm chí còn súng của Pháp từ thời Chiến tranh quốc tế thứ nhất sót lại ( súng Mousqueton ), cùng súng lục Rouleau do hãng St. Etienne bên Pháp chế tạo. Ngay cả với những đơn vị chức năng nòng cốt, trang bị đều thiếu thốn và không thống nhất, có gì dùng nấy. Vũ khí chống tăng chuyên sử dụng rất ít, phần đông là bom ba càng, một loại mìn chống tăng cảm tử gắn trên cán gậy thu được của Nhật. Một tiểu đoàn thường chỉ được trang bị tương tự với 1 đại đội của Pháp, với 2 đại liên, 1-2 súng cối 60 mm, tám trung liên, 140 đến 160 súng trường đủ những kiểu ( Nhật, Nga, Pháp, Đức ), một nửa số bộ đội không có súng mà phải dùng những vũ khí thô sơ như cung nỏ, giáo mác và dao kiếm …Theo ” Báo cáo tổng kết vũ khí toàn nước năm 1947 ” ngày 9-3-1947 của Bộ Tổng tham mưu Quân đội Việt Nam, trang bị của toàn quân lúc này có 26.018 khẩu súng trường và 1.522 khẩu súng máy những loại. Nghĩa là trên tổng số gần 90.000 người, tỷ suất trang bị súng chưa đạt nổi 1/3. Hiệu suất sử dụng trong thực tiễn còn kém hơn nhiều do thực trạng kỹ thuật, thiếu đạn cũng như quá nhiều chủng loại hỗn tạp. Giai đoạn này, cây mác gần như trở thành vũ khí cá thể cơ bản trong những đơn vị chức năng bộ đội ở Bắc Bộ .Vì nhu yếu cấp bách của cuộc kháng chiến nên ngay từ 1946, tại những mật khu, quân kháng chiến Việt Nam đã cho thiết lập những xưởng vũ khí thô sơ, sửa chữa thay thế hoặc sản xuất một chút ít bộ phận nhỏ của súng lục và súng trường, có khi cả loại trung – đại liên, đồng thời sản xuất lựu đạn nội hóa. Ngành quân khí Việt Nam trong quy trình tiến độ này có sự góp phần rất lớn của Trần Đại Nghĩa, một kỹ sư đang ở Pháp đã bỏ việc về nước để tham gia kháng chiến. Nhờ những tài liệu mà ông mang về nước, quân kháng chiến Việt Nam đã hoàn toàn có thể tự sản xuất pháo không giật chống tăng từ năm 1947 .Cho tới năm 1950, quân kháng chiến Việt Nam vẫn trong thực trạng thô sơ, họ vận dụng giải pháp tiêu thổ kháng chiến, phá hết nhà cửa, phố xá ở thành thị ; còn tại thôn quê thì tre vót nhọn được cắm tua tủa khắp những bãi đất trống để ngăn cản Pháp nhảy dù trên không. Ủy ban Hành chính Kháng chiến những xã, Q. góp tiền mua tối thiểu là một khẩu súng để tự vệ. Với thông cáo này, xã nào cũng đua nhau quyên góp tiền trong dân chúng để gửi đi. Nhưng nguồn cung phần đông không có, nên du kích mỗi xã chỉ có được một khẩu súng Mousqueton đã rỉ sét với 5 viên đạn, mà có khi cả năm viên đều bắn không nổ vì đạn đã để quá lâu .Ở ngoài mặt trận, gậy tầm vông vót nhọn và dao găm là vũ khí chính, mãi đến năm 1951 – 1952, gậy tầm vông vẫn là một thứ vũ khí lợi hại trong tay Việt Minh, không một cuộc phục kích đêm hôm nào thành công xuất sắc mà không có một số ít binh sĩ Pháp chết vì bị gậy tầm vông đâm xuyên, còn lựu đạn dùng để tấn kích đồn, ném qua lỗ châu mai, hoặc vứt xuống hầm quân Pháp trú ẩn. Nhờ thu được chiến lợi phẩm nên những cấp chỉ huy từ Đại đội trưởng trở lên mới có súng lục mang bên hông, còn ở hậu phương, những cán bộ được mang súng lục phải là hạng sang, cấp tỉnh hoặc cấp khu. Chiến tranh khi đó mang một hình thức thô sơ, vừa du kích, vừa cổ xưa so với phía Việt Minh .
Tàu trường bay Arromanches của Pháp tại Vịnh Bắc bộSau Chiến dịch biên giới năm 1950, biên giới Việt Nam – Trung Quốc được khai thông. Việt Nam mở màn nhận được viện trợ vũ khí, quân trang, quân dụng từ Trung Quốc, Liên Xô và những nước Xã hội chủ nghĩa khác. Từ 1953 – 1954, một phần được Trung Quốc, Liên Xô viện trợ, phần khác nhờ tịch thu được vũ khí của Pháp nên gậy tầm vông vót nhọn biến mất, mã tấu dao găm chỉ để dân quân du kích địa phương dùng, còn bộ đội chính quy được võ trang không thiếu. Đến năm 1954, Việt Minh đã mở màn có đội xe vận tải đường bộ dù số lượng còn ít ( chiến dịch Điện Biên Phủ đã kêu gọi được 628 xe vận tải đường bộ, còn lại phải dùng dân công và xe đạp điện thồ ). [ 280 ] Tuy vậy cho đến hết cuộc chiến tranh thì Quân đội Nhân dân Việt Nam vẫn đơn thuần là bộ binh mang vác bằng đôi chân, chưa có những phương tiện đi lại cơ giới văn minh như xe tăng, xe thiết giáp hoặc không quân, đạn dược cho pháo binh cũng khá thiếu thốn ( trong trận Điện Biên Phủ, phải có Tổng tư lệnh phê duyệt thì một đơn vị chức năng pháo binh mới được bắn từ 5 viên đạn pháo 105 mm trở lên ) .

Về phía Pháp, quân đội Pháp được trang bị hiện đại theo tiêu chuẩn thời bấy giờ, có đầy đủ cơ giới: có hàng không mẫu hạm, tàu chiến, máy bay ném bom, có xe tăng – xe thiết giáp, đại bác 105-155 ly do Hoa Kỳ viện trợ. Bộ binh trang bị đầy đủ các loại vũ khí như súng trường M-36, súng FM, súng trung liên Bar, tiểu liên Thompson, súng cối 60-120 ly, súng đại liên 12,7 ly, pháo liên thanh 20mm v.v… Ngoài 3.600 tỷ Frăng chiến phí tự chi trả, Pháp còn được Hoa Kỳ viện trợ khoảng 3 tỷ USD vũ khí các loại (tương đương khoảng 40 tỷ USD theo thời giá năm 2020). Ví dụ như trong trận Điện Biên Phủ, không quân Pháp có thể thả dù 4.500 lính trong vòng 2 ngày, bắn 110 ngàn viên đạn pháo 105mm trở lên và ném trên 5.000 tấn bom. Nhờ cơ giới và vũ khí tối tân, dồi dào hơn, nên trong giai đoạn 1946-1950, trên khắp các chiến trường từ Nam chí Bắc, Pháp nắm thế chủ động, còn Việt Minh vẫn áp dụng chiến thuật đánh du kích, chưa thể tiến tới chỗ “dùng nông thôn bao vây thành thị”.

Nhiều nhà chính trị Pháp khởi đầu đã tỏ ra coi thường lực lượng Việt Nam vì trang bị 2 bên quá chênh lệch, họ tin rằng quân Việt Nam sẽ không hề chống đỡ được quá vài tuần. Tại Fontainebleau, người đứng đầu phái đoàn Pháp Max André đã nói với Phạm Văn Đồng, người chỉ huy phái đoàn Việt Nam :

“Ngài thấy đó, hãy nên biết điều, ngài biết rằng trong trường hợp đàm phán thất bại, ngài sẽ thấy chiến tranh và quân đội chúng tôi sẽ đè bẹp các du kích quân của các ngài trong vài tuần”[281]

Diễn biến

Giai đoạn 1946 – 1949

Cuộc chiến tại những đô thị phía Bắc

Tượng đài kỷ niệm Trận TP.HN mùa đông 1946 – 1947

Tại Hà Nội, đúng 20 giờ ngày 19 tháng 12 năm 1946, công nhân Nhà máy điện Yên Phụ phá máy, 20 giờ 3 phút, đèn điện trong thành phố vụt tắt, ít phút sau, pháo binh Việt Nam từ pháo đài Láng bắn dồn dập vào Thành. Sau đó, Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh được phát trên Đài Tiếng nói Việt Nam, đăng trên báo Cứu quốc và các báo Hà Nội, với lời thề quyết tử: “Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ!”.

Hưởng ứng Lời lôi kéo toàn nước kháng chiến, những lực lượng vũ trang của chính quyền sở tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã nổ súng chống Pháp tại nhiều khu vực thành thị trên cả nước : TP.HN, Nam Ðịnh, đường số 5, Vinh, Huế, Thành Phố Đà Nẵng … hoàn thành xong trách nhiệm vây hãm kìm chân và hủy hoại quân Pháp, tạo thời hạn thiết yếu để quân nòng cốt tản về những địa thế căn cứ ở nông thôn và để những cơ quan, công xưởng vận động và di chuyển lên vùng chiến khu .Chiến sự ác liệt nhất diễn ra tại TP. Hà Nội. Tại đây, quân Pháp phải chiến đấu giành giật từng con phố và phải chịu thương vong lớn, khoảng chừng 100 lính Pháp được coi là bị giết, 45 công dân châu Âu thiệt mạng, 200 người mất tích [ 282 ] Trong một thực trạng chiến đấu vô cùng khó khăn vất vả và chênh lệch về vũ khí, sau 57 ngày đêm chiến đấu ngoan cường trong lòng thành phố, đến đêm 17 tháng 2 năm 1947 Trung đoàn Thủ Đô mới rút ra khỏi nội thành của thành phố. [ 283 ] Theo lời lôi kéo của Hồ Chí Minh, đa phần nhân dân Thành Phố Hà Nội và vùng ven cũng như những vùng chiến sự cũng đã bỏ thành phố vượt sông Hồng tản cư về vùng do Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trấn áp, tạo thế vườn không nhà trống, đồng thời tiêu thổ kháng chiến tàn phá hạ tầng không cho Pháp sử dụng [ 284 ] .

Các nỗ lực ngoại giao

Hồ Chí Minh vẫn chưa bỏ cuộc trong việc tìm kiếm một giải pháp hòa bình. Ngay ngày đầu tiên của cuộc chiến, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa rải truyền đơn trên đường phố Hà Nội thông báo với “nhân dân Pháp” rằng chính phủ Việt Nam sẵn lòng tồn tại hòa bình trong Liên hiệp Pháp, rằng chiến tranh nổ ra là do “bọn thực dân phản cách mạng tìm cách chia rẽ và gây chiến”, rằng chỉ cần Pháp công nhận độc lập và thống nhất của Việt Nam thì thái độ hợp tác và hiểu biết lẫn nhau giữa hai dân tộc sẽ được lập tức khôi phục. Ngày hôm sau, đài Việt Minh bắt đầu định kì phát các lời kêu gọi tái đàm phán. Ngày 23 tháng 12 năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết thư cho Marius Moutet, Bộ trưởng Bộ các lãnh thổ thuộc địa, và tướng Philippe Leclerc de Hauteclocque, đề nghị một cuộc họp giữa đại diện cả hai bên. Một vài ngày sau, ông chính thức đề nghị ngừng bắn và tổ chức một cuộc hội nghị hòa bình mới tại Paris trong khuôn khổ Hiệp định sơ bộ hồi tháng 3.

Nhà Xã hội chủ nghĩa Marius Moutet đã được gửi đến tìm hiểu về triển vọng chính trị, và trở về với kết luận rằng chỉ có một giải pháp quân sự đã được hứa hẹn. Như Đô đốc d’Argenlieu, Moutet tin rằng có thể sẽ không có cuộc đàm phán với Hồ Chí Minh. Ông đã viết về “vỡ mộng tàn nhẫn của thỏa thuận mà không thể được đưa vào hiệu lực…”, và tuyên bố rằng: “Chúng tôi không còn có thể nói về một thỏa thuận tự do giữa Pháp và Việt Nam… Trước bất kỳ cuộc đàm phán ngày hôm nay, cần thiết phải có một quyết định quân sự“. Trước áp lực của các đảng phái cánh tả Pháp như Đảng Cộng sản Pháp và Đảng Xã hội Pháp, Thủ tướng Ramadier – một đại biểu xã hội chủ nghĩa, thông báo rằng chính phủ của ông ủng hộ nền độc lập và thống nhất cho Việt Nam: “Độc lập trong Liên hiệp Pháp [và] liên minh của ba nước An Nam, nếu người dân An Nam mong muốn nó” và Pháp sẵn sàng đàm phán một cuộc hòa giải với những đại diện chân chính ở Việt Nam[285].

Trả lời phỏng vấn với Tướng Georges Catroux vào tháng 1 năm 1947 ở Moscow, bộ trưởng liên nghành Ngoại giao Liên Xô Vyacheslav Mikhailovich Molotov nói rằng “ ông kỳ vọng rằng Pháp và Việt Nam hoàn toàn có thể đạt được một thoả thuận khiến cho cả đôi bên đều hài lòng, ” và không dẫn đến việc tái thiết “ một chính sách quản lý thực dân ”. Stalin không trợ giúp cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và cũng không đưa yếu tố Việt Nam ra Liên hiệp quốc. [ 233 ] Cũng trong năm 1947, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đề xuất Liên Xô tương hỗ cuộc kháng chiến của họ gồm có viện trợ quân sự chiến lược và kinh tế tài chính, cung ứng chuyên viên quân sự chiến lược, tuyên truyền quốc tế có lợi cho Việt Nam và giúp Việt Nam tham gia Liên Hiệp Quốc nhưng lại bị chính quyền sở tại Stalin của Liên Xô phớt lờ đi những nhu yếu này [ 233 ] .

Trong tháng hai, năm 1947, người Pháp đưa các điều kiện để Hồ Chí Minh đầu hàng vô điều kiện. Hồ thẳng thừng bác bỏ những, yêu cầu người đại diện Pháp, “Nếu bạn ở vị trí của tôi, bạn sẽ chấp nhận họ chăng?… Trong Liên hiệp Pháp không có chỗ cho những kẻ hèn nhát“. Tháng 3 năm 1947, Hồ Chí Minh kêu gọi chính phủ Pháp và người Pháp: “Một lần nữa, chúng tôi tuyên bố long trọng rằng nhân dân Việt Nam mong muốn chỉ thống nhất và độc lập trong Liên hiệp Pháp, và chúng tôi cam kết bảo đảm quyền lợi kinh tế và văn hóa Pháp..“.

Ngày 19 tháng 4 năm 1947, Hồ Chí Minh gửi thông điệp đến Chính phủ Pháp, đề nghị nối lại đàm phán trên cơ sở “hai nước anh em trong Liên hiệp Pháp, một liên hiệp của những người tự do, hiểu biết và yêu thương nhau“. Trong khi đó, Thủ tướng Ramadier tuyên bố trong tháng 3 năm 1947, rằng: “Chúng ta phải bảo vệ cuộc sống và tài sản của người Pháp, của người nước ngoài, bạn bè ở Đông Dương của chúng ta có niềm tin vào tự do Pháp“.[286]

Nhưng toàn bộ đều không đem lại hiệu quả gì, người Pháp muốn có phản ứng quân sự chiến lược mạnh trước khi tính đến chuyện đàm phán. Emile Bollaert, Cao ủy Pháp mới được chỉ định từ tháng 3 năm 1947, được tướng Leclerc khuyên ” đàm phán bằng mọi giá “. Những người thân cận ông như Pierre Messmer và Paul Mus cũng thiên về khunh hướng đối thoại. Nhưng đã có hơn 1.000 binh sĩ Pháp chết hoặc mất tích, và hội đồng người Pháp ở Đông Dương phản đối kịch liệt việc thương lượng với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa – Nhà nước mà họ chỉ gọi bằng cái tên Việt Minh, tổ chức triển khai nắm hầu hết trong chính phủ nước nhà .Ngày 23 tháng 4, qua Bộ trưởng Bộ ngoại giao Việt Nam Hoàng Minh Giám, Hồ quản trị lại gửi thông điệp tới Bollaert ý kiến đề nghị ngừng bắn lập tức và đàm phán. Tự tin vào lợi thế quân sự chiến lược, Bollaert đáp lại bằng một loạt những điều kiện kèm theo đòi quân đội Việt Nam hạ vũ khí trước khi Phục hồi tự do. Hồ Chí Minh khước từ thẳng những nhu yếu này khi Paul Mus đến chiến khu Việt Bắc gặp ông để truyền đạt thông điệp trên .

Theo tài liệu của Mỹ, rất sớm trong chiến tranh, Pháp đã tăng nỗi ám ảnh về “âm mưu của Cộng sản Việt Nam”. Đô đốc D’Argenlieu ở Sài Gòn kêu gọi một chính sách quốc tế phối hợp để các cường quốc phương Tây chống lại sự mở rộng của chủ nghĩa cộng sản ở châu Á, bắt đầu với Việt Nam. Trong Quốc hội thảo luận vào tháng 3 năm 1947, một đại biểu cánh hữu cáo buộc rằng cuộc chiến tại Việt Nam đã được chỉ đạo từ Moskva: “Chủ nghĩa dân tộc ở Đông Dương là một phương tiện, cuối cùng là chủ nghĩa đế quốc Liên Xô.” Cả chính phủ lẫn người dân Pháp chú ý tuyên bố tháng 1 năm 1947 của tướng Leclerc: “Chống chủ nghĩa cộng sản sẽ là một công cụ vô dụng chừng nào vấn đề của chủ nghĩa dân tộc còn chưa được giải quyết.” Về phần mình, Hồ Chí Minh đã lặp đi lặp lại những lời kêu gọi Pháp ngưng chiến và công nhận nền độc lập của Việt Nam, thậm chí đề xuất rằng chính phủ của ông sẽ từ chức nếu Pháp trao cho Việt Nam độc lập. Ông nói: “Khi Pháp công nhận sự độc lập và thống nhất của Việt Nam, chúng tôi sẽ lui về làng của chúng tôi, vì chúng tôi không tham vọng quyền lực, danh dự“.[287]

Diễn biến tại Lào và Campuchia

Tại Lào, sau khi thất thủ năm 1946, Lào Issara tan vỡ năm 1949. Các lực lượng kháng chiến Lào thân Việt Nam xây dựng Mặt trận Lào Issara. Tháng 1 năm 1949, lực lượng kháng chiến lập những chiến khu ở Thượng Lào, Đông Bắc Lào và Tây Lào. Đại hội toàn nước kháng chiến Lào nhóm họp tháng 8 năm 1950 xây dựng chính phủ nước nhà do Hoàng thân Souphanouvong đứng đầu. nhà nước Souphanouvong liên tục trở thành Đồng minh của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa kế tục nhà nước Lâm thời Lào tự do .

Thế trận những năm 1947 – 1949

Quân Pháp bắt giữ một người tình nghi là đối phươngMùa hè năm 1947, lực lượng nòng cốt của quân đội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa có khoảng chừng 60.000 người, chưa kể tự vệ và du kích địa phương. Vũ khí thiếu, đa phần là do tự tạo và lấy được của Pháp. Yếu về hỏa lực nhưng cơ động và có tương hỗ lớn của nhân dân, những tiểu đoàn Việt Nam ngày càng có năng lực tránh những trận càn của Pháp và tiến công đối phương lại những nơi mình lựa chọn. Quân nòng cốt chính quy của Việt Nam tổ chức triển khai như quân đội phương Tây, nhưng thừa kế nhiều kinh nghiệm tay nghề cuộc chiến tranh truyền thống của Việt Nam. Việt Nam vận dụng kế hoạch cuộc chiến tranh du kích của Mao Trạch Đông [ 288 ] với mục tiêu Trường kỳ kháng chiến [ 289 ]. Quân đội và Chính quyền Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tổ chức triển khai lực lượng dân quân du kích là những chiến sỹ bán quân sự chiến lược, nửa bí hiểm nửa công khai minh bạch, sống tại nhà, vừa làm ruộng vừa chiến đấu trong lòng địch .Hoàn thành việc đánh rộng ra vùng đồng bằng, Pháp quyết định hành động tiến công lên Việt Bắc để sớm kết thúc cuộc chiến tranh. Ngày 7 tháng 10 năm 1947, cuộc hành quân Léa tiến công vào chiến khu Việt Bắc khởi đầu. Quân Pháp tiến nhanh nhưng đã không xác định được những nơi đóng những cơ quan đầu não của đối phương. Lực lượng vũ trang của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhanh gọn được phân tán, sử dụng du kích vận động chiến, bất thần phục kích, đánh tiêu tốn quân Pháp ở những khu vực hiểm yếu. Pháp không đạt được mục tiêu hủy hoại địa thế căn cứ Việt Bắc, nhưng cũng đã cắt được đường số 4 và trấn áp biên giới Việt Trung, cô lập Việt Nam Dân chủ Cộng hòa với quốc tế bên ngoài .

Cuộc chiến tranh du kích tại đồng bằng gây khó khăn lớn cho Pháp. Ở mọi nơi, bộ đội Việt Nam vẫn tự do đi lại, tuyển quân, thu thuế. Có những hội tề (chính quyền làng xã trong vùng Pháp kiểm soát) được lập ra để che mắt Pháp nhưng hành động theo Việt Minh. Dân chúng gánh thóc gạo từ vùng do Pháp chiếm đóng đi đóng thuế cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Các đội du kích được thành lập khắp các vùng bị chiếm quấy rối quân Pháp, Pháp phải để phần lớn quân chủ lực giữ đồng bằng Bắc Bộ. Mặc dù là vùng do Pháp kiểm soát, nhưng thực chất đồng bằng màu mỡ đông dân đó vẫn là nguồn cung cấp nhân lực, hàng hóa và lương thực lớn nhất cho Việt Minh.

Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cố gắng nỗ lực biến cuộc chiến tranh du kích thành cuộc chiến tranh chính quy bằng cách mở hàng chục chiến dịch và đợt hoạt động giải trí quy mô nhỏ trên toàn nước. Họ triển khai rất nhiều cuộc tiến công vào quân đội Pháp ở quy mô đại đội đến vài trung đoàn. Họ còn đưa quân sang giúp trào lưu cách mạng ở những nước lân cận như Lào, Campuchia, Trung Quốc. Tại những đô thị, trào lưu đấu tranh chính trị chống Pháp cũng tăng trưởng mạnh. Đến cuối năm 1949, lực lượng kháng chiến đã trưởng thành về mọi mặt, đủ sức thực thi những chiến dịch quân sự chiến lược lớn. [ 290 ]Thắng lợi duy nhất của Pháp trong mùa hè này là về chính trị, khi tướng Nguyễn Bình – Tổng chỉ huy quân đội Việt Nam tại Nam Bộ ra sách lược : Tổ chức lại lực lượng vũ trang những giáo phái để biên chế chính quy thành Vệ quốc đoàn. Trong năm 1947, sau những xung đột quân sự chiến lược với Việt Minh và nhất là sau khi giáo chủ Hòa Hảo Huỳnh Phú Sổ mất tích ( Hòa Hảo cho rằng Việt Minh thủ tiêu Huỳnh Phú Sổ ) cả hai giáo phái Cao Đài và Hòa Hảo đều chấm hết hợp tác với Việt Minh để trong thời điểm tạm thời hợp tác với Pháp chống Việt Minh. Năm 1948, một phần lực lượng Bình Xuyên cũng hợp tác với Pháp chống lại Việt Minh .

Pháp sa lầy

Vệ quốc đoàn hành quân

Sau chiến dịch Léa, xung đột lặng xuống. Thiếu phương tiện để tiếp tục các chiến dịch tấn công, quân Pháp chỉ giới hạn trong các hoạt động vừa phải ở đồng bằng. Nhưng cũng tại đồng bằng, lực lượng vũ trang Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được phân tán thành các đại đội độc lập, tiểu đoàn tập trung, tổ chức thêm các đội du kích hoạt động bán công khai, sống tại nhà, vừa làm ruộng vừa chiến đấu, thực hiện các hoạt động quấy rối quân Pháp.[291] Các cán bộ của chính quyền và mặt trận Việt Minh vẫn đi lại tuyển quân, thu thuế trong vùng Pháp kiểm soát. Những vùng này vẫn tiếp tục là nơi cung cấp một số loại nhu yếu phẩm như thuốc men, lương thực, vải vóc… cho Việt Nam. Tại các chiến khu, chính quyền Việt Nam củng cố căn cứ, tổ chức tự sản xuất lương thực và vũ khí để có thể kháng chiến lâu dài.

Lực lượng vũ trang và du kích đồng bằng sông Hồng tổ chức triển khai những trận chiến quấy rối quân Pháp. Cuối cuộc chiến tranh, quân địa phương và du kích cầm giữ phần đông quân Pháp trong vùng đồng bằng. Mỗi chuyến hàng của Pháp từ Hải Phòng Đất Cảng về TP.HN phải tụ thành đoàn lớn, nhiều xe tăng và lính bảo vệ mới đi thoát. Các đường đi bộ bị hướng đến ngăn cản xe cơ giới, đường sắt bóc hết gang thép làm vũ khí .Tại miền Trung Việt Nam, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trấn áp từ Hội An đến Mũi Đại Lãnh, gần như ngăn đôi quốc gia. Ở miền Nam, quân Pháp ở tình thế tốt hơn do lực lượng chính trị và quân sự chiến lược ở đây ở xa và liên lạc rất khó khăn vất vả với nòng cốt ở miền Bắc. Lực lượng của tướng Nguyễn Bình bị đẩy về những chiến khu trong vùng ngập mặn và rừng núi, họ còn gặp sự chống đối của những giáo phái người Việt như Cao Đài, Hòa Hảo, Bình Xuyên. Năm 1948, quân Pháp tổ chức triển khai cuộc hành quân Véga nhằm mục đích hủy hoại cơ quan đầu não kháng chiến ở Nam Bộ và nhiều cuộc hành quân khác vào Đồng Tháp Mười nhưng đều thất bại. Cuối năm 1949, quân đội Pháp tại Đông Dương dưới quyền tướng M. Carpentier mất quyền dữ thế chủ động [ 292 ] .

Pháp cũng liên minh với các nhóm Thiên Chúa giáo bản xứ. Ngày 1-7-1949, Thánh tộc đức của Tòa thánh Vatican tuyên bố: “Tất cả những ai hợp tác với Đảng Cộng sản, hoặc bỏ phiếu cho Cộng sản, hoặc đọc, xuất bản, phân phối báo chí Cộng sản, hoặc giúp đỡ bất kỳ cách nào cho Đảng Cộng sản đều bị khai trừ khỏi các bí tích”. Các giám mục lãnh đạo Giáo hội Công giáo Việt Nam ra thư chung mục vụ ngày 9/11/1951 “chẳng những cấm anh chị em (giáo dân Việt Nam) không được vào Đảng Cộng sản mà anh chị em cũng không được hợp tác với họ, hay làm bất cứ việc gì có thể góp phần cho Đảng Cộng sản lên nắm chính quyền”[293]

Giáo dân Việt Nam bị phân hóa. Những người Công giáo ủng hộ kháng chiến tiếp tục chiến đấu chống Pháp, chấp nhận bị vạ tuyệt thông. Những người khác rời bỏ kháng chiến, hoặc liên kết với thực dân Pháp để chống lại Việt Minh. Các giáo sĩ Công giáo chống Cộng như Lê Hữu Từ, Phạm Ngọc Chi, linh mục Hoàng Quỳnh lập ra các giáo khu (thực chất là các chiến khu) Phát Diệm và Bùi Chu, lập ra lực lượng vũ trang “tự vệ Công giáo” đông hàng chục nghìn quân được Pháp trang bị súng đạn và trả lương. Một linh mục cho biết quân Công giáo “tổ chức ruồng bố liên tục các làng lương chung quanh, bắt giam hoặc giết chết, khỏi cần toà án, tất cả những chiến sĩ du kích và những ai bị tình nghi là Việt Minh. Theo gương lính Pháp, họ cướp bóc các làng, lấy trộm, tàn sát, thiêu rụi tất cả những gì bị coi là ổ kháng chiến”[294] Các lực lượng này đã hỗ trợ cho quân Pháp trong việc trấn giữ các địa phương, gây nhiều khó khăn cho Quân đội Nhân dân Việt Nam khi tác chiến ở vùng phía nam đồng bằng sông Hồng.

Cho đến thời gian này, Hồ Chí Minh vẫn cố gắng nỗ lực lôi kéo Pháp hãy ngừng bắn và tôn trọng nền độc lập của Việt Nam. Ông viết [ 295 ] :

Việt Nam sẵn sàng cộng tác thân thiện với nhân dân Pháp. Những người Pháp tư bản hay công nhân, thương gia hay trí thức, nếu họ muốn thật thà cộng tác với Việt Nam thì sẽ được nhân dân Việt Nam hoan nghênh họ như anh em bầu bạn. Song nhân dân Việt Nam kiên quyết cự tuyệt những người Pháp quân phiệt. Nói cho rõ hơn là: Cũng như những nước độc lập khác cự tuyệt quân đội ngoại quốc đóng trên đất nước mình, nhân dân Việt Nam kiên quyết cự tuyệt quân đội Pháp đóng ở Việt Nam.

Mỹ can thiệp vào cuộc chiến tranh

Trong 3 năm đầu của cuộc cuộc chiến tranh, Mỹ đã giữ một thái độ ” trung lập ” nhưng ủng hộ Pháp rất rõ ràng. Mỹ chẳng muốn tự đặt bản thân vào một vị thế khó xử là công khai minh bạch ủng hộ chủ nghĩa thực dân, nhưng cũng không muốn làm mất lòng Pháp – một liên minh quan trọng ở châu Âu. Do vậy, chính quyền sở tại Truman đã bí hiểm trao cho Pháp nhiều khoản viện trợ về kinh tế tài chính và quân sự chiến lược. [ 296 ] [ 297 ]Đầu năm 1950, Hoa Kỳ khởi đầu chính thức gửi viện trợ quân sự chiến lược cho Pháp ở Đông Dương. Tháng 1 năm 1951 người Pháp nhận được 20 xe tăng M24, 40 khẩu lựu pháo M101 cỡ nòng 105 mm và 250 quả bom những loại, trong đó có cả bom napalm cùng hàng tấn đạn dược và vũ khí tự động hóa những loại. Tới tháng 1 năm 1953, Pháp đã nhận được 900 xe thiết giáp cùng với 15.000 xe vận tải đường bộ những loại, gần 2.500 khẩu pháo và súng cối những loại, 10.000 khẩu Browning M1919 và 14.000 khẩu Browning M2 từ thời Thế chiến 2, 75.000 vũ khí cá thể ( súng ngắn, súng trường, tiểu liên, trung liên ) và gần 9.000 máy radio. Ngoài ra, Không quân Pháp đã nhận được 160 máy bay F6F Hellcat và F8F Bearcat, 41 máy bay ném bom B-26 Invader, 28 máy bay vận tải đường bộ C-47 cùng với 155 động cơ máy bay và 93.000 quả bom. Cho tới khi Pháp thất bại trọn vẹn thì phía Mỹ đã viện trợ trên 1 tỷ USD mỗi năm ( tương tự khoảng chừng 5,8 tỷ USD theo thời giá năm 2004 ) và chi trả 78 % ngân sách cuộc chiến tranh của Pháp ở Đông Dương. [ 298 ]Trả lời nhà báo Mỹ Harold Issacs ( tháng 3 năm 1949 ), quản trị Hồ Chí Minh có đoạn đối thoại sau [ 299 ] :

Hỏi: Các báo chí Mỹ thường nói rằng: Việt Nam có thể trở nên một nước chư hầu của Nga. Họ lại nói: Việt Nam là cộng sản hoặc là do cộng sản chi phối. Theo ý Cụ thì thế nào?

Trả lời: Đó là tuyên truyền láo của thực dân. Chính phủ Việt Nam gồm có đại biểu các đảng phái, như tôn giáo, dân chủ, xã hội, mác xít. Có nhiều Bộ trưởng không vào đảng phái nào. Lại có một vị hoàng tộc. Sao gọi được là cộng sản chi phối.
Hỏi: Cụ có sợ Việt Nam trở thành một nước chư hầu của nước nào không?
Trả lời: Không, tôi không sợ.
Hỏi: Chính sách của Mỹ ở Á Châu là thế nào?
Trả lời: Chỉ đứng về phía Việt Nam mà nói, thì chúng tôi tiếc rằng Mỹ đã tiếp tế khí giới cho Pháp giết hại người chúng tôi, phá phách xứ sở chúng tôi.

Trả lời nhà báo Mỹ A. Steele của tờ New York Herald Tribune (tháng 10 năm 1949), Hồ Chí Minh nói: “Người ta lẫn lộn Việt Minh, một tổ chức yêu nước của dân tộc với Việt Nam, vốn là một quốc gia. Sự tuyên truyền giả dối của Pháp, và quan niệm sai lầm cho mọi phong trào giải phóng dân tộc và mọi sự cải cách xã hội đều là cộng sản… Tôi muốn hỏi nhân dân Mỹ một câu này, và mong ông cho tôi biết những câu trả lời của nhân dân Mỹ: Nếu Pháp hoặc một ai khác xâm phạm nước Mỹ, giết người đốt phá thành phố và làng mạc Mỹ, với mục đích là để bắt người Mỹ làm nô lệ, thì nhân dân Mỹ sẽ đối phó như thế nào?”[300]

Trên báo Cứu quốc, Hồ Chí Minh kêu gọi:

“Lâu nay đế quốc Mỹ đã công khai can thiệp vào Đông Dương. Lâu nay thực dân Pháp làm chiến tranh ở Việt Nam, Cao Miên và Ai Lao là nhờ tiền bạc, súng đạn Mỹ, và theo chỉ thị của Mỹ… Muốn độc lập thì các dân tộc Đông Dương quyết phải đánh tan thực dân Pháp là kẻ thù số một. Đồng thời phải chống bọn can thiệp Mỹ. Chúng can thiệp càng mạnh, ta càng đoàn kết và chiến đấu mạnh hơn, chống cự mạnh hơn. Ta phải vạch rõ âm mưu của chúng cho nhân dân đều thấy, nhất là nhân dân ở vùng bị tạm chiếm. Ta phải lột mặt nạ và phá tan bọn người cam tâm làm chó sǎn cho đế quốc Mỹ để dụ dỗ lừa bịp, chia rẽ nhân dân ta. Dân tộc Việt Nam đoàn kết chặt chẽ với dân tộc anh em Miên, Lào thì sức mạnh đó đủ đánh tan thực dân Pháp và bọn can thiệp Mỹ. Đế quốc Mỹ đã thất bại ở Trung Quốc, đế quốc Mỹ sẽ thất bại ở Đông Dương. Chúng ta gặp nhiều khó khǎn. Nhưng chúng ta nhất định thắng lợi.”[301]

Giải pháp Bảo Đại

Đầu năm 1947, D’Argenlieu bị triệu hồi về nước do bị người Việt Nam và các đảng phái cánh tả Pháp căm ghét. Trước áp lực của các đảng phái cánh tả Pháp như Đảng Cộng sản Pháp và Đảng Xã hội Pháp, Thủ tướng Ramadier – một đại biểu xã hội chủ nghĩa, thông báo rằng chính phủ của ông ủng hộ nền độc lập và thống nhất cho Việt Nam: “Độc lập trong Liên hiệp Pháp [và] liên minh của ba nước An Nam, nếu người dân An Nam mong muốn nó” và Pháp sẵn sàng đàm phán hòa giải “với những đại diện chân chính của Việt Nam”[285].

Ngay sau đó, Mặt trận Thống nhất Quốc gia Liên hiệp quyết định hành động sẽ ủng hộ Bảo Đại đàm phán với Pháp về nền độc lập của Việt Nam. Tháng 5 năm 1947, Mặt trận Thống nhất Quốc gia Liên hiệp cử phái đoàn đến Hồng Kông gặp Bảo Đại để thuyết phục ông này xây dựng một nhà nước Trung ương và đàm phán với Pháp về nền độc lập của Việt Nam. [ 302 ] Sau đó, Pháp cử đại diện thay mặt gặp Bảo Đại yêu cầu về việc đàm phán về nền độc lập của Việt Nam và việc xây dựng một cơ quan chính phủ Việt Nam độc lập. Bảo Đại được Mặt trận Thống nhất Quốc gia Liên hiệp gồm có những lực lượng chính trị Cao Đài, Hoà Hảo, Việt Nam Cách mệnh Đồng minh Hội, Đại Việt Quốc dân đảng và Việt Nam Quốc dân Đảng hậu thuẫn. [ 303 ] Đây là những tổ chức triển khai chính trị hoặc tôn giáo từng tham gia cơ quan chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa hay hợp tác với Việt Minh chống Pháp nhưng do xung đột với Việt Minh nên chuyển sang ủng hộ Bảo Đại thành lập Quốc gia Việt Nam .Theo sử gia William Duiker, đây là việc tránh mặt yếu tố điều đình với nhà nước Hồ Chí Minh. Thực chất mục tiêu của Pháp là tìm cách thiết kế xây dựng một chính quyền sở tại bản xứ người Việt để làm đối trọng với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, và để thuyết phục Mỹ viện trợ kinh tế tài chính và quân sự chiến lược để Pháp hoàn toàn có thể liên tục đứng chân tại Đông Dương [ 304 ], bởi trong hiệp ước không có lao lý rõ ràng nào về nghĩa của chữ ” độc lập ” cũng như quyền hạn của Quốc gia Việt Nam, cũng không nói rõ việc thành lập Quốc gia này hoàn toàn có thể tác động ảnh hưởng gì đến đại chiến Việt – Pháp hiện vẫn tiếp nối. [ 305 ]Ngày 7 tháng 12 năm 1947, Bảo Đại và Pháp ký Hiệp định vịnh Hạ Long, trong đó Pháp cam kết mập mờ về nền độc lập dân tộc bản địa của Việt Nam. Những chính trị gia trong Mặt trận Thống nhất Quốc gia Liên hiệp và Ngô Đình Diệm đã chỉ trích hiệp định này là kém quá xa so với một nền độc lập thực sự. Ngày 5 tháng 6 năm 1948, Bảo Đại và Bollaert ký Hiệp định Vịnh Hạ Long thứ hai, Pháp ” trang trọng công nhận độc lập ” của Việt Nam. Tuy nhiên, chính phủ nước nhà Pháp vẫn giữ quyền trấn áp quan hệ ngoại giao và quốc phòng, đồng thời trì hoãn việc chuyển những giao tính năng khác của chính quyền sở tại sang những cuộc đàm phán trong tương lai. [ 230 ]

Ngày 5 tháng 6 năm 1948, Bảo Đại và Bollaert ký kết Hiệp định tại Vịnh Hạ Long trong đó Pháp tuyên bố “trịnh trọng công nhận nền độc lập của Việt Nam”, nhưng đặc biệt Pháp chỉ giữ lại quyền kiểm soát công tác đối ngoại và quân đội, việc chuyển giao các chức năng khác của chính phủ sẽ được giải quyết ở các cuộc thương lượng sau. Thực tế người Việt Nam (Quốc gia Việt Nam) chẳng được trao cho quyền hành gì. Việt Minh chỉ trích Bảo Đại là xấu xa[ai?], tội lỗi vì đã giành được hai chữ độc lập trong thỏa thuận với Pháp, điều mà Hồ Chí Minh đã cố gắng giành giật ở Hội nghị Fontainebleu nhưng không được. Sau khi ký Hiệp định này, Bảo Đại sang châu Âu. Ngày 25 tháng 8 năm 1948, Bảo Đại báo cho phía Pháp biết ông sẽ không về nước nếu chế độ thuộc địa ở Nam Kỳ không bị hủy bỏ. Ngày hôm sau, các bộ trưởng ở Paris phát biểu: “thật sự hắn đã bắt đầu bất chấp cả chúng ta”. Có khá nhiều điều cho thấy Bảo Đại không phải chỉ là một tên bù nhìn và “vua hộp đêm” như mọi người vẫn tưởng. Bảo Đại đã ký Hiệp định Elysée để nhằm một khi nắm chính quyền, ông có thể chơi ván bài quốc tế theo kiểu của ông. Ông đã đặt lòng tin vào sự ủng hộ của Mỹ mà ông hy vọng sẽ kiềm chế được Pháp và cung cấp cho Việt Nam viện trợ kinh tế cần thiết. L.A Patti nhận xét Bảo Đại vừa là một nhà chính trị vừa là một người dân tộc chủ nghĩa.[306]

Ngày 8 tháng 3 năm 1949, Tổng thống Pháp Vincent Auriol và Cựu hoàng Bảo Đại đã ký Hiệp ước Elysée, xây dựng Quốc gia Việt Nam là vương quốc độc lập hội viên trong khối Liên hiệp Pháp [ 230 ], đứng đầu là Quốc trưởng Bảo Đại. Tuy nhiên, chính quyền sở tại Quốc gia Việt Nam rất yếu ớt do những quyền quan trọng về quân sự chiến lược, kinh tế tài chính và ngoại giao đều do người Pháp nắm giữ và quyền hành cao nhất ở Đông Dương trên thực tiễn là Cao ủy Đông Dương của Liên hiệp Pháp [ 230 ] .
Lính Quốc gia Việt Nam làm lễ chào cờ Pháp và Quốc gia Việt Nam, ảnh chụp tại Thành Phố Bắc Ninh năm 1951Tướng Georges Revers, Tổng Tham mưu trưởng quân đội Pháp, được phái sang Việt Nam để điều tra và nghiên cứu tình hình ( tháng 5, 6 năm 1949 ) và sau đó đã viết :

“Hồ Chí Minh đã có khả năng chống cự lại với sự can thiệp của Pháp lâu đến như thế, chính là vì nhà lãnh đạo Việt Minh đã biết tập hợp chung quanh mình một nhóm những người thực sự có năng lực… Ngược lại, Bảo Đại đã có một chính phủ gồm độ 20 đại biểu của toàn các đảng phái ma, trong số đó đảng mạnh nhất cũng khó mà đếm được 25 đảng viên”[307].

Người Pháp trì hoãn một cách có đo lường và thống kê việc thi hành Hiệp ước Élysée với Quốc gia Việt Nam. Quân đội của họ liên tục tham chiến tại Việt Nam, nhân viên cấp dưới hành chính liên tục thao tác ở những cấp chính quyền sở tại ; Quốc gia Việt Nam chẳng được trao cho một chút ít quyền hành thực sự nào, như bấy giờ người ta nói, Quốc gia Việt Nam chỉ là một sự nguỵ trang cho nền quản lý của Pháp. [ 308 ] .Theo hiệp ước giữa Quốc gia Việt Nam và Pháp, một số ít đơn vị chức năng của Pháp được chuyển giao cho Quốc gia Việt Nam. Ban đầu những đơn vị chức năng này vẫn do những sĩ quan Pháp chỉ huy nhưng sẽ được sửa chữa thay thế dần bằng những sĩ quan người Việt tốt nghiệp những cơ sở đào tạo sĩ quan do Quốc gia Việt Nam xây dựng với sự trợ giúp về mọi mặt huấn luyện và đào tạo huấn luyện và đào tạo quân sự chiến lược của Pháp và Mỹ [ 309 ] [ 310 ]. Ngoài ra những TT và những trường đào tạo và giảng dạy của Mỹ mở màn chọn, đưa người từ Việt Nam sang học ở Mỹ. [ 309 ] Quân đội Quốc gia Việt Nam là quân đội riêng, độc lập với quân đội Liên hiệp Pháp, nhưng toàn thể quân đội Việt Nam và Liên hiệp Pháp tại Đông Dương được đặt chung dưới quyền chỉ huy của Uỷ ban quân sự chiến lược mà Tư lệnh sẽ là một sĩ quan Pháp. Quân đội vương quốc Việt Nam được xây dựng nhưng được đào tạo và giảng dạy kém và không có sĩ quan chỉ huy cấp cao người Việt [ 311 ] .Ngày 19 tháng 7 năm 1949, Vương quốc Lào được Pháp công nhận độc lập ( nhưng hạn chế ) trong Liên hiệp Pháp [ 312 ], Hiến pháp năm 1947 được sửa đổi. Hiệp ước tiếp theo ký ngày 22 tháng 10 năm 1953 công nhận nền độc lập tổng lực của Lào. Ngày 8 tháng 11 năm 1949, Vương quốc Campuchia giành độc lập ( hạn chế ) trong Liên hiệp Pháp [ 230 ] [ 313 ]. Đến ngày 9 tháng 11 năm 1953, Campuchia mới được Pháp công nhận độc lập tổng lực [ 314 ] .Sau đó, chịu sức ép của Mỹ và để xoa dịu xích míc [ 315 ], Pháp dần ký những hiệp ước trao cho Quốc gia Việt Nam những quyền tự trị về quân sự chiến lược, kinh tế tài chính, thuế quan, xuất nhập cảnh … [ 303 ] Các cơ quan chức năng do Pháp nắm giữ được chuyển giao cho Quốc gia Việt Nam trong những năm sau đó. [ 303 ] Tuy nhiên Quốc gia Việt Nam vẫn phụ thuộc vào vào nguồn cung kinh tế tài chính từ Pháp và những hoạt động giải trí quân sự chiến lược của Quân đội Quốc gia Việt Nam vẫn nằm dưới sự chỉ huy của một Uỷ ban quân sự chiến lược mà Tư lệnh là một sĩ quan Pháp .
Sĩ quan Pháp trao huân chương cho binh lính quân đội Quốc gia Việt Nam .

Kỳ thực Pháp coi giải pháp Bảo Đại chỉ là do tình thế thúc ép, họ không tin tưởng và tôn trọng chính phủ này. Năm 1949, Tổng tham mưu trưởng lục quân Pháp, đại tướng Revers sau chuyến khảo sát tình hình Đông Dương đã có bản tường trình mật trong đó viết: “Vấn đề điều đình với Việt Nam thì tìm những người quốc gia chống cộng để điều đình. Giải pháp Bảo đại chỉ là một giải pháp thí nghiệm, nhưng chế độ Bảo Đại là một chế độ ung thối với sự tham nhũng, buôn lậu đồng bạc, buôn lậu giấy phép nhập cảng, những khu chứa cờ bạc đĩ điếm…” (Trung tâm du hí Đại thế Giới ở Chợ Lớn được chính phủ Bảo Đại cho phép công khai sòng bạc và chứa mại dâm để kiếm chác). Bản tường trình sau đó bị lộ khiến chính phủ Pháp “muối mặt”, và Revers bị cho về hưu non sau khi ra khai trình tại Hội đồng tối cao quân lực. bản thân Bảo Đại cũng nhận xét rằng: “Cái được gọi là giải pháp Bảo Đại hóa ra là giải pháp của người Pháp.”[316]

Tháng 10 năm 1951, nghị sĩ John F. Kennedy – về sau trở thành Tổng thống Mỹ – đã đến Việt Nam để khảo sát. Lúc đó, Mỹ đã tài trợ một cách hào phóng cho chiến tranh của thực dân Pháp ở Đông Dương, nhưng Kennedy tự hỏi: tại sao viện trợ Mỹ vẫn không thể giúp Pháp chiến thắng? Ông đã hỏi tướng De Lattre, Cao ủy kiêm Tổng chỉ huy quân Pháp ở Đông Dương rằng: “Tại sao ông có thể trông mong người Việt Nam (Quốc gia Việt Nam) chiến đấu (chống lại Việt Minh) để duy trì nước họ như một bộ phận của Pháp?”. Về lại Mỹ, Kennedy phát biểu ngày 15 tháng 11 năm 1951 trên đài phát thanh[317]:

“Các xứ Đông Dương là những chính phủ bù nhìn, những lãnh địa của các ông hoàng (chỉ cựu hoàng Bảo Đại và các quốc vương Lào và Campuchia) thuộc Pháp với tài nguyên to lớn nhưng là những ví dụ điển hình của đế quốc và thực dân mà người ta có thể thấy bất kỳ nơi đâu… Ở Đông Dương, chúng ta [Mỹ] đang liên kết với nỗ lực tuyệt vọng của một đế chế Pháp muốn bám lấy những mảnh còn lại của đế quốc”. Kết quả là (chúng ta) không có sự ủng hộ sâu rộng của nhân dân Việt Nam đối với chính phủ bản xứ (tức chính phủ Quốc gia Việt Nam của Bảo Đại)”

Trả lời điện báo của một nhà báo quốc tế tháng 3 năm 1948 khi thông báo tin Bảo Đại chịu nhận điều kiện quân đội người Việt Nam sẽ nằm dưới quyền chỉ huy của Pháp, chủ tịch Hồ Chí Minh trả lời: “Ông Vĩnh Thuỵ (tên thật của Bảo Đại) là Cố vấn của Chính phủ Việt Nam. Ông ấy không thể đàm phán hoặc hành động gì trước khi Chính phủ Việt Nam đồng ý. Vả chǎng, nếu quân đội và ngoại giao Việt Nam ở dưới quyền Pháp tức là Việt Nam chưa được độc lập hẳn và vẫn là thuộc địa của Pháp. Điều kiện như thế thì ngoài bọn phản quốc ra, không có một người Việt Nam nào chịu nhận, Cố vấn Vĩnh Thuỵ cũng vậy. Hơn 80 nǎm dưới quyền thống trị của Pháp, nhân dân Việt Nam đã nếm đủ sỉ nhục và đau khổ. Nhân dân Việt Nam quyết không chịu làm nô lệ lần nữa.”[318]

Khi vấn đáp điện phỏng vấn của Dân quốc Nhật báo ( Trung Quốc Dân Quốc ) ngày 3 tháng 4 năm 1949, quản trị Hồ Chí Minh đã vấn đáp thắc mắc về hiệp định Elysée như sau :

Đối với dân Việt Nam, đó chỉ là một tờ giấy lộn. Thứ thống nhất và độc lập giả hiệu ấy chẳng lừa bịp được ai. Ngay nhân dân Pháp và dư luận thế giới cũng đã hiểu rõ và tố cáo điều đó. Lúc nào quân đội thực dân Pháp hoàn toàn rút khỏi đất nước Việt Nam, thì mới có thống nhất và độc lập… Vĩnh Thụy trở về với 10.000 viễn binh Pháp, để giết hại thêm đồng bào Việt Nam. Vĩnh Thụy cam tâm bán nước, đó là sự thực… Pháp luật Việt Nam tuy khoan hồng với những người biết cải tà quy chính nhưng sẽ thẳng tay trừng trị những tên Việt gian đầu sỏ đã bán nước buôn dân. Quân và dân Việt Nam quyết tâm đánh tan tất cả âm mưu của thực dân, quyết kháng chiến để tranh cho kỳ được độc lập và thống nhất thật sự.“[319][320].

Còn Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhận xét: “Với việc mở đường cho chủ nghĩa thực dân mới vào Việt Nam, De Lattre đã mang đến cho ta một hiểm hoạ lâu dài”[321].

Giai đoạn 1950 – 1954

Chiến dịch Biên giới 1950

Trong năm 1950, đại chiến có sự biến hóa quan trọng, chuyển sang một tiến trình mới. Nhờ sự viện trợ của những nước xã hội chủ nghĩa liên minh, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa quyết định hành động chuyển từ quy trình tiến độ phòng ngự sang tiến trình tổng phản công. Ngày 2 tháng 2 năm 1950, Hồ Chí Minh ký sắc lệnh 20 / SL tổng động viên nhân lực, tài lực của nhân dân để thực thi tổng phản công [ 322 ]. Họ lôi kéo nhân dân triển khai cuộc chiến tranh du kích trên tổng thể những địa phận mà họ xâm nhập được. Từ du kích, họ lại liên tục tinh lọc để thiết kế xây dựng bộ đội chính quy, cộng thêm thế hệ tân binh chiêu mộ được từ những tỉnh đông dân. Quy mô quân đội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phụ thuộc vào vào cơ số vũ khí mà họ có năng lực trang bị .Sau chiến dịch Việt Bắc, Việt Minh từ từ tổ chức triển khai lại cỗ máy và lực lượng, mở màn tổ chức triển khai những trận đánh quy mô chống lại Pháp. Tháng 1 năm 1950, Việt Minh mở một loạt những chiến dịch quân sự chiến lược uy hiếp trực tiếp đồng bằng sông Hồng. Từ tháng 2 năm 1950 đến tháng 4 năm 1950, Việt Minh thực thi những chiến dịch quy mô lớn nhằm mục đích trấn áp Đông Bắc Bắc Bộ. [ 292 ] Trong năm 1950, những lực lượng vũ trang của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được hoàn hảo về biên chế, thống nhất với tên gọi Quân đội Nhân dân Việt Nam .Về phía Pháp, cuộc chiến tranh đã vào thế sa lầy tuy họ đã dùng đến 40-45 % ngân sách quân sự chiến lược và 10 % ngân sách nhà nước. Với sự nổ ra của Chiến tranh Triều Tiên vào tháng 6 năm 1950, Mỹ đổi khác thái độ về cuộc xâm lược của Pháp tại Đông Dương, coi Triều Tiên và Việt Nam là hai mặt trận phụ thuộc vào lẫn nhau trong đại chiến của phương Tây chống lại chủ nghĩa cộng sản. Tổng thống Mỹ Harry S. Truman công bố sẽ viện trợ quân sự chiến lược trực tiếp cho những nỗ lực của quân Pháp tại Đông Dương [ 323 ] .Trước năm 1950, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vẫn giữ đường lối cân đối trong quan hệ quốc tế. Năm 1948, Đảng Cộng sản Đông Dương lúc này đang hoạt động giải trí bí hiểm dưới danh nghĩa Việt Minh nhắc nhở những cấp uỷ không viết bài công kích Hoa Kỳ trong những tài liệu tuyên truyền và duy trì đường lối trung lập. Ngày 18 tháng 1 năm 1950, nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Trung Quốc chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Các chỉ huy Trung Quốc như Mao Trạch Đông, Lưu Thiếu Kỳ, Chu Ân Lai, … đã thuyết phục thành công xuất sắc Stalin công nhận sự sống sót của nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, xua tan những hoài ngi, hoài nghi của Stalin trước đây về đặc thù hai mặt của Hồ Chí Minh khi Stalin cho rằng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa hợp tác với tình báo Mỹ và giải tán Đảng Cộng sản Đông Dương. Ngày 30/1/1950, Stalin và Đảng Cộng sản Liên Xô chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và đồng ý chấp thuận viện trợ vũ khí cho cơ quan chính phủ này trải qua Trung Quốc để họ có thêm vũ khí chống Pháp. Cùng ngày, Đảng Cộng sản Đông Dương phát hành một thông tư bí hiểm được cho phép biểu lộ xu thế chống Mỹ trên những tài liệu tuyên truyền chính thức. Tháng 4 năm 1950, tổng bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương, Trường Chinh, khẳng định chắc chắn Việt Nam, cũng giống như Trung Quốc, đã lựa chọn trào lưu cộng sản chủ nghĩa dưới sự chỉ huy của Stalin đồng thời vô hiệu tư tưởng trung lập theo kiểu Tito. Ngày 20/7 năm 1950, khi vấn đáp cuộc phỏng vấn với đại diện thay mặt Đảng Cộng sản Pháp, Hồ Chí Minh phát biểu công khai minh bạch lên án chủ nghĩa đế quốc của Mỹ và sự can thiệp của Mỹ vào yếu tố nội bộ Việt Nam. Hồ Chí Minh công bố hành vi viện trợ vũ khí cho Pháp mà Mỹ đang triển khai là sự phản dân chủ và tương tự như như một cuộc xâm lăng. Trong chuyến đi tới Moscow, Hồ Chí Minh hết lời ca tụng Stalin và chủ nghĩa Stalin, thậm chí còn ông còn sáng tác một bài thơ ca tụng Stalin. [ 233 ]Để lấy lại thế dữ thế chủ động, Pháp triển khai tăng cường mạng lưới hệ thống phòng ngự đường số 4, khoá biên giới Việt-Trung : cô lập căn cứ địa Việt Minh với bên ngoài, thiết lập hiên chạy dọc Đông-Tây, cô lập Việt Bắc với đồng bằng Bắc bộ, chuẩn bị sẵn sàng lực lượng để tiến công Việt Bắc lần 2 để hủy hoại đầu não Việt Minh .
Về phía Việt Minh, Bộ chỉ huy Việt Minh nhận định và đánh giá đúng ý đồ của Pháp nên nhanh gọn vạch kế hoạch dữ thế chủ động tiến công để Open biên giới, khai thông bàn đạp để nhận viện trợ của Trung Quốc, Liên Xô và khối xã hội chủ nghĩa. Theo chủ trương này, đầu tháng 7 năm 1950, Bộ Tổng tư lệnh Việt Minh quyết định hành động chọn hướng chiến dịch là Cao Bằng – Thành Phố Lạng Sơn .Chiến dịch Biên giới khởi đầu ngày 16 tháng 9 năm 1950, diễn ra trong ba đợt. Đợt 1, ngày 16 tháng 9, Quân đội Nhân dân Việt Nam thực thi đánh công kiên quy mô tương đối lớn, có hiệp đồng giữa những binh chủng tiến công cứ điểm Đông Khê nhằm mục đích cô lập Cao Bằng, và đến ngày 18, cứ điểm Đông Khê trọn vẹn thất thủ dù quân Pháp đã kêu gọi cả không quân yểm trợ. Sự kiện này làm mất một mắt xích quan trọng trong mạng lưới hệ thống phòng thủ đường số 4 của Pháp. Sang đợt hai, quân Pháp quyết định hành động rút khỏi Cao Bằng, đồng thời thực thi cuộc ” hành quân kép “, gửi tiếp viện từ Thành Phố Lạng Sơn qua Thất Khê nhằm mục đích tái chiếm Đông Khê. Quân đội Nhân dân Việt Nam đã sắp xếp thế trận phục kích, vây hãm sau đó lần lượt tàn phá cả hai cánh quân Pháp từ Thất Khê lên lẫn từ Cao Bằng rút về. Qua đợt ba, quân Việt Nam tiến hành truy kích quân Pháp tháo chạy đồng thời liên tục quấy rối, không cho họ chuyển quân tiếp viện cho mặt trận Cao-Bắc-Lạng .Dưới sự uy hiếp của Quân đội Nhân dân Việt Nam và sự hoang mang lo lắng của bộ chỉ huy Pháp, đến ngày 22 tháng 10 năm 1950, quân Pháp phải rút bỏ trọn vẹn khỏi những cứ điểm còn lại trên đường 4 như Thất Khê, Na Sầm, Đồng Lập, TP Lạng Sơn … Đến ngày 17 tháng 10, sau khi đã đạt được hàng loạt những tiềm năng đề ra, Quân đội Nhân dân Việt Nam dữ thế chủ động kết thúc chiến dịch .Thắng lợi của Quân đội Nhân dân Việt Nam trong chiến dịch này đã làm phá sản kế hoạch quân sự chiến lược chính trị của Pháp, phá được thế bị cô lập của căn cứ địa Việt Bắc, khai thông một đoạn biên giới dài, nối Việt Bắc với những liên minh lớn thành một dải liên tục đến tận châu Âu, mở đầu cầu đảm nhiệm viện trợ. Vành đai đồn bốt vây hãm Việt Bắc đã bị hủy hoại trọn vẹn. Đồng thời chiến dịch này đã gây nên không khí chủ bại và hoảng sợ tại TP. Hà Nội. Bộ chỉ huy Pháp được cải tổ, nhiều sỹ quan bị không bổ nhiệm và tướng Jean de Lattre de Tassigny lên nắm quyền chỉ huy quân viễn chinh Pháp ở Đông Dương .Chiến dịch này có ý nghĩa bản lề quan trọng, là bước ngoặt của cuộc cuộc chiến tranh. Kể từ đây Quân đội Nhân dân Việt Nam mở màn chuyển sang thế dữ thế chủ động tiến công. Cũng từ năm 1950, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mở màn nhận được viện trợ từ những nước Xã hội chủ nghĩa. Trong toàn cảnh Pháp được Mỹ giúp sức muốn nhanh gọn giành thắng lợi, kết thúc cuộc chiến tranh còn thế và lực của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chưa thực sự vững mạnh, viện trợ này có ý nghĩa rất là quan trọng .

Chiến tranh tăng trưởng

Không còn kỳ vọng tiến công hay vây hãm chiến khu Việt Bắc, Pháp tổ chức triển khai Phòng tuyến Tassigny để bảo vệ vùng đồng bằng. Từ khi chuyển sang dữ thế chủ động tiến công, những chiến dịch liên tục của Quân đội Nhân dân Việt Nam – Chiến dịch Trung Du, Chiến dịch đường 18, Chiến dịch Hà Nam Ninh – đã bóc vỏ Phòng tuyến Tassigny khỏi đồng bằng, buộc Pháp duy trì một lực lượng lớn bên trong để bảo vệ vùng đồng bằng Bắc Bộ .
Từ cuối năm 1950, Quân đội Nhân dân Việt Nam khởi đầu thực thi những trận chiến quy mô lớn theo kiểu tầm cỡ. Nhưng họ đã phải chịu thiệt hại lớn, những chiến dịch Trung du, Đường 18 và Hà Nam Ninh bị thất bại trước quân Pháp do tướng Jean de Lattre de Tassigny chỉ huy. Chiến dịch Hòa Bình mà de Lattre mở vào tháng 11 năm 1951 đã trở thành ” cối xay thịt ” so với cả hai bên. Khi trận đánh kết thúc vào tháng 2 năm 1952, Quân đội Nhân dân Việt Nam chịu thương vong không nhỏ, nhưng họ đã học được cách đối phó với giải pháp và vũ khí của Pháp, và họ đã xâm nhập được sâu hơn vào trong vòng cung phòng thủ của Pháp .Đầu năm 1951, Pháp kiến thiết xây dựng phòng tuyến quân sự chiến lược tại đồng bằng Bắc Bộ nhằm mục đích ngăn ngừa sự xâm nhập của Việt Minh từ miền núi và trung du vào đồng bằng Bắc Bộ. Họ thiết kế xây dựng khoảng chừng 800 lô cốt. Xung quanh những lô cốt là vành đai trắng có nửa đường kính 5 – 10 km. Tại những vành đai trắng Pháp tăng cường trấn áp dân chúng để họ không hề tiếp tế cho Việt Minh. Pháp còn mở nhiều cuộc càn quét tại những vùng tranh chấp để tìm diệt Việt Minh. Trong những cuộc càn quét này quân đội Pháp và quân đội Quốc gia Việt Nam đã đốt phá, cướp bóc, hãm hiếp, giết hại nhiều người dân vô tội bị hoài nghi ủng hộ Việt Minh. [ 324 ]Cuối năm 1952, Quân đội Nhân dân Việt Nam mở Chiến dịch tiến công Tây Bắc giải phóng thị xã và hầu hết Sơn La cùng những khu vực Nghĩa Lộ, Yên Bái ( 2 huyện ), Lai Châu ( 4 huyện ). Cuộc tiến công vào Phú Thọ để cứu vãn tình thế của Salan thất bại. Salan liền cho củng cố Nà Sản, kiến thiết xây dựng vị trí này như một ” con nhím ” xù lông để chặn bước tiến của Quân đội Nhân dân Việt Nam .Ở miền Trung, Quân đội Nhân dân Việt Nam đã đạt được những thành công xuất sắc quan trọng. Vùng trấn áp của Pháp ở Tây Nguyên đã bị thu hẹp lại chỉ còn vài vùng ven biển hẹp ở quanh Huế, Thành Phố Đà Nẵng, và Nha Trang. Những khu vực duy nhất mà Pháp còn hoàn toàn có thể thành công xuất sắc là Nam Kỳ và Campuchia .Mùa xuân năm 1953, Quân đội Nhân dân Việt Nam tổ chức triển khai một lực lượng lớn tiến công quân Pháp ở Lào, với sự tương hỗ của Quân đội nhà nước Souphanouvong. Do phục vụ hầu cần quá xa nên Quân đội Nhân dân Việt Nam không tiến công quân Pháp ở Cánh đồng Chum. Đây được coi là thành công xuất sắc lớn của Pháp .Ở những vùng khác, Quân đội Nhân dân Việt Nam tiến công phối hợp đồng bộ từ Nam Bộ, Khu 5, Tây Nguyên, Trung Lào, Hạ Lào, Bắc Bộ, buộc Pháp phân tán xé lẻ khối quân cơ động. Việt Minh tiến đánh Tây Bắc, Pháp không còn lực lượng cơ động để ứng cứu, hình thành Chiến cục đông-xuân 1953 – 1954 .

Kế hoạch Navarre

Tháng 7 năm 1953, chỉ huy mới của Pháp, tướng Henri Navarre, đến Đông Dương. Được sự hứa hẹn về việc Mỹ tăng viện trợ quân sự chiến lược, Navarre chuẩn bị sẵn sàng cho một cuộc tổng phản công mà báo chí truyền thông Pháp và Mỹ gọi là ” Kế hoạch Navarre ” .
Bản đồ Đông Dương tháng 7 năm 1954, Nguồn : The Pentagon Papers Gravel Edition, Volume 1, Chapter 3, ” The Geneva Conference, May-July, 1954 “, page 123 ( Boston : Beacon Press, 1971 )Ngày 18 tháng 7 năm 1953, Navarre mở cuộc hành quân Hirondelle ( ” Con én ” ) vào Lạng Sơn và cuộc hành binh ” Camargue ” vào Quảng Trị nhằm mục đích hủy hoại được 1 số ít dụng cụ và máy móc của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Ở Lạng Sơn, quân Pháp lùng sục những kho tàng rồi vội vã tháo chạy. Sau đó truyền thông online Pháp loan tin quân đội đã diệt được hai tiểu đoàn, một số ít địa thế căn cứ trong khu tam giác là mối rình rập đe dọa trên quốc lộ số 1 .Liên tiếp với hai cuộc hành quân này, ngày 9 tháng 8 năm 1953 Pháp rút quân ra khỏi Nà Sản bằng không vận. Trước đây, năm 1952, Pháp đặt cứ điểm Na Sản để ngăn Quân đội Nhân dân Việt Nam tiến công quân Pháp ở Lào. [ 325 ]Ngày 15 tháng 10 năm 1953, Navarre mở Cuộc hành quân Moutte vào Tỉnh Ninh Bình và Thanh Hóa hòng giành lại thế dữ thế chủ động trên mặt trận chính. Mục đích chính lại là phá những địa thế căn cứ phục vụ hầu cần tiền duyên của Quân đội Nhân dân Việt Nam trong cuộc tiến công 1953 – 1954 được cho là sẽ diễn ra ở đồng bằng. Nhưng thực sự trong kế hoạch Quân đội Nhân dân Việt Nam được đề ra hồi tháng 9, đồng bằng Bắc Bộ chỉ là mặt trận phối hợp. Cuộc hành quân Moutte diễn ra là sự suy đoán sai của Navarre cùng sự xuất sắc của bộ đội mật mã Việt Nam .Ngày 12 tháng 4 năm 1953 Quân đội nhân dân Việt Nam tiến quân sang Lào. nhà nước Vương quốc Lào lên án ” Việt Minh xâm lược “. [ 326 ]

Tháng 11 năm 1953, Navarre mở cuộc hành quân Castor đánh chiếm Điện Biên Phủ – Khu vực mà ông cho rằng có vị trí chiến lược chặn giữa tuyến đường chính của Quân đội Nhân dân Việt Nam sang Lào. Navarre xem căn cứ này vừa là một vị trí khóa chặn, vừa là một cái bẫy để nhử đối phương vào một trận đánh lớn theo kiểu kinh điển và có tính chất quyết định mà tại đó Quân đội Nhân dân Việt Nam sẽ bị tiêu diệt bởi pháo binh và hỏa lực không quân vượt trội của Pháp. Navarre đã chọn Điện Biên Phủ – vùng đất nằm trong một thung lũng lớn, cách Hà Nội 200 dặm đường không, với sự chi viện của khoảng 400 máy bay. Quân Pháp sau những trận đánh nống thất bại đã nhường các điểm cao xung quanh cho Quân đội Nhân dân Việt Nam, Navarre cho rằng khi đó Quân đội Nhân dân Việt Nam không đủ khả năng đưa pháo lên Điện Biên Phủ nên sẽ không có nguy hiểm gì từ các điểm cao. Điện Biên Phủ được Navarre xem như là một “cái nhọt tụ độc”, hút hết phần lớn chủ lực của Quân đội Nhân dân Việt Nam và đảm bảo an toàn cho đồng bằng Bắc Bộ.

Khi đó, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đang nghĩ tới một cuộc tiến công, kỳ vọng sẽ mở được một con đường xuyên Lào thọc qua Campuchia. Sau đó đưa lực lượng Quân đội Nhân dân Việt Nam tại miền Bắc vào chi viện bổ trợ cho lực lượng sẵn có ở Nam Bộ. Trong cuộc họp tháng 11 năm 1953 của Bộ Quốc phòng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, những chỉ huy quân sự chiến lược quyết định hành động mở Chiến cục đông-xuân 1953 – 1954 để xé lẻ khối quân nòng cốt của Pháp đang co cụm đồng bằng Bắc Bộ. Các vị trí tiến công được xác lập ở Lai Châu, Trung-Hạ Lào và Tây Nguyên. Ý tưởng tuyến đường kế hoạch xuyên Lào sẽ được thực thi một phần trong tương lai trải qua con đường mòn Hồ Chí Minh .

Trận Điện Biên Phủ

Chiến dịch Lai Châu và Chiến dịch Trung Lào tháng 12 năm 1953 đến tháng 1 năm 1954 đã giúp Quân đội Nhân dân Việt Nam nắm giữ mảng lớn còn lại của vùng Tây Bắc ( Điện Biên Phủ chỉ là một thung lũng nhỏ ) và phần đông vùng Trung và Nam Lào. [ 327 ]

Để đối phó, Navarre tăng cường cho Điện Biên Phủ khiến nó trở thành một “pháo đài bất khả xâm phạm” trong con mắt phương Tây. Nhưng Navarre không hề biết rằng bản thân đã rơi vào một cái “bẫy” của Võ Nguyên Giáp khi “đặt bẫy” đối thủ của mình. Việc xây dựng một tập đoàn cứ điểm ở vùng núi Tây Bắc hiểm trở đã hút đi của Pháp những đơn vị thiện chiến nhất. Điều đó tạo nên khoảng trống không thể bù vào ở đồng bằng Bắc Bộ.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp quyết định hành động vào ” bẫy “, và đưa vào Điện Biên Phủ 4 sư đoàn với một số lượng lớn pháo giao động quân Pháp ở Điện Biên Phủ, dù dự trữ đạn pháo khá hạn chế ( hầu hết là thu được của Pháp ; phần Trung Quốc viện trợ rất hạn chế do nước này đang tham chiến tại Triều Tiên ). Những cuộc tiến công trên toàn Đông Dương không cho Pháp tập hợp một đội quân cơ động để ứng cứu Điện Biên Phủ. Những đơn vị chức năng phòng không tiên phong của Quân đội Nhân dân Việt Nam được đào tạo và giảng dạy ở Liên Xô đã về nước tham chiến. Một lực lượng khổng lồ dân công làm công tác làm việc vận tải đường bộ. Các đơn vị chức năng mạnh nhất của Quân đội Nhân dân Việt Nam triển khai vây hãm quân Pháp ở Điện Biên Phủ .Cuộc vây hãm Điện Biên Phủ diễn ra từ ngày 13 tháng 3 đến ngày 7 tháng 5 thì quân Pháp đầu hàng. Trong thời hạn chiến dịch, Pháp không có năng lực xoay chuyển tình thế nên đã đề xuất Mỹ cứu viện. Tại Washington đã có cuộc tranh luận về việc Mỹ có nên trực tiếp can thiệp bằng quân sự chiến lược để cứu viện cho Pháp, có tướng lĩnh còn ý kiến đề nghị thả bom nguyên tử xuống Điện Biên Phủ. Nhưng tổng thống Eisenhower đã quyết định hành động vô hiệu năng lực đó do chính quyền sở tại Anh sẽ không ủng hộ. Không quân Mỹ sẽ thả vũ khí tiếp viện cho quân Pháp, nhưng quân Mỹ sẽ không đổ xô vào Việt Nam .
Cục diện mặt trận Đông Dương, tại thời gian trong và sau Chiến dịch Điện Biên Phủ, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trấn áp khoảng chừng 2/3 chủ quyền lãnh thổ Việt Nam, nhưng đa phần là những vùng nông thôn và rừng núi, 1 số ít thị xã nhỏ, chưa trấn áp được những thành phố lớn. Pháp trấn áp một số ít tỉnh đồng bằng và những thành phố lớn đông dân cư, một số ít tỉnh đồng bằng nằm trong vùng tranh chấp. Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trấn áp gần như hàng loạt miền Bắc Việt Nam ( trừ một số ít thành phố, thị xã như Thành Phố Hà Nội, Hải Phòng Đất Cảng, Vĩnh Yên, Móng Cái … ), hầu hết Bắc Trung Bộ ( trừ duyên hải nhỏ Quảng Bình đến Quảng Nam ), hầu hết Trung Trung Bộ ( gồm cả Tỉnh Quảng Ngãi, Quy Nhơn … ), vùng Bắc Tây Nguyên, một phần nhỏ Nam Tây Nguyên, một phần cực Nam Trung Bộ và Nam Bộ .Một phần nhiều chủ quyền lãnh thổ Lào ( vùng núi phía đông ), một phần chủ quyền lãnh thổ Campuchia ( hướng đông bắc, nhỏ hơn là vùng rừng núi tây và tây-nam, một phần đông nam ) cũng thuộc trấn áp của bộ đội Lào ( liên minh của Việt Minh ). Tại Đông Nam Bộ, quân đội Pháp và quân đội Quốc gia Việt Nam chiếm lợi thế, quân đội riêng của những giáo phái tự trị cũng khá mạnh nên Việt Minh chỉ trấn áp được những vùng nông thôn. Việt Minh hạn chế đánh lớn vì họ nhận thức được bản thân bộ đội không đủ hỏa lực đọ với Pháp – Quốc gia Việt Nam ( họ rút kinh nghiệm tay nghề từ những trận chiến đẫm máu vào cuối thập niên 40 đầu 50 ). Thay vào đó, Việt Minh tích cực thiết kế xây dựng thế trận đồng điệu y hệt với những miền Bắc bộ, Trung Bộ sao cho tương thích với địa hình Nam Bộ : Xây dựng quân du kích và lực lượng nằm vùng để dễ bề tranh chấp. Việt Minh không đánh với tổ chức triển khai cấp sư đoàn, mà chỉ cơ động ở những quy mô tiểu đoàn. Cuối cuộc chiến tranh, riêng tại Nam Bộ quân số tương tự 2-3 đại đoàn Việt Minh được tập trung ra Bắc ; một số ít tiểu đoàn nổi tiếng : 303, 307 .Sau 56 ngày đêm, cứ điểm Điện Biên Phủ thất thủ, hàng loạt 16.200 quân Pháp bị tàn phá hoặc bị bắt làm tù binh. Điện Biên Phủ là thắng lợi quân sự chiến lược lớn nhất của Quân đội Nhân dân Việt Nam trong hàng loạt Kháng chiến chống Pháp. Trên phương diện quốc tế trận này có một ý nghĩa rất lớn : lần tiên phong quân đội của một vương quốc thuộc địa châu Á đánh thắng bằng quân sự chiến lược một quân đội của một cường quốc châu Âu. Trận thua lớn ở Điện Biên Phủ đã gây chấn động dư luận Pháp, vượt mặt ý chí duy trì chính sách thực dân tại Đông Dương của Pháp và buộc nước này phải rút khỏi Đông Dương. Ngày 8 tháng 5, hội nghị Geneva khởi đầu họp bàn về yếu tố Phục hồi tự do ở Đông Dương .

Sự tham gia của những nước khác

Từ năm 1950, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa mở màn nhận được viện trợ quân sự chiến lược từ Liên Xô, Trung Quốc và những nước Xã hội chủ nghĩa khác còn Pháp bắt nhận đầu được viện trợ quân sự chiến lược từ Mỹ. Kháng chiến chống Pháp của nhân dân ba nước Đông Dương do đó chuyển sang quá trình mới .

Về phía Việt Minh

Sau nhiều lần tìm sự ủng hộ về mặt ngoại giao từ phương Tây và Mỹ không thành, kèm theo đó là quan hệ các nước trong khu vực không có sự tiến triển, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa bắt đầu tìm kiếm sự ủng hộ từ hệ thống xã hội chủ nghĩa[328]. Năm 1949, Quân đội Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vượt qua biên giới Việt-Trung, tiến công quân Trung Hoa Dân quốc tỉnh Quảng Tây, bàn giao lại cho Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.[329] Ngày 14 tháng 1 năm 1950, Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố sẵn sàng thiết lập quan hệ ngoại giao với các nước trên thế giới và khẳng định Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa là chính phủ hợp pháp duy nhất của toàn thể nhân dân Việt Nam.[328]

Năm 1949 ở Trung Quốc, Đảng Cộng sản đã giành được quyền lực tối cao trên toàn đại lục. Ngay sau công bố trên, ngày 18 tháng 1 năm 1950, Trung Quốc trở thành nước tiên phong trên quốc tế công nhận và thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Sau Cộng hòa Nhân dân Trung Quốc, Liên Xô, CHDCND Triều Tiên, Nam Tư và những nước Đông Âu cũng lần lượt thiết lập quan hệ ngoại giao. Sau khi công nhận Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Trung Quốc khởi đầu viện trợ quân sự chiến lược cho nước này .Trong Kháng chiến chống Pháp ngoài xe hơi vận tải đường bộ, pháo cao xạ 37 mm, đại liên 12,7 mm DShK, hỏa tiễn sáu nòng H6 Katyusha, tiểu liên K-50, súng ngắn K-54, súng trường K-44, súng cối 82 mm, súng cối 120 mm, … là của Liên Xô và những nước Xã hội chủ nghĩa Đông Âu viện trợ còn những vũ khí bộ binh khác như lựu pháo 105 ly, sơn pháo 75 ly, DKZ 57, DKZ 75 và lương thực là do Trung Quốc trợ giúp. Số viện trợ nói trên chiếm khoảng chừng 20 % tổng số vật chất quân đội Nhân dân Việt Nam sử dụng trên mặt trận Bắc Bộ trong thời hạn này. [ 330 ]Theo Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tính chung, từ tháng 6-1950 đến tháng 6-1954, Việt Nam nhận được từ Liên Xô, Trung Quốc tổng số 21.517 tấn hàng những loại, trị giá 34 triệu rúp Nga ( ~ 34 triệu USD theo thời giá bấy giờ ). Còn theo thống kê của Trung Quốc thì chưa tính phần của Liên Xô, riêng lượng lương thực và thực phẩm phụ Trung Quốc đã viện trợ Việt Nam hơn 140.000 tấn và hơn 26.000 tấn dầu, ngoài những còn 155.000 khẩu súng những loại, 57,85 triệu viên đạn, 3.692 khẩu súng và súng cối, hơn 1,08 triệu quả đạn pháo và đạn cối, hơn 840.000 quả lựu đạn, 1.231 xe hơi, hơn 1,4 triệu bộ quân phục nữa. Như vậy là có sự độc lạ khá lớn giữa số liệu thống kê của Trung Quốc và của Việt Nam. [ 330 ]

Trung Quốc

Trong thời kỳ này, Trung Quốc triển khai chủ trương ngoại giao ” nhất biên hòn đảo “, ngã về phe Xã hội chủ nghĩa do Liên Xô đứng đầu, trực tiếp cạnh tranh đối đầu với Mỹ, coi Mỹ là quân địch nguy hại nhất. Vì vậy, Trung Quốc đã tích cực ủng hộ và đưa quân tình nguyện tham chiến ở Triều Tiên chống quân Liên Hiệp Quốc và giúp sức Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chống Pháp. Tuy nhiên khác với Triều Tiên, khi quản trị Hồ Chí Minh hỏi Mao Trạch Đông về năng lực Trung Quốc đưa quân sang Việt Nam trực tiếp tham chiến, Mao phủ nhận nhu yếu của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa về quân đội Trung Quốc, nhưng ông đồng ý chấp thuận gửi cố vấn quân sự chiến lược sang Việt Nam [ 331 ]. Trung Quốc là nước viện trợ cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tích cực nhất, nhiều nhất lúc đó .

Cuối tháng 1, Chủ tịch Hồ Chí Minh bí mật sang Bắc Kinh để bàn về vấn đề viện trợ, sau đó đi Moskva gặp gỡ Stalin và Mao Trạch Đông, Chu Ân Lai đang ở thăm Liên Xô. Stalin đề nghị Mao Trạch Đông giúp đỡ phong trào cộng sản ở Á châu như Việt Nam. Mao đồng ý với Stalin rằng Trung Quốc sẽ giúp Hồ Chí Minh.[331] Stalin và Mao Trạch Đông đã khẳng định: Việt Nam cần trang bị 10 đại đoàn để đánh thắng Pháp, trước mắt hãy trang bị cho 6 đại đoàn có mặt ở miền Bắc. Việt Nam có thể đưa ngay một số đơn vị sang nhận vũ khí trên đất Trung Quốc. Tỉnh Quảng Tây sẽ là hậu phương trực tiếp của Việt Nam. Từ đó, viện trợ của Trung Quốc đã một góp phần không nhỏ trong việc làm thay đổi cục diện chiến tranh ở Đông Dương. Archimedes Patti, một nhân viên tình báo quân sự Mỹ từng hợp tác với Việt Minh chống phát xít Nhật, trong hồi ký viết: Đến năm 1950, Mao Trạch Đông đã ở trong thế có thể giúp đỡ Hồ Chí Minh qua đường biên giới phía Bắc Việt Nam. Hồ Chí Minh không còn bị cô lập như trước, ông đã có rất nhiều đồng minh, trước hết là Trung Quốc và sau đó là Liên Xô, một sân bóng mới đã bắt đầu.

Ngay tháng 4 năm 1950, hai Trung đoàn của Đại đoàn 308 sang Mông Tự, Vân Nam, tiếp đó một Trung đoàn của Đại đoàn 312 sang Hoa Đồng, Quảng Tây nhận vũ khí. Để xử lý bảo vệ phục vụ hầu cần của bộ đội Việt Nam, ngày 6-8-1950, Tổng cục Hậu cần Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc đã xây dựng văn phòng ở Nam Ninh. Ngoài ra, còn có hai Tiểu đoàn công binh và trường sĩ quan lục quân sang học tập, đào tạo và giảng dạy tại Trung Quốc. Những đơn vị chức năng sang Trung Quốc ngoài việc trang bị lại vũ khí còn được giảng dạy thêm về giải pháp, đặc biệt quan trọng là kỹ thuật đánh bộc phá, được bắn đạn thật nên văn minh rất nhanh .Theo thống kê sơ bộ của Trung Quốc, từ tháng 4 đến tháng 9, Trung Quốc đã viện trợ 14.000 súng trường và súng lục, 1.700 súng máy và tiểu liên, 150 súng cối, 60 khẩu súng, 300 bazooka, cùng đạn dược, thuốc, quần áo và 2.800 tấn lương thực. Riêng chiến dịch Điện Biên Phủ, Trung Quốc đã viện trợ cho Việt Nam tổng số hơn 200 xe hơi, hơn 10.000 thùng dầu, hơn 3.000 khẩu súng những loại, 2.400.000 viên đạn, hơn 100 khẩu súng những loại, hơn 60.000 viên đạn pháo những loại và đạn hỏa tiễn, 1.700 tấn lương thực, ngoài những còn một lượng lớn thuốc men, khí tài, thuốc nổ. [ 330 ] .

Nhờ có sự giúp đỡ của Trung Quốc, trang bị vũ khí của quân đội được cải thiện đáng kể. Những năm qua, mỗi chiến sĩ chỉ mơ ước có một khẩu súng trong tay. Bây giờ không chỉ có súng mà đạn được cũng khá dồi dào. Sức mạnh hỏa lực của trung đoàn bộ binh ta đã hoàn toàn thay đổi so với trước. Tính đến tháng 6-1950, số cán bộ sang Trung Quốc học tập là 3.100 người (trong đó 650 cán bộ học bổ túc trung và sơ cấp, 1.200 học đào tạo, chỉ huy bộ binh sơ cấp, còn lại học về binh chủng như pháo binh, công binh…

Trong hai năm 1951 – 1952, viện trợ của những nước Xã hội chủ nghĩa, trong đó có Trung Quốc được duy trì liên tục và tương đối đều đặn. Từ tháng 7-1952 đến tháng 1-1953, Trung đoàn 45, Trung đoàn pháo binh hạng nặng tiên phong của Quân đội Nhân dân Việt Nam được đào tạo và giảng dạy ở Mông Tự ( Vân Nam, Trung Quốc ) ; Trung đoàn pháo cao xạ 367 xây dựng ngày 1-4-1953, sau 6 tháng đào tạo và giảng dạy ở Tân Dương ( Quảng Tây, Trung Quốc ), cuối năm 1953 được điều tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ. Liên Xô giúp trang bị vũ khí, Trung Quốc đảm nhiệm về giảng dạy cán bộ, nhân viên cấp dưới kỹ thuật, giảng dạy cho hai trung đoàn này .Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, Trung Quốc đã chi viện cho 3.600 viên đạn pháo 105 ly, đó là số đạn đi theo 24 khẩu súng viện trợ đưa về Việt Nam từ cuối năm 1953, chiếm 18 % tổng số đạn pháo sử dụng trong chiến dịch, sau đó còn chuyển thêm cho 7.400 viên đạn 105 mm nhưng số đạn này không kịp đưa vào ship hàng chiến dịch. Trong những ngày cuối chiến dịch Điện Biên Phủ, Trung Quốc còn giúp thêm một tiểu đoàn DKZ 75 mm và 12 pháo hỏa tiễn H6, kịp thời tham gia đợt tổng công kích ở đầu cuối diễn ra chiều ngày 6 tháng 5 năm 1954, phát huy công dụng rất lớn .Trong những năm 1949, 1950, Đảng và nhà nước Trung Quốc đã viện trợ 2.634 tấn gạo. Tuy nhiên, từ năm 1951 trở đi Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã nỗ lực kêu gọi lương thực trong nước để giảm dần lượng gạo viện trợ. Vì vậy, trong chiến dịch Điện Biên Phủ, lương thực hầu hết được kêu gọi từ trong nước, gạo Trung Quốc chỉ có 1.700 tấn gạo, chiếm 6,52 % tổng nhu yếu .
Tướng Vi Quốc Thanh, trưởng phi hành đoàn cố vấn quân sự chiến lược sang Việt Nam .Ngoài trang bị vũ khí, giúp sức đào tạo và giảng dạy, viện trợ lương thực, Trung Quốc còn cử Đoàn công tác làm việc Hoa Nam gồm 79 người do Vi Quốc Thanh làm trưởng phi hành đoàn. Ngày 9-8-1950 đoàn khởi hành từ Nam Ninh, ngày 12-8 đến Quảng Uyên, Cao Bằng. Đây là lần tiên phong Đảng Cộng sản Trung Quốc cử một đoàn cố vấn quân sự chiến lược ra quốc tế, với thông tư là phải phát huy ý thức chủ nghĩa quốc tế, phải đoàn kết với những chiến sỹ Việt Nam, phải giúp Việt Nam theo con đường tự lực cánh sinh, phát huy tính thần khó khăn phấn đấu. Đảng Cộng sản Trung Quốc giao cho đoàn 2 trách nhiệm : Một là, giúp sức Việt Nam đánh thắng trận, đuổi thực dân Pháp xâm lược ; hai là, giúp sức Việt Nam thiết kế xây dựng quân đội chính quy. Ngoài đoàn cố vấn quân sự chiến lược, Trung Quốc còn cử Trần Canh ( nguyên Phó Tư lệnh cánh quân Tây Nam, Tư lệnh quân khu Vân Nam ) cùng một số ít cán bộ quân sự chiến lược, trực tiếp làm cố vấn trong chiến dịch Biên giới Thu Đông năm 1950 .

Bà Hứa Kỳ Sảnh, phu nhân của tướng Vi Quốc Thanh trong buổi gặp gỡ Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam Phùng Quang Thanh đã cho biết: Tôi còn nhớ rất rõ, theo yêu cầu của Chủ tịch Mao Trạch Đông và Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngay từ đầu thập niên 50 của thế kỷ trước, khi nước Trung Hoa mới vừa thành lập, đồng chí Vi Quốc Thanh, đồng chí Trần Canh và đồng chí La Quý Ba và rất nhiều đồng chí trong đoàn cố vấn Trung Quốc sang giúp Việt Nam chống Pháp, trước khi đi, Chủ tịch Mao Trạch Đông căn dặn: “Các đồng chí phải phải coi sự nghiệp giải phóng của nhân dân Việt Nam là sự nghiệp của chính mình.[332]

Ngày 2 tháng 9 năm 1953, Hồ quản trị đứng vị trí số 1 đoàn chỉ huy cấp cao của Đảng và Nhà nước đến nơi ở của đoàn cố vấn Trung Quốc để trao Huân chương Hồ Chí Minh cho những thành viên của đoàn cố vấn như Vi Quốc Thanh, La Quý Ba, biểu dương ý thức quốc tế vô sản trong đoàn cố vấn, cảm ơn sự giúp sức mà Đảng Cộng sản, nhà nước Trung Quốc đã dành cho Việt Nam. [ 330 ]

Liên Xô

Trong quá trình đầu, Liên Xô đã hình thành quan hệ chính trị tổng lực với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ủng hộ chủ trương và đường lối Phục hồi và thiết kế xây dựng miền Bắc Việt Nam. Tuy nhiên, quan hệ này lại không đậm đà bằng quan hệ với những nước khác. Ngày 3 tháng 2 năm 1950, Liên Xô mới đặt quan hệ ngoại giao với Indonesia ( sau Việt Nam Dân chủ Cộng hòa 3 ngày ), tuy nhiên tháng 1 năm 1953 Liên Xô đã cử đại sứ đi Jakarta, trong khi đó mãi đến gần 2 năm sau tức là ngày 4 tháng 11 năm 1954, Liên Xô mới cử Lavraschev – đại sứ tiên phong của Liên Xô đến Thành Phố Hà Nội. [ 333 ]Trả lời phóng viên báo chí báo France Tireur ( tháng 6 năm 1949 ), quản trị Hồ Chí Minh có đoạn đối thoại. chứng minh và khẳng định rằng dù nhận viện trợ tuy nhiên Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sẽ nhất quyết duy trì sự độc lập của mình [ 334 ] :

Hỏi: Cụ có trông đợi ở sự giúp đỡ của quân đội Mao Trạch Đông không? Nếu có sự giúp đỡ đó, Cụ có sợ Trung Hoa và Liên Xô sẽ thống trị Việt Nam không?

Trả lời: Thắng lợi của Việt Nam sẽ là độc lập và thống nhất thực sự. Chúng tôi bao giờ cũng trông ở sức mình.
Chúng tôi không sợ ai cả. Không nước nào có thể thống trị được chúng tôi.

Về phía Pháp

Hoa Kỳ

Chính sách chống cộng của Mỹ

Theo chính phủ nước nhà Mỹ, một mặt Mỹ ủng hộ khái niệm quyền dân tộc bản địa tự quyết, mặt khác nước này cũng có quan hệ ngặt nghèo với những đồng minh châu Âu của mình, những nước đã có những công bố đế quốc so với những thuộc địa cũ của họ. Chiến tranh Lạnh chỉ làm phức tạp thêm vị trí của Mỹ, việc Mỹ ủng hộ quy trình phi thực dân hóa gặp xung đột với mối chăm sóc của Mỹ so với sự lan rộng của chủ nghĩa cộng sản và những tham vọng kế hoạch của Liên Xô tại châu Âu. Một số liên minh NATO khẳng định chắc chắn rằng thuộc địa cung ứng cho họ sức mạnh kinh tế tài chính và quân sự chiến lược mà nếu không có nó thì liên minh phương Tây sẽ tan rã. Gần như tổng thể những đồng minh châu Âu của Mỹ đều tin rằng thuộc địa sẽ phân phối sự phối hợp giữa nguyên vật liệu và thị trường được bảo vệ so với sản phẩm & hàng hóa thành phẩm, từ đó sẽ kết nối những thuộc địa với châu Âu. [ 335 ] .Hoa Kỳ cần có quan hệ liên minh với Pháp để thiết lập sự cân đối với sức mạnh của Xô Viết ở châu Âu sau cuộc chiến tranh quốc tế thứ hai. Từ tháng 9 năm 1945, Washington đã có một số ít hành vi ở Khu vực Đông Nam Á. Hồ Chí Minh nhận thấy Hoa Kỳ đang muốn đóng vai trò lớn hơn ở khu vực Thái Bình Dương, ông đã làm tổng thể để thiếp lập mối quan hệ với Hoa Kỳ trải qua việc giải cứu những phi công gặp nạn trong cuộc chiến tranh với Nhật Bản. Đổi lại, cơ quan tình báo Hoa Kỳ OSS ( U.S Office of Strategic Services ), tiền thân của CIA, giúp sức y tế, cố vấn và đào tạo và giảng dạy quân đội quy mô nhỏ cho Việt Minh. [ 62 ]Tại Mỹ, những thế lực chống cộng cực đoan nắm quyền, McCarthy và Hoover thực thi những chiến dịch chống cộng theo dõi, phân biệt đối xử, sa thải, khởi tố và bắt giam nhiều người bị xem là cộng sản hoặc ủng hộ chủ nghĩa cộng sản [ 336 ] [ 337 ] [ 338 ]. Một bộ phận trong số những nạn nhân bị mất việc, bị bắt giam hoặc bị tìm hiểu quả thật có quan hệ trong hiện tại hoặc trong quá khứ với Đảng Cộng sản Hoa Kỳ. Nhưng đại bộ phận còn lại có rất ít năng lực gây nguy cơ tiềm ẩn cho nhà nước và sự tương quan của họ với người cộng sản là rất mờ nhạt [ 339 ]. Những điều này khiến công chúng nghĩ rằng những người cộng sản là mối rình rập đe dọa so với bảo mật an ninh vương quốc. [ 340 ]Sự cạnh tranh đối đầu cuộc chiến tranh lạnh với Liên Xô là mối chăm sóc lớn nhất về chủ trương đối ngoại của Mỹ trong những năm 1940 và 1950, cơ quan chính phủ Truman và Eisenhower ngày càng trở nên lo lắng rằng khi những cường quốc châu Âu bị mất những thuộc địa của họ, những đảng cộng sản được Liên Xô ủng hộ sẽ đạt được quyền lực tối cao trong vương quốc mới. Điều này hoàn toàn có thể làm đổi khác cán cân quyền lực tối cao quốc tế theo hướng có lợi cho Liên Xô và vô hiệu quyền truy vấn vào nguồn lực kinh tế tài chính từ liên minh của Mỹ. Các sự kiện như cuộc đấu tranh giành độc lập của Indonesia ( 1945 – 1950 ), cuộc cuộc chiến tranh của Việt Nam chống Pháp ( 1945 – 1954 ), và chủ nghĩa xã hội dân tộc bản địa công khai minh bạch của Ai Cập ( 1952 ) và Iran ( 1951 ) đã khiến Hoa Kỳ lo ngại rằng những nước mới giành độc lập sẽ ủng hộ Liên Xô, ngay cả khi chính phủ nước nhà mới không trực tiếp liên hệ với Liên Xô. Do vậy, Hoa Kỳ đã sử dụng những gói cứu trợ, tương hỗ kỹ thuật và can thiệp nhiều lúc bằng quân sự chiến lược để tương hỗ những cơ quan chính phủ thân phương Tây tại những vương quốc mới giành độc lập. [ 341 ]

Từ năm 1949, sau khi Nội chiến Trung Quốc kết thúc, tiếp đó là chiến tranh Triều Tiên bùng nổ, khuynh hướng thân Liên Xô tại nhiều nước Ả Rập, giới chính khách Mỹ cảm thấy lo sợ về làn sóng đi theo chủ nghĩa Cộng sản tại các nước thế giới thứ ba. Trong điện tín số 831 ngày 3 tháng 2 năm 1947 gửi cho Đại sứ quán Mỹ tại Paris, bộ trưởng Ngoại giao Mỹ George Marshall nhận định “chúng ta không thấy có lợi ích gì trong việc nền cai trị đế quốc thực dân lại được thay thế bởi nền triết lý và các tổ chức chính trị bắt nguồn từ Kremlin và do Kremlin kiểm soát.“[342] Chính phủ Mỹ đưa ra Thuyết domino, theo đó Mỹ tin rằng nếu một quốc gia đi theo Chủ nghĩa cộng sản, các quốc gia thân phương Tây lân cận sẽ bị đe dọa. Bởi vậy, Mỹ bắt đầu viện trợ cho Pháp trong cuộc chiến chống lại Việt Minh (chỉ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa), một tổ chức/chính quyền họ cho là có liên hệ với Liên Xô và Trung Quốc. Tháng 5-1949, Ngoại trưởng Mỹ Dean Acheson, dù chẳng có chứng cớ nào về các mối liên lạc giữa Hồ Chí Minh với Kremlin, đã chỉ thị cho đại diện Mỹ tại Hà Nội cảnh báo những người quốc gia Việt Nam có ý định liên minh với Việt Minh, bằng những lời lẽ sau đây: “Qua hiểu biết về quá trình đào tạo của ông Hồ, không thể có nhận định nào khác hơn ông Hồ là một tên Cộng sản quốc tế thực thụ vì rõ ràng ông Hồ đã không thể chối cãi được các mối liên hệ với Moscow và chủ nghĩa cộng sản quốc tế và là một người châu Á được đề cao trong báo chí quốc tế cộng sản và được họ ủng hộ. Hơn nữa Mỹ đã không hề bị xúc động bởi tính chất dân tộc chủ nghĩa của lá cờ đỏ với ngôi sao vàng.“[343]

Mỹ tuyên bố “ủng hộ nguyện vọng độc lập dân tộc tại Đông Nam Á” trong đó có Việt Nam, nhưng với điều kiện “lãnh đạo của những nhà nước mới không phải là người cộng sản“, họ đặc biệt ủng hộ việc thành lập các “nhà nước phi cộng sản” ổn định trong khu vực tiếp giáp Trung Quốc. Theo thuyết Domino, Mỹ hỗ trợ các đồng minh tại Đông Nam Á để chống lại các phong trào mà họ cho là “lực lượng cộng sản muốn thống trị châu Á dưới chiêu bài dân tộc“.[344] Mỹ thúc giục Pháp nhượng bộ chủ nghĩa dân tộc tại Việt Nam, nhưng mặt khác họ không thể cắt viện trợ cho Pháp vì sẽ mất đi đồng minh trước những mối đe dọa lo lớn hơn tại châu Âu. Tóm lại, chính sách của Mỹ gồm 2 mặt không tương thích: một mặt hỗ trợ người Pháp chiến thắng trong cuộc chiến chống Việt Minh – tốt nhất là dưới sự chỉ đạo của Mỹ, mặt khác Mỹ dự kiến, người Pháp sau khi chiến thắng sẽ – “một cách cao cả” – rút khỏi Đông Dương[345]

Theo Félix Green, mục tiêu của Mỹ không phải chỉ có Việt Nam và Đông Dương, mà là toàn bộ vùng Đông Nam Á. Vì đây là “một trong những khu vực giàu có nhất thế giới, đã mở ra cho kẻ nào thắng trận ở Đông Dương. Đó là lý do giải thích vì sao Mỹ ngày càng quan tâm đến vấn đề Việt Nam… Đối với Mỹ đó là một khu vực phải nắm lấy bằng bất kỳ giá nào”[346] Một số khác cho rằng mục tiêu cơ bản và lâu dài của Mỹ là muốn bảo vệ sự tồn tại của các chính phủ thân Mỹ tại Đông Nam Á, không chỉ nhằm làm “tiền đồn chống Chủ nghĩa Cộng sản”, mà qua đó còn duy trì ảnh hưởng lâu dài của “Quyền lực tư bản” Mỹ lên thị trường vùng Đông Nam Á[347][348] (xem thêm Chủ nghĩa thực dân mới).

Mỹ tương hỗ Pháp

Năm 1947, Anh trao trả độc lập cho Ấn Độ, thuộc địa lớn nhất của Anh, mở đầu cho xu hướng phi thực dân hoá sau thế chiến thứ hai. Hơn nữa chiến lược đánh nhanh thắng nhanh của Pháp đã thất bại. Pháp đã mệt mỏi vì chiến tranh đã hao tổn quá lớn, theo Việt Nam Dân chủ Cộng hòa người Pháp mong muốn “Lấy chiến tranh nuôi chiến tranh, dùng người Việt đánh người Việt”, hy vọng giảm bớt hao tổn người và tiền bạc[349][350].

Trong 3 năm đầu của cuộc cuộc chiến tranh, Mỹ đã giữ một thái độ ” trung lập ” nhưng ủng hộ Pháp rất rõ ràng. Mỹ chẳng muốn tự đặt bản thân vào một vị thế khó xử là công khai minh bạch ủng hộ chủ nghĩa thực dân, nhưng cũng không muốn làm mất lòng Pháp – một liên minh quan trọng ở châu Âu. Do vậy, chính quyền sở tại Truman đã bí hiểm trao cho Pháp nhiều khoản viện trợ về kinh tế tài chính và quân sự chiến lược. [ 296 ] [ 297 ]

Để đối phó với các áp lực chính trị, quân sự và thích ứng với xu hướng phi thực dân hoá một mặt Pháp đàm phán với Bảo Đại thành lập Quốc gia Việt Nam năm 1949, phát triển quân đội người bản xứ. Một mặt, Pháp thuyết phục Mỹ rằng Pháp đang “chống cộng” chứ không phải mục đích chính là tái chiếm thuộc địa. Ngày 16 tháng 2 năm 1950, Bộ Ngoại giao Pháp gặp đại sứ Mỹ tại Paris để thông báo rằng “do kết quả của tình hình phát triển mới đây và triển vọng ít ra thì Cộng sản Trung Quốc cũng sẽ tăng cường viện trợ quân sự cho Hồ Chí Minh… cố gắng của Pháp ở Đông Dương giống như một dòng nước cuốn ở Pháp, đòi hỏi cần phải có một chương trình giúp đỡ dài hạn mà Mỹ mới cung cấp được. Nếu không… rất có khả năng Pháp có thể bị buộc phải chấm dứt các tổn thất của mình và rút lui khỏi Đông Dương.“[351]

Vấn đề được Mỹ đưa ra trước Hội đồng An ninh Quốc gia. Ngày 27 tháng 2 năm 1950, Hội đồng An ninh Quốc gia quyết định “phải thi hành mọi biện pháp có thể được để ngăn chặn sự phát triển sau này của cộng sản ở Đông Nam Á… Thái Lan và Miến Điện có thể rơi vào ách thống trị của cộng sản nếu như Đông Dương bị một Chính phủ do cộng sản khống chế cai trị. Lúc đó sự cân bằng lực lượng ở Đông Nam Á sẽ ở trong một tình thế cực kỳ nguy hiểm.“[352]

Đầu năm 1950, Hoa Kỳ mở màn gửi viện trợ quân sự chiến lược cho người Pháp ở Đông Dương. Do cuộc chiến tranh Triều Tiên bùng nổ đã buộc Mỹ phải đẩy nhanh việc cung ứng viện trợ cho Pháp. Tháng 1 năm 1951 người Pháp nhận được 20 xe tăng M24, 40 khẩu súng 105 – mm và 250 quả bom thường thì và cả bom napalm cùng đạn dược và vũ khí tự động hóa. Tới tháng 1 năm 1953, Pháp đã nhận được 900 xe thiết giáp cùng với 15.000 xe vận tải đường bộ những loại, gần 2.500 khẩu pháo, 24.000 vũ khí tự động hóa, 75.000 vũ khí cá thể và gần 9.000 máy radio. Ngoài ra, Không quân Pháp đã nhận được 160 máy bay F6F Hellcat và F8F Bearcat, 41 máy bay ném bom B-26 Invader, 28 máy bay vận tải đường bộ C-47 cùng với 155 động cơ máy bay và 93.000 quả bom. Cho tới khi Pháp thất bại trọn vẹn thì phía Mỹ đã viện trợ trên 1 tỷ USD mỗi năm ( tương tự khoảng chừng 5,8 tỷ USD theo thời giá năm 2004 ) và chi trả 78 % ngân sách cuộc chiến tranh của Pháp ở Đông Dương. [ 298 ]

Tuy nhiên, viện trợ Mỹ vẫn không thể giúp Pháp đạt được những thắng lợi quân sự mà Mỹ mong muốn. Robert Blum, người phụ trách chương trình viện trợ kinh tế của Mỹ cho Pháp, nhận định “Thật khó mà đánh giá được kết quả của gần 2 năm (1950 – 1952). Mỹ tích cực tham gia vào công việc ở Đông Dương. Mặc dầu chúng ta đã lao vào một cuộc hợp tác không dễ dàng, một mặt, với người Pháp sặc mùi “thực dân” nhưng không thể tránh khỏi, và mặt khác, với những người Việt Nam yếu đuối và chia rẽ, nhưng chúng ta cũng đã không có đầy đủ khả năng hòa giải hai bạn đồng minh đó trong một cuộc đấu tranh có xu hướng đặc biệt chống cộng… Tình hình ở Đông Dương không làm cho chúng ta hài lòng và thể hiện không có triển vọng tiến bộ cụ thể, không thể giành được một chiến thắng quân sự quyết định, Chính phủ Bảo Đại có rất ít hứa hẹn phát triển được tài năng và giành được sự trung thành của dân chúng, và việc đạt tới được mục tiêu của Mỹ thật xa xôi“.[353]

Đến cuối cuộc chiến tranh, gần 80 % chiến phí đa phần của Pháp do Mỹ phân phối, lên đến 1,5 tỷ USD. Cuối cuộc chiến tranh, người Mỹ trực tiếp chở khoảng chừng 16 ngàn quân Pháp vào Điện Biên Phủ và tương hỗ không quân cho quân Pháp. Tính đến tháng 1-1954, riêng về vũ khí và phương tiện đi lại cuộc chiến tranh, Mỹ đã viện trợ cho quân Pháp ở Đông Dương 360 máy bay, 1.400 xe tăng và xe bọc thép, 390 tàu chiến và tàu quân sự chiến lược, 16.000 xe quân sự chiến lược những loại, 175.000 súng trường và súng máy. [ 354 ] [ 355 ] [ 356 ] Nhờ số lượng vũ khí viện trợ này mà người Pháp mới hoàn toàn có thể duy trì được cuộc chiến .

Thời gian này ở tất cả các cấp bộ trong quân đội viễn chinh Pháp đều có cố vấn Mỹ. Người Mỹ có thể đến bất cứ nơi nào kiểm tra tình hình không cần sự chấp thuận của tổng chỉ huy Pháp. Sự phụ thuộc quá nhiều của Pháp vào Mỹ khiến tướng Navarre than phiền trong hồi ký: “Địa vị của chúng ta đã chuyển thành địa vị của một kẻ đánh thuê đơn thuần cho Mỹ.”[357]

Đến nay nhiều người Mỹ vẫn không biết vì sao họ bị lôi kéo vào cuộc xâm lược của thực dân Pháp, dù nhiều người Mỹ còn chưa biết Việt Nam nằm ở góc nào trên map quốc tế. Ít người nói đến việc nước Mỹ đã bị Pháp kéo vào cuộc, cũng như những thương vong tiên phong của Mỹ ở Đông Dương đã xảy ra ngay từ trận Điện Biên Phủ. Thực sự trải qua việc hỗ trợ vốn cho Pháp, nước Mỹ đã dính líu đến đại chiến ở Đông Dương từ rất lâu trước khi những lực lượng quân sự chiến lược Mỹ tiên phong đến Việt Nam. [ 358 ]

Nhà hoạt động dân quyền nổi tiếng người Mỹ gốc Phi Martin Luther King, trong bài phát biểu phản đối Chiến tranh Việt Nam với tiêu đề “Hơn cả Việt Nam” (Beyond Vietnam) vào tháng 4 năm 1967, đã phê phán sự giúp sức của chính phủ Mỹ cho thực dân Pháp[359]:

Năm 1945, nhân dân Việt Nam tuyên bố nền độc lập của mình… Họ được Hồ Chí Minh lãnh đạo. Dù Hồ Chí Minh đã trích dẫn bản Tuyên ngôn độc lập của Mỹ vào bản Tuyên ngôn độc lập của họ, chúng ta vẫn từ chối công nhận họ. Thay vào đó, chúng ta quyết định ủng hộ Pháp trong việc tái chiếm thuộc địa cũ… Trong 9 năm sau đó, chúng ta khước từ quyền độc lập của nhân dân Việt Nam. Trong suốt 9 năm, chúng ta ủng hộ mạnh mẽ Pháp trong nỗ lực đặt lại ách thực dân lên đất nước Việt Nam. Trước khi chiến tranh kết thúc, chúng ta trang trải 80% chi phí chiến tranh cho Pháp. Ngay trước khi thua ở Điện Biên Phủ, Pháp bắt đầu tuyệt vọng về hành động liều lĩnh của họ, nhưng chúng ta thì không. Chúng ta khuyến khích họ bằng cách viện trợ một khối lượng khổng lồ tài chính và tiếp sức quân sự để Pháp tiếp tục cuộc chiến ngay cả khi họ đã mất hết ý chí.

Hiệp định Genève

Những lính Pháp ở đầu cuối qua cầu Long Biên rút khỏi TP.HN năm 1954Hội nghị Genève khai mạc ngày 26 tháng 4 năm 1954 để bàn về yếu tố Phục hồi hoà bình tại Triều Tiên và Đông Dương. Do yếu tố Triều Tiên không đạt được hiệu quả nên từ ngày 8 tháng 5 yếu tố Đông Dương được đưa ra luận bàn .Do sức ép của Trung Quốc và Liên Xô, đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chấp thuận đồng ý với một bản hiệp định mang lại cho họ ít hơn những gì họ đã giành được trên mặt trận [ 327 ]. Tuy ba nước Lào, Campuchia và Việt Nam được công bố độc lập, và điều quan trọng là sự thống nhất toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam được công nhận, nhưng Việt Nam bị trong thời điểm tạm thời chia đôi thành hai khu vực quân sự chiến lược để hai bên quân đội, Việt Minh và Pháp, tập trung. Quân Pháp sẽ rút dần khỏi Việt Nam. Cuộc tổng tuyển cử đi đến thống nhất Việt Nam sẽ được triển khai trong vòng 2 năm .

Ngày 22-7-1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi: “Đấu tranh để củng cố hoà bình, thực hiện thống nhất, hoàn thành độc lập dân chủ cũng là một cuộc đấu tranh lâu dài và gian khổ” và khẳng định: “Trung, Nam, Bắc đều là bờ cõi của nước ta, nước ta nhất định thống nhất, đồng bào cả nước nhất định được giải phóng”. Cũng trong ngày này Thủ tướng Quốc gia Việt Nam Ngô Đình Diệm ra lệnh treo cờ rủ toàn Miền Nam từ vĩ tuyến 17 trở vào để bày tỏ quan điểm phản đối sự chia đôi đất nước.[360] Tuy nhiên, trưởng đoàn đại biểu Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã lên tiếng: “Những ai yêu nước Việt Nam, những ai yêu sự thống nhất Việt Nam thì không cần phải khóc hôm nay. Hãy thực hiện tốt những gì đã ký kết hôm nay, thì 2 năm nữa sẽ có một nước Việt Nam thống nhất, độc lập, hoà bình và giàu mạnh. Những gì Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà làm trong những năm qua chính là vì mục đích đó. Nước mắt của chúng tôi đổ ra trong cuộc đấu tranh cho sự nghiệp đó nhiều hơn rất nhiều so với những giọt lệ mà quý vị (Quốc gia Việt Nam) nhỏ ra ở đây”[361].

Kết quả

Trong cuộc xâm lược của thực dân Pháp này, thương vong của Pháp là 140.992, trong đó có 75.867 chết và mất tích, 65.125 bị thương. Quân liên minh bản xứ của Pháp ở Đông Dương ( Quốc gia Việt Nam ) có 419.000 chết, bị thương, tan rã hoặc bị bắt [ 13 ]. Về vũ khí, Pháp mất 435 máy bay, 603 tàu chiến và ca nô, 9.283 xe quân sự chiến lược, 255 pháo, 504 xe tăng – thiết giáp và 130 nghìn súng những loại. Số thương vong của Việt Minh là 191.605 người chết [ 362 ] Khoảng 125.000 – 400.000 dân thường thiệt mạng. [ 17 ] [ 18 ] [ 19 ]Cuộc chiến đã góp thêm phần làm nước Pháp suy sụp và phân hóa. Càng về cuối đại chiến, sự phản đối cuộc chiến tranh trong lòng nước Pháp ngày càng kinh hoàng hơn. Đại tướng Pháp Henry Navare viết :

Các đảng viên Cộng sản (Pháp) ngay từ lúc này đã tích cực bênh vực Việt Minh. Cuộc chiến tranh xâm lược của Pháp, đối với họ là một “cuộc chiến tranh bẩn thỉu”. Còn đối với những người khác, đây là một “cuộc chiến tranh nhục nhã”, “cuộc chiến tranh không dám xưng tên”

— Henry Navare[363]
Quân đội Nhân dân Việt Nam về tiếp quản thủ đô hà nội ngày 9 tháng 10 năm 1954Chi tiêu cho cuộc xâm lược của Pháp tăng hàng năm theo cấp số nhân. Năm 1945 : 3 tỷ Franc ; năm 1946 : 27 tỷ Franc ; năm 1947 : 53 tỷ Franc ; năm 1948 : 89 tỷ Franc ; năm 1949 : 130 tỷ Franc ; năm 1950 : 201 tỷ Franc ; năm 1951 : 308 tỷ Franc ; năm 1952 : 535 tỷ Franc. Tổng cộng trong hàng loạt đại chiến, nước Pháp đã ngân sách 3.370 tỷ Franc ( vượt dự kiến 2.385 tỷ Franc ), tương tự gần 60 tỷ USD theo thời giá 2008, ( trung bình là 1 tỉ Franc / ngày ), bằng 28 % giá trị GDP của Pháp năm 1953. [ 364 ] ( từ năm 1950 trở đi, ngân sách Pháp đã không hề gánh được chiến phí và phải dựa phần nhiều vào viện trợ của Mỹ ). nhà nước Pháp đổi khác 20 lần, trung bình mỗi cơ quan chính phủ chỉ sống sót 7 tháng ( có chính phủ nước nhà chỉ sống sót trong 7 ngày ). 7 lần cao uỷ Pháp bị triệu hồi, 8 tổng chỉ huy quân đội Pháp tiếp nối nhau bị thua trận. Đất nước Việt Nam, Lào, Campuchia cũng bị tàn phá bởi cuộc chiến tranh .Theo hiệu quả của hiệp định Geneva, Việt Nam được chia làm 2 nửa với giới tuyến trong thời điểm tạm thời là vỹ tuyến 17. Quân đội Nhân dân Việt Nam, lực lượng vừa giành được thắng lợi quan trọng trên mặt trận, rút khỏi những mặt trận tại Đông Dương để tập trung về miền Bắc Việt Nam. Quân đội của Liên Hiệp Pháp và Quốc gia Việt Nam tập trung về miền Nam. Quân đội pháp cũng rút khỏi Lào và Campuchia. Trên 1 triệu người dân từ miền Bắc đã di cư vào Nam ( trong đó có khoảng chừng 800.000 người Công giáo, chiếm khoảng chừng 2/3 số người Công giáo ở miền Bắc ), và 140.000 người ( hầu hết là cán bộ kháng chiến của Việt Minh ) từ miền Nam tập trung ra Bắc. [ 365 ]Ngày 10 tháng 10 năm 1954, quân Pháp chính thức rút khỏi Thành Phố Hà Nội, Quân đội Nhân dân Việt Nam vào tiếp quản Hà Nội Thủ Đô. Thời kỳ độc lập tại miền Bắc Việt Nam mở màn. Ở miền Nam, quân đội Pháp từ từ rút đi và trao quyền lực tối cao cho chính quyền sở tại Quốc gia Việt Nam, trong khi Hoa Kỳ tăng cường những hoạt động giải trí tình báo, tuyên truyền, viện trợ và cố vấn cho Quốc gia Việt Nam để chính phủ nước nhà này hoàn toàn có thể đương đầu với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và hủy hoại lực lượng Việt Minh còn lại ở miền Nam .
Người di cư vào Nam theo chương trình Passage to Freedom ( Con đường đến Tự Do ) do Cục tình báo Mỹ ( CIA ) tổ chức triển khai ( 8.1954 )Hội nghị công bố chấm hết cuộc chiến tranh ở Lào và Campuchia, bảo vệ độc lập, chủ quyền lãnh thổ, toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ của hai nước này, và hai nước sẽ tổ chức triển khai tổng tuyển cử tự do theo những nguyên tắc Hiến pháp mỗi nước, bảo vệ tôn trọng những quyền tự do cơ bản. Hai nước sẽ không tham gia vào bất kể một liên minh quân sự nào [ 366 ]. Ngày 23 và 24 tháng 7 năm 1954 Bộ trưởng Quốc phòng nhà nước Kháng chiến Pathet Lào Kaysone Phomvihane và Tư lệnh Bộ đội tình nguyện Việt Nam ở Pathet Lào Tạ Xuân Thu, Tổng tư lệnh giải phóng quân Khmer Issarak Sieu Heng, đại diện thay mặt Bộ Tư lệnh Bộ đội tình nguyện Việt Nam tại Khmer Nguyễn Thanh Sơn ra lệnh ngừng bắn từ 6 và 7 tháng 8 để thi hành Hiệp định. [ 367 ] Năm 1955 Vương quốc Lào, Vương quốc Campuchia chính thức trở thành thành viên Liên hợp quốc, công bố chủ trương đối ngoại hòa bình trung lập. [ 368 ] [ 369 ]Hiệp định Geneva pháp luật lấy vĩ tuyến 17 làm ranh giới quân sự chiến lược trong thời điểm tạm thời ( gồm có cả trên đất liền và trên biển ). Quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa nằm ở phía Nam vĩ tuyến 17, được giao cho chính quyền sở tại Liên Hiệp Pháp quản trị. Năm 1956, sau khi Pháp hoàn tất rút quân khỏi Việt Nam, Quốc gia Việt Nam ( do Bảo Đại đứng đầu ) đứng ra tiếp quản. Tranh chấp tại 2 quần đảo này nhanh gọn xảy ra với Trung Quốc, Đài Loan, Malaysia và Phillipines .

Sau 2 năm, hiệp định Geneva đã không đem lại được hòa bình cho Đông Dương. Tổng tuyển cử thống nhất Việt Nam không được chính quyền Quốc gia Việt Nam thực hiện (với lý do “nghi ngờ về việc có thể bảo đảm những điều kiện của cuộc bầu cử tự do ở miền Bắc“[370]). Việt Nam bị chia cắt thêm 20 năm nữa, chiến tranh tiếp tục nổ ra trên toàn Đông Dương. Lần này người Mỹ thay thế cho người Pháp. Cuộc chiến mới kéo dài hơn, có quy mô và sức tàn phá lớn hơn nhiều với tổn thất cũng nặng nề hơn.

Trong thư của tổng thống Pháp Charles de Gaulle gửi chủ tịch Hồ Chí Minh ngày 8 tháng 2 năm 1966, ông viết: “Giá có một sự hiểu biết tốt hơn giữa người Việt Nam và người Pháp ngay sau đại chiến thế giới thì đã có thể tránh được những sự biến tai ác đang giằng xé đất nước ngài hôm nay“[371].

Sách giáo khoa lịch sử của Đệ nhị Việt Nam Cộng hòa ( Quốc sử lớp nhất – Phạm Văn Trọng và Phạm Thị Ngọc Dung ) xuất bản năm 1966 có viết về đại chiến này, tuy nhiên do Việt Nam Cộng hòa coi Việt Minh là quân địch nên không nhắc tới sự chỉ huy kháng chiến của Việt Minh mà chỉ nói chung chung là ” kháng chiến của toàn dân “, cũng không nhắc đến sự hợp tác với Pháp của Quốc gia Việt Nam ( tiền thân của Việt Nam Cộng hòa ) mà chỉ nói chung chung là ” Pháp mời vua Bảo Đại xây dựng chính quyền sở tại để lôi kéo chiến sỹ vương quốc ” : [ 372 ]

Cuối năm 1946, chiến tranh Việt-Pháp bùng nổ. Pháp mời vua Bảo Đại thành lập chính quyền để lôi kéo chiến sĩ quốc gia nhưng vô hiệu quả. Cuộc kháng chiến của toàn dân ngày càng mãnh liệt và sau cùng đại thắng ở Điện Biên Phủ. Việt Minh và Pháp ký hiệp định Genève (20-7-54) chia hai Việt Nam.

Ngô Đình Diệm nắm quyền ở miền Nam đặt ra chế độ độc tài tàn bạo.

Ảnh hưởng trên khoanh vùng phạm vi quốc tế

Trên phạm vi thế giới, sự thắng lợi của người Việt Nam trong Chiến tranh Đông Dương cũng thúc đẩy sự sụp đổ của chủ nghĩa thực dân cổ điển và hệ thống thuộc địa trên toàn thế giới. Nhân dân các nước thuộc địa khác thấy rằng quân đội các cường quốc châu Âu thực tế không phải là “bất khả chiến bại”, nếu người Việt Nam đã có thể đánh bại được thì dân tộc họ cũng có thể.

Được chiến thắng của người Việt Nam cổ vũ, các khu vực thuộc địa ở châu Phi đã đồng loạt nổi dậy. Nhiều người đã ăn mừng tại các vùng thuộc địa Pháp, từ Algiers (Algeria), qua Dakar (Senegal) đến Tananarive (Madagascar). 4 ngày sau thất bại của Pháp, nghị sỹ Pháp Christian Fouchet bày tỏ lo ngại: “Khắp nơi tại Liên hiệp Pháp, những tiếng xì xào âm ỉ làm trái tim của một số người lo sợ và làm kích động một số khác”. Tại Ma-rốc, ở Casablanca xuất hiện những tấm bưu thiếp có ghi: “Casablanca, Điện Biên Phủ của người Pháp”. Còn tại Tuynidi, khi ăn mừng tại các khu phố bình dân, nơi người ta phục vụ một món ăn đặc biệt mang tên “Tagine Điện Biên Phủ”. Chỉ 3 tháng sau trận Điện Biên Phủ, lực lượng Mặt trận Giải phóng Dân tộc tại Algérie (thuộc địa có diện tích lớn nhất của Pháp) được thành lập, phát động đấu tranh vũ trang để giành độc lập cho đất nước mình. Pháp tiếp tục đưa quân đến nhằm dập tắt phong trào độc lập của người Algérie, nhưng quân Pháp sa lầy tại đây. Một năm sau đó, các phong trào tương tự nổ ra ở Cameroon, Tunisia, Maroc, hàng chục nước thuộc địa khác cũng nổi dậy trong vài năm sau đó. Sự nổi dậy đồng loạt tại các thuộc địa khiến việc duy trì Liên hiệp Pháp trở nên rất khó khăn bởi Pháp không thể có đủ tài chính và lực lượng quân sự để dập tắt các phong trào đòi độc lập tại nhiều nơi cùng lúc.

Năm 1958, Cộng đồng Pháp khai sinh và Liên hiệp Pháp chấm hết sống sót. Điều 86 Hiến pháp Pháp ( năm 1958 ) lao lý mỗi vương quốc hội viên thuộc Cộng đồng Pháp hoàn toàn có thể độc lập sau khi ký kết những hiệp ước với Pháp và có quyền lựa chọn vẫn là hội viên của Cộng đồng Pháp hoặc ra khỏi khối. Đến năm 1967, Pháp đã buộc phải trao trả quyền độc lập cho tổng thể những nước thuộc địa. Qua đó, thất bại của Pháp ở Việt Nam là một thảm họa ghi lại cho thất bại trọn vẹn của Pháp trong việc tái kiến thiết xây dựng thuộc địa Đông Dương nói riêng và đế quốc thực dân của mình nói chung sau thời Chiến tranh quốc tế thứ hai .Cũng trong xu thế chống chủ nghĩa thực dân trên quy mô toàn thế giới, chỉ trong năm 1960, 17 nước thuộc địa châu Phi đã công bố độc lập, và đây được coi là Năm châu Phi. Hiện nay, chỉ còn một số ít vùng hải đảo nhỏ, dân số ít như Réunion, Nouvelle-Calédonie … vẫn còn là những vùng thuộc địa hải ngoại của Pháp .

Tổng thống lâm thời nước Cộng hòa Algeria Ben Youcef Ben Khedda sau này nhận định: “Ngày 8/5/1954, quân đội của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã buộc đạo quân viễn chinh Pháp tại Việt Nam phải chịu thảm họa Điện Biên Phủ nhục nhã. Thất bại này của Pháp xảy ra như một khối thuốc nổ mạnh tác động tới những người tin rằng lựa chọn nổi dậy trong thời gian ngắn từ nay là giải pháp duy nhất, chiến lược khả dĩ duy nhất”. Năm 1962, trong lời đề tựa cuốn “Đêm thực dân” (La Nuit Coloniale), nhà lãnh đạo giải phóng dân tộc Ferhat Abbas, sau này trở thành tổng thống đầu tiên của Algerie, đã viết: “Điện Biên Phủ không chỉ là một chiến thắng quân sự. Đó là khẳng định của người dân châu Á và châu Phi trước người châu Âu. Đó là xác nhận về nhân quyền quy mô toàn cầu. Tại Điện Biên Phủ, nước Pháp đã đánh mất sự hiện diện hợp lý duy nhất, đó là lý lẽ của kẻ mạnh”. Năm 2013, Tổng thống Algérie – Abdelaziz Bouteflika – đã gọi Võ Nguyên Giáp là người anh hùng quân đội của nền độc lập Việt Nam, là nhà chiến lược vĩ đại đã khiến cho thực dân Pháp phải kinh hoàng ở Điện Biên Phủ, và tên tuổi ông “sẽ vẫn mãi khắc sâu trong ký ức của nhân dân Algeria.”

Chiến tranh Đông Dương trong văn hóa truyền thống

Phim

Phim tài liệu

  • Điện Biên Phủ – Cuộc chiến giữa hổ và voi
  • Việt Nam trên đường thắng lợi (Liên Xô làm)
  • Battlefeld Vietnam (Cuộc chiến Việt Nam – Mỹ sản xuất)
  • Việt Nam (Liên Xô thực hiện, đạo diễn bởi Roman Carmen)

Kịch

  • Anh Sơ đầu quân (Tác giả: Nguyễn Huy Tưởng)
  • Bắc Sơn (Tác giả: Nguyễn Huy Tưởng)
  • Lòng dân (Tác giả: Nguyễn Văn Xe)
  • Lớp học vùng Tề (Sáng tác: Trúc Lâm)
  • Sáng trong như ngọc một con người (Sáng tác: Nguyễn Quang Vinh)
  • Sống trong lòng địch (Sáng tác: Thanh Huyền – Đức Hiền)

Chèo

  • Mối tình Điện Biên (Tác giả: Lưu Quang Thuận)

Bài hát

Trò chơi điện tử

Truyện

Xem thêm

Tham khảo

Thư mục

  • Spencer C.Tucker, Encyclopedia of the Vietnam War, ABC-CLIO, 2000
  • William Duiker, Ho Chi Minh: A Life, Hyperion, 2000
  • Why Vietnam, Archimedes L.A Patti, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2008
  • Howard R.Simpson. Điện Biên Phủ cuộc đối đầu lịch sử mà nước Mỹ muốn quên đi, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội, 2004
  • Windrow, Martin (1998). The French Indochina War 1946-1954 (Men-At-Arms, 322). London: Osprey Publishing
  • Võ Nguyên Giáp, Đường tới Điện Biên Phủ, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, 1999
  • Where the Domino Fell: America and Vietnam 1945-1995. James S. Olson,Randy W. Roberts.
  • Sockeel-Richarte: La Problème de la Souveraineté Française sur l’Indochine, in Le Général de Gaulle et l’Indochine 1940–1946
  • Martin Shipway, The Road to War: France and Vietnam 1944-1947, Berghahn Books, 2003
  • Maurice Isserman, John Stewart Bowman (2003, 1992), Vietnam War
  • Peter A. Pull. Nước Mỹ và Đông Dương-Từ Roosevelt đến Nixon. Nhà xuất bản Thông tin lý luận. Hà Nội. 1986
  • Stéphane Just: A propos d’une possibilité théorique et de la lutte pour la dictature du prolétariat trên La Vérité” n°588 (Septembre 1979)
  • Paul-Marie de La GORCE:De Gaulle-Leclerc: de Londres à l’Indochine Espoir n°132, 2002
  • Declassified per Executive Order 13526, Section 3.3 NND Project Number: NND 63316
  • Bảo Đại, Con Rồng Việt Nam, Nguyễn Phước Tộc Xuất Bản, 1990
  • Bộ Giáo dục và Đào tạo, Phan Ngọc Liên (Tổng chủ biên), Lịch sử 12 nâng cao, Nhà xuất bản Giáo dục, Thanh Hóa, 2008
  • Cecil B. Currey. Chiến thắng bằng mọi giá, Nhà xuất bản Thế giới, 2013
  • Võ Nguyên Giáp, Những năm tháng không thể nào quên, Nhà xuất bản Trẻ, 2009
  • Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001) Elections in Asia: A data handbook, Volume II, ISBN 0-19-924959-8
  • Philippe Devillers. Paris – Saigon – Hanoi, Tài liệu lưu trữ về cuộc chiến tranh 1944-1947. Nhà xuất bản Tổng hợp. Thành phố Hồ Chí Minh. 2003
  • Tønnesson, Stein. Vietnam 1946: How the War Began. Berkeley, CA: California University Press, 2010
  • Lê Đình Chi. Người Thượng Miền Nam Việt Nam. Gardena, CA: Văn Mới, 2006
  • Duncanson, Dennis. Government and Revolution in Vietnam. New York: Oxford University Press, 1968
  • Pierre Quatrpoint. Sự mù quáng của tướng De Gaulle đối với cuộc chiến ở Đông Dương. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia. Hà Nội. 2008
  • Ban nghiên cứu lịch sử Đảng. Văn kiện Đảng (1945-1954). Nhà xuất bản Sự thật. Hà Nội. 1978
  • Hồ Chí Minh. Toàn tập. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia. Hà Nội. 2000
  • Ban Chấp hành Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh: Lịch sử Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh (1930-1954), sơ thảo, Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh, 1995
  • Đại tướng Võ Nguyên Giáp – Tổng tập Hồi ký, Những năm tháng không thể nào quên, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, 2010
  • Việt Nam, một thế kỷ qua, Nguyễn Tường Bách, Nhà xuất bản Thạch Ngữ, California, 1998
  • Barnet, Richard J. (1968). Intervention and Revolution: The United States in the Third World. World Publishing. ISBN 0-529-02014-9
  • Phạm Văn Sơn, Việt Sử Toàn Thư, 1960
  • Prados, John (August 2007, Volume 20, Number 1). The Smaller Dragon Strikes. MHQ: The Quarterly Journal of Military History. ISSN 1040-5992
  • Paul-Marie de La GORCE:De Gaulle-Leclerc: de Londres à l’Indochine Espoir n°132, 2002
  • Executive Order 13526, Section 3.3 NND Project Number: NND 63316. By: NWD Date: 2011
  • The Pentagon Papers, Gravel Edition, Chapter 2, “U.S. Involvement in the Franco-Viet Minh War, 1950-1954”, (Boston: Beacon Press, 1971)
  • Lê Mậu Hãn (chủ biên), Trần Bá Đệ, Nguyễn Văn Thư…, Đại cương Lịch sử Việt Nam, Tập III (1945-2005). Nhà xuất bản Giáo dục. Hà Nội. 2007
  • H. R. McMaster (1998). Dereliction of Duty: Johnson, McNamara, the Joint Chiefs of Staff, and the Lies That Led to Vietnam. New York, New York: HarperCollins Publishers, Inc
  • Schrecker, Ellen (2002). The Age of McCarthyism: A Brief History with Documents (2d ed.). Palgrave Macmillan. ISBN 0-312-29425-5
  • Schrecker, Ellen (1998). Many Are the Crimes: McCarthyism in America. Little, Brown. ISBN 0-316-77470-7
  • Decolonization of Asia and Africa, 1945-1960, Office of the Historian, Bureau of Public Affairs, United States Department of State
  • Félix Green, The Enemy: What Every American Should Know About Imperialism. Vintage Books, New York, 1971
  • Thời điểm của những sự thật (2004), Nhà xuất bản Công an Nhân dân
  • Paul Ély, Đông Dương trong cơn lốc, Paris, 1964
  • Lịch sử Kháng chiến chống Mỹ cứu nước 1954-1975, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia – Sự thật
  • Nguyễn Văn Lục. Lịch sử còn đó. Garden Grove, CA: Tân Văn, 2008
  • Henry Navare. Đông dương hấp hối. Nhà xuất bản Công an nhân dân. Hà nội. 2004
  • Nguyễn Quang Ngọc 2006, Tiến trình Lịch sử Việt Nam, Hà Nội, Nhà xuất bản Giáo dục
  • Penniman, Howard R. Elections in South Vietnam. Stanford, CA: Hoover Institution on War, Revolution and Peace, 1972
  • Marr, David G. (2013). Vietnam: State, War, and Revolution (1945–1946). University of California Press. ISBN 9780520274150.

Đọc thêm

Liên kết ngoài